Tái định cư trong các dự án thủy điện: "Cuộc sống người dân có tốt hơn?”

Ngày 30/3, Viện Tư vấn phát triển (Code) tổ chức hội thảo “Tái định cư trong các dự án thủy điện: Cuộc sống người dân có tốt hơn?”, với sự tham gia của các nhà khoa học thuộc Viện Code, trường Đại học Huế, Đại học Duy Tân (Đà Nẵng), Liên hiệp các Hội khoa học và Kỹ thuật tỉnh Kon Tum... Các đại biểu đã nêu lên thực trạng cuộc sống và sinh kế ở một số khu tái định cư thủy điện ở Hòa Bình, Sơn La, Thừa Thiên - Huế và có nhiều kiến nghị về chính sách di dân, tái định cư, ổn định cuộc sống và bảo vệ tài nguyên, môi trường ở các dự án thủy điện Việt Nam.

31/03/2011 14:27

Thạc sĩ Phạm Quang Tú, Phó Viện trưởng Viện Code cho biết: Viện đã thực hiện chương trình nghiên cứu từ năm 2008 đến 2010 để tổng hợp 2 kiến nghị lớn về xây dựng và vận hành các công trình thủy điện, điểu chỉnh, bổ sung chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư cùng giải pháp và kinh nghiệm tổ chức thực hiện dự án di dân tái định cư thủy điện.

Để giảm thiểu tác động bất lợi đối với tài nguyên, môi trường và kinh tế, xã hội vùng bị ảnh hưởng, việc phát triển và vận hành các công trình thủy điện phải được rà soát, đánh giá lại các công trình thủy điện nhỏ đã xây dựng, nhất thiết phải loại bỏ các công trình trong quy hoạch nhưng hiệu quả thấp. Một số vấn đề nữa cần lưu ý là quy định cụ thể việc phối hợp chỉ đạo và thực hiện quy trình vận hành của các bên liên quan nhằm đảm bảo an toàn cho hạ lưu và phát huy hiệu ích tổng hợp của hệ thống hồ chứa, ban hành quy chế quản lý chất lượng, giám sát độc lập về chất lượng đối với các dự án thủy điện không phân biệt nguồn vốn đầu tư, bao gồm cả dự án tái định cư.

Chính sách bồi thường/đền bù được tính đủ kinh phí để mua lại hay phục hồi lại đất và tài sản trên đất, đảm bảo sự công bằng giữa những người bị ảnh hưởng, giữa các dự án và các vùng miền trên cả nước. Với đất khai hoang mới, người dân được tính thêm chi phí cải tạo đất ít nhất 2 vụ để đảm bảo điều kiện sản xuất trước khi giao đất cho người dân... Nhà nước cần quy định bắt buộc có tư vấn phản biện và giám sát độc lập trong quá trình chuẩn bị và thực hiện dự án tái định cư; xây dựng quỹ hỗ trợ tái định cư và nguồn quỹ này có thể huy động đóng góp từ hiệu quả kinh doanh của nhà máy thủy điện trong quá trình sản xuất, quỹ bảo vệ phát triển rừng…

Vấn đề vai trò và cơ chế chịu trách nhiệm cũng như sự tham gia của các bên liên quan trong việc chuẩn bị và thực hiện dự án di dân tái định cư cần được xác định rõ. Trong đó, Ủy ban nhân dân các cấp phải giữ được vai trò chủ trì theo quy định của pháp luật mới có thể điều phối được các bên liên quan, giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh từ cộng đồng bị ảnh hưởng. Nhiệm vụ của doanh nghiệp đầu tư thủy điện trước hết là đảm bảo khai thác nguồn nước có hiệu quả để phát điện, tối đa hóa lợi nhuận, sản xuất kinh doanh có hiệu quả cả về kinh tế, xã hội, môi trường.

Các tổ chức xã hội tập trung hỗ trợ nâng cao năng lực và nhận thức cho cộng đồng bị ảnh hưởng nhằm tạo điều kiện cho họ có khả năng tiếp cận đầy đủ các chính sách bồi thường, hỗ trợ của Nhà nước; là cầu nối cho các cuộc đối thoại và thảo luận công khai giữa người bị ảnh hưởng và các bên liên quan; tham gia các hoạt động giám sát và tư vấn, phản biện độc lập đóng góp ý kiến cho chủ dự án tái định cư có thêm căn cứ và cơ sở khoa học trước khi quyết định các vấn đề liên quan trong việc lập, thực hiện dự án…

Hoàng Minh Nguyệt