TỔNG THUẬT: Quốc hội chất vấn và trả lời chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính

Phát biểu mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, chất vấn và trả lời chất vấn là hình thức giám sát trực tiếp, thể hiện rõ trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan hữu quan trước cử tri, Nhân dân đối với việc thực hiện các cam kết, nhiệm vụ được giao và những chuyển biến sau các phiên chất vấn trước đó.

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, hôm nay (12/11), Quốc hội tổ chức chất vấn và trả lời chất vấn, thời gian trong 1 ngày. Quốc hội tiến hành chất vấn đối với 2 nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực Tài chính và Khoa học, công nghệ. Trả lời chất vấn là Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; các Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan cùng tham gia trả lời, giải trình. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ trực tiếp trả lời chất vấn những vấn đề thuộc trách nhiệm của Chính phủ.

Phiên chất vấn lần này tiếp tục thể hiện tinh thần Quốc hội đồng hành cùng Chính phủ, quán triệt tinh thần đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo là: Phải nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội để đi vào thực chất, sắc bén hơn, tránh hình thức. Tập trung vào các điểm nghẽn, chỉ rõ những khó khăn, vướng mắc, để kịp thời tháo gỡ, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển nhanh, bền vững và nâng cao đời sống của Nhân dân.

Thực hiện Nghị quyết số 263 ngày 11/12/2025 của Quốc hội thực hiện các nghị quyết của Quốc hội khóa 14 và khóa 15 về giám sát chuyên đề và chất vấn. Trong gần 1 năm thực hiện, nhiều nhiệm vụ đã được Chính phủ, các Bộ, ngành hoàn thành, có sản phẩm cụ thể, như: tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về tài chính, đầu tư, phát triển thị trường vốn; ban hành danh mục các nền tảng số dùng chung quốc gia, đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu và chuẩn hóa thông tin thuê bao di động; hoàn thiện chính sách trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, xã hội, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Bên cạnh đó, còn một số nhiệm vụ đang được tiếp tục thực hiện như: Phát triển thị trường vốn, tín dụng cho các lĩnh vực ưu tiên; các dự án lưới điện và thị trường điện cạnh tranh; hoàn thiện cơ sở dữ liệu, kết nối, chia sẻ dữ liệu và dịch vụ công trực tuyến; chính sách về nông nghiệp, môi trường, đô thị, văn hóa, du lịch, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ; cải cách tiền lương, phát triển nguồn nhân lực; hoàn thiện pháp luật, thi hành các bản án, quyết định hành chính, giải quyết các vụ việc khiếu nại, tố cáo và thực hiện kết luận thanh tra.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý: Thực hiện Nội quy kỳ họp Quốc hội, phiên chất vấn tiếp tục theo cách thức "hỏi nhanh, đáp gọn". Người trả lời chất vấn có không quá 5 phút để phát biểu trước khi chất vấn. Mỗi lượt, Chủ tọa mời 3 đại biểu; mỗi đại biểu chất vấn không quá 1 phút và kiến nghị mỗi đại biểu cố gắng chỉ tập trung vào 1 vấn đề, đúng phạm vi nội dung chất vấn. Thời gian trả lời không quá 3 phút đối với mỗi câu hỏi; đại biểu được quyền tranh luận với người trả lời chất vấn, thời gian không quá 2 phút.

Các nội dung thuộc hai nhóm vấn đề chất vấn đã được một số đại biểu Quốc hội quan tâm, phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế - xã hội ngày 30 và 31/10/2026, đã có 19 đại biểu thảo luận về các vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, 11 đại biểu thảo luận về các vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Trân trọng đề nghị các vị đại biểu thảo luận tránh trùng lặp những nội dung đã được giải trình đầy đủ; tập trung vào những vấn đề còn chưa rõ, chưa được giải trình; làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp. Đề nghị các thành viên Chính phủ trả lời thẳng vào vấn đề, xác định rõ trách nhiệm, giải pháp, thời hạn thực hiện; đối với những vấn đề liên quan đến nhiều bộ, ngành thì cần làm rõ trách nhiệm và biện pháp phối hợp giải quyết.

Trên tinh thần xây dựng, trách nhiệm cao, phát huy dân chủ, thẳng thắn, tôi tin tưởng rằng, phiên chất vấn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội và hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng sự tin tưởng, mong đợi của cử tri và Nhân dân cả nước.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu trước khi trả lời chất vấn: Nhiệm vụ đặt ra đối với ngành tài chính trong giai đoạn hiện nay vô cùng nặng nề, nhất là trong giai đoạn cả nước, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân không ngừng cố gắng thực hiện thắng lợi hai mục tiêu 100 năm đã được Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII đề ra. Đó là mục tiêu 100 năm ngày thành lập Đảng đến năm 2030 thì đưa Việt Nam trở thành một nước đang phát triển, có thu nhập trung bình cao và có công nghiệp hiện đại. Mục tiêu đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm ngày thành lập nước, Việt Nam trở thành một nước phát triển, có thu nhập cao. Trong bối cảnh như vậy, nhiệm vụ của ngành tài chính là vô cùng nặng nề. Vì thế, ngoài sự cố gắng của hơn 50.000 cán bộ công chức, người lao động ngành tài chính, chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Trung ương, của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, của Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng Chính phủ, sự phối hợp của các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương, và đặc biệt là sự quan tâm, tạo điều kiện, theo dõi, giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp để giúp ngành tài chính hoàn thành nhiệm vụ.

Hôm nay, chúng tôi báo cáo giải trình trước Quốc hội và đồng bào, cử tri cả nước bốn nội dung được Quốc hội và cử tri quan tâm. Đó là việc quản lý sử dụng và nâng cao hiệu quả vốn đầu tư công; việc huy động và sử dụng vốn ODA; việc quản lý thuế, đặc biệt là tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, chống thất thu thuế trong thương mại điện tử; và vấn đề huy động nguồn lực để đạt tăng trưởng mục tiêu hai con số. Chúng tôi xin lắng nghe và tiếp thu các ý kiến phát biểu của đại biểu Quốc hội. 

Là đại biểu đầu tiên đặt câu hỏi, Đại biểu Lê Thị Song An (Tây Ninh) nêu vấn đề: Để bảo đảm hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án PPP, đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư. Đặc biệt là cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật. Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án?

Đại biểu Hà Đức Minh (Lào Cai): Theo phản ánh của cử tri, tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra mặc dù hóa đơn điện tử đã được triển khai áp dụng trên phạm vi toàn quốc. Đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên nhân của tình trạng trên, trách nhiệm của cơ quan thuế trong công tác quản lý, kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử? Bộ trưởng có giải pháp gì để chấn chỉnh tình trạng mua bán trái phép hóa đơn trong thời gian tới?

Đại biểu Tráng A Dương (Lào Cai): Có một nghịch lý là nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số thiếu vốn đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn. Trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ, điều hành vốn hay tổ chức thực hiện? Bộ trưởng có giải pháp nào và cam kết thời gian cụ thể hoàn thành khắc phục tình trạng nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết, đảm bảo nguồn vốn được thực hiện phân bổ đúng, đủ và phát huy hiệu quả? 

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Việc huy động vốn tư nhân cho PPP là một hình thức mới nhằm động viên nguồn lực của xã hội đầu tư vào hạ tầng. Việc này trên