Sớm ổn định cuộc sống người dân vùng lòng hồ thủy điện Plây Krông

Cách đây hơn năm năm, vì dòng điện ngày mai của đất nước, hơn 1.200 hộ dân, với gần 6.000 nhân khẩu thuộc 12 xã, thị trấn của TP Kon Tum, huyện Đăk Hà, Đăk Tô, Sa Thầy (tỉnh Kon Tum) đã phải rời nhà cửa, ruộng vườn, đất đai... đến nơi ở mới phục vụ việc xây dựng công trình thủy điện Plây Krông. Đến nay, công trình thủy điện này đã đi vào hoạt động ổn định nhưng cuộc sống của người dân khu tái định cư vẫn còn nhiều khó khăn cần được quan tâm tháo gỡ.

Thủy điện Plây Krông là bậc thang thứ năm trên hệ thống sông Sê San. Công trình do Tập đoàn Điện lực Việt Nam làm chủ đầu tư. Được khởi công xây dựng vào tháng 11-2003, có công suất lắp máy 100MW. Tuy công suất không lớn, nhưng Plây Krông được coi là công trình tích nước quan trọng cho thủy điện Ya Ly, Sê San 3, Sê San 3A, Sê San 4..., được các chuyên gia xây dựng thủy điện xác định: Một giọt nước của thủy điện Plây Krông tạo ra năm lần phát điện. Mỗi năm, theo dự kiến nhà máy thủy điện này cung cấp, hòa vào lưới điện quốc gia khoảng 417,2 triệu kWh điện.

Công trình được xây dựng trên cao trình 570 m so với mực nước biển, tỉnh Kon Tum đã phải di chuyển 16 thôn làng, thuộc 12 xã, thị trấn của TP Kon Tum, huyện Đăk Hà, Đăk Tô, Sa Thầy, với 1.255 hộ, 5.851 khẩu ra khỏi khu vực lòng hồ, về nơi ở mới. Trong đó, có nhiều hộ gia đình vừa mới di dời cho công trình thủy điện Ya Ly nay lại tiếp tục di dời lần thứ hai. Rút kinh nghiệm từ công trình thủy điện Ya Ly trước đó, Ban quản lý dự án thủy điện Plây Krông (BQLDATĐ4) thành lập Ban đền bù dự án, phối hợp với chính quyền địa phương thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho người dân trong diện di dời, với cam kết nơi ở mới sẽ tốt hơn nơi ở cũ. Mỗi hộ dân di dời được xây dựng một căn nhà cấp 4 diện tích 60 m2, đất thổ cư 400 m2, một giếng nước, một sào ruộng nước và một héc-ta đất rẫy. Về lương thực, tất cả các hộ tái định cư được hỗ trợ một năm lương thực theo định mức một tháng mỗi khẩu được cấp 30 kg gạo. Ngoài ra BQLDATĐ4 còn thực hiện công tác khuyến nông, cấp giống cây trồng, phân bón, tập huấn kỹ thuật cho số dân tái định cư trong ba năm liên tiếp, bình quân một hộ một triệu đồng/năm.

Với sự quan tâm của các cấp chính quyền và BQLDA, sau khi di chuyển dân đến nơi ở mới nhiều làng định cư được xây dựng khang trang. Hệ thống trường học, trạm y tế, nhà rông được xây dựng phục vụ nhu cầu học tập, chăm sóc sức khỏe, vui chơi giải trí cho nhân dân. Tuy nhiên, đến nay, sau hơn năm năm định cư, cuộc sống của người dân nơi đây vẫn còn nhiều khó khăn, trong đó có gần 5.000 người dân sống trong vùng ngập lòng hồ buộc phải di chuyển về tái định cư ở xã Hơ Moong, huyện Sa Thầy, hiện vẫn chưa yên tâm với nơi ở mới.

