New York nối gót Detroit

Ông Bloomberg cũng cảnh báo rằng, lĩnh vực sản xuất của thành phố New York cũng đang dần yếu đi, trong khi trước đó New York đã từng là một trong những trung tâm sản xuất của Mỹ. Trong khi đó, chi phí lương hưu của thành phố năn 2002 là 1,4 tỷ USD, hiện nay đã tăng lên 8 tỷ USD/năm. Chi phí phúc lợi tăng cao khiến nhiều người muốn về hưu sớm trong khi chưa đóng góp xứng đáng với những gì họ nhận được.

Vấn đề về lương hưu và chăm sóc sức khỏe không chỉ là của Detroit, của New York, mà cũng là vấn đề của nhiều thành phố và bang trên khắp nước Mỹ. Chicago, thành phố lớn thứ 3 của Mỹ và cũng là quê hương của Tổng thống Mỹ Barack Obama, cũng đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng lương công đe dọa tình hình tài chính của thành phố.

Ba năm trước, khi Hy Lạp gặp khủng hoảng tài chính, vấn đề đã nhanh chóng lan rộng. Nhiều nhà quan sát đặt câu hỏi: Làm thế nào một quốc gia nhỏ bé như vậy có thể gây ra một cuộc khủng hoảng quy mô châu lục? Từ  nhiều năm nay, Hy Lạp đã được mệnh danh là  quốc gia của những người trốn thuế với mức thu nhập cao. Người Bồ Đào Nha, Ý và Tây Ban Nha đều khẳng định nền tài chính ổn định của Hy Lạp. Nhưng sự lây lan là mạnh mẽ, và nền kinh tế châu Âu đến nay vẫn chưa hoàn toàn hồi phục.

Thành phố Detroit thuộc bang Michigan đã trở thành thành phố lớn nhất nước Mỹ nộp đơn xin phá sản hôm 18/7 với khoản nợ hơn 18 tỷ USD. Nhiều người cho rằng Motown – tên gọi khác của thành phố Detroit (tạm dịch: thành phố ô tô) là một trường hợp đặc biệt với nhiều bài học cho những thành phố khác. Tăng trưởng mạnh nhờ  vào ngành công nghiệp ô tô, nơi đây từng là thành phố đông dân thứ tư của Mỹ. Thế nhưng, nay dân số thành phố đã giảm 60% kể từ năm 1950. Tỷ lệ tội phạm hình sự gấp 11 lần mức trung bình toàn quốc gia. Thành phố trống rỗng với cây bụi và cỏ dại. Detroit không thể hoàn trả các khoản nợ chồng chất từ khi gặp khủng hoảng. General Motors, Ford và Chrysler đã chiếm lĩnh thị trường ô tô Mỹ, nhưng đến nay doanh số của các hãng này đã sụt giảm hơn một nửa do cạnh tranh từ các thương hiệu nước ngoài.

Gần một nửa số nợ của Detroit bắt nguồn từ những cam kết về lương hưu và chăm sóc y tế cho người lao động khi họ nghỉ  hưu. Theo một ước tính gần đây, tổng số khoản chi cho lương hưu ở các bang Mỹ là 2.700 tỷ USD, tương đương 17% GDP của Mỹ. Con số này chưa tính đến các khoản lương hưu chưa được tài trợ và khoản chi y tế cho người lao động đã nghỉ hưu. Trong trường hợp của Detroit, dự luật trợ cấp y tế của thành phố này đạt gần 5,7 tỷ USD, thậm chí còn lớn hơn so với khoản nợ lương hưu 3,5 tỷ USD. Khoản nợ lương hưu của Illinois đạt tương ứng 241% nguồn thu từ thuế hàng năm, với Connecticut là 190%, Kentucky 141% và New Jersey 137%.

Người Mỹ có tuổi thọ cao hơn, ngay cả ở Detroit. Vì vậy, việc duy trì  những cam kết trợ cấp hưu trí trở nên ngày càng tốn kém. Vấn đề này cũng có tính chất chính trị. Thống đốc và Thị trưởng từ lâu đã đưa ra đãi ngộ hưu trí cho công chức nhằm huy động thêm phiếu bầu trong khi những người nộp thuế sau này mới là những người gánh nợ. Một số quan chức được thăng chức ngay trước khi nghỉ hưu hoặc được ghi nhận rất nhiều giờ làm thêm để mức lương hưu được hưởng tăng lên.

Người Mỹ ở các bang và thành phố khác đang ngày càng bày tỏ bức xúc khi tiền thuế của họ chảy đến Detroit, giống như người Đức không vui vẻ gì khi đồng tiền euro của họ tài trợ cho các quốc gia miền Nam châu Âu.

Detroit giống như một đèn báo nhấp nháy trên bảng điều khiển tài chính của Mỹ. Bài học Detroit cho thấy những hậu quả có thể xảy ra khi chậm trễ trong việc cải cách khu vực công.

Các học giả Mỹ cho rằng, chính phủ của Tổng thống Obama cần xem xét việc cân bằng các khoản chi mà không tăng thuế. Khu vực tư nhân năng động của Mỹ đang chịu những gánh nặng lớn và Detroit chỉ là cảnh báo đầu tiên của những vấn đề đó./.

Nguyễn Chiến