Theo phản ánh của chính quyền địa phương, Ban quản lý dự án thủy điện 4 đã không làm tốt công tác tái định cư cho dân, nhất là vấn đề đền bù, giải quyết đất sản xuất. Chủ tịch UBND xã Hơ Moong Nguyễn Văn Niệm cho biết: Sau hơn năm năm thành lập, hiện xã Hơ Moong có hơn 930 hộ, với gần 5.000 nhân khẩu. Trong thời gian này số dân trong xã tăng thêm 300 hộ với khoảng 1.600 khẩu, sức ép về đất ở, đất sản xuất đối với xã Hơ Moong là rất lớn. Đất chật người đông, cuộc sống của người dân vùng tái định cư gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ thuộc diện đói nghèo của xã theo tiêu chí mới hiện chiếm hơn 80%. Nhiều người dân cho biết, khu tái định cư có tới 95% là đồng bào dân tộc thiểu số, làm nghề nông nhưng ở nhà phố. Mỗi hộ chỉ được cấp 400 m2 đất thổ cư, gần như không có vườn để chăn nuôi, sản xuất...

Theo lãnh đạo huyện Sa Thầy, việc xây dựng khu tái định cư tập trung có quy mô lớn với gần 5.000 người tại xã Hơ Moong, ngay từ đầu các bên tư vấn đã không tham khảo ý kiến của địa phương, công tác khảo sát không kỹ dẫn đến xử lý hậu quả kéo dài. Trong những năm qua nhiều khó khăn, vướng mắc đã từng bước được giải quyết, tuy nhiên vấn đề đất sản xuất cho nhân dân rất khó khăn và đến nay vẫn chưa giải quyết xong.

Hiện nay toàn xã Hơ Moong còn 64 hộ dân chưa nhận đất sản xuất do đất xấu; có 25 hộ được chia đất sản xuất nhưng tranh chấp với nhân dân xã Đăk Mar, huyện Đăk Hà cho nên không sản xuất được; 35 hộ khác chưa nhận tiền bồi thường đất và hoa màu. Ngoài ra 87 giếng nước của BQLDATĐ4 đào cho dân thiếu nước về mùa khô; hai công trình thủy lợi đập Đắk Sam và Đắk Nui chỉ đáp ứng được một phần tư lượng nước so với thiết kế. Bởi vậy có một thực tế là trong khi người dân xã Hơ Moong không có đất để sản xuất thì hàng trăm héc-ta đất khai hoang của BQLDATĐ4 lại đang bỏ hoang rất lãng phí. Điều đáng quan tâm là, hiện vẫn còn 42 hộ dân ở thôn Đắk Wơt vẫn đang sống ven bờ hồ thủy điện Plây Krông không chịu di dời đến nơi ở mới trong điều kiện không có trường mẫu giáo, tiểu học; nhiều con em trong độ tuổi đến trường đang phải nghỉ học.

Để giải quyết vấn đề này, trong nhiều năm qua, chính quyền xã Hơ Moong, huyện Sa Thầy và huyện Đăk Hà đã có nhiều văn bản kiến nghị gửi BQLDATĐ4 và lên tỉnh, nhưng vẫn chưa được giải quyết. Trong văn bản trả lời ý kiến cử tri Kon Tum trước kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XII, cách đây một năm (ngày 8-3-2010) về giải quyết những vấn đề tồn tại của việc đền bù các công trình thủy điện trên địa bàn tỉnh Kon Tum, đối với thủy điện Plây Krông, Bộ Công thương cho rằng, đã cơ bản hoàn thành, và Ban Quản lý dự án thủy điện 4, chủ đầu tư công trình đang phối hợp với địa phương tiếp tục giải quyết.

Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum Nguyễn Văn Hùng cho biết: Những vấn đề còn tồn tại trong công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho nhân dân vùng ngập lòng hồ thủy điện Plây Krông, UBND tỉnh Kon Tum đã nhiều lần làm việc với Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Ban Quản lý dự án thủy điện 4 để giải quyết, nhưng đến nay những tồn tại này vẫn chưa được giải quyết triệt để.

UBND tỉnh Kon Tum đang chỉ đạo Sở Tài chính chủ trì, phối hợp các sở, ban, ngành liên quan, UBND các huyện: Sa Thầy, Đăk Hà, Đăk Tô và TP Kon Tum xây dựng phương án giải quyết và tổ chức lấy ý kiến nhân dân về các vấn đề còn tồn tại, liên quan đến công tác bồi thường tái định cư cho nhân dân vùng ngập lòng hồ thủy điện Plây Krông để UBND tỉnh làm việc với Bộ Công thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam nhằm nhanh chóng ổn định cuộc sống cho người dân nơi đây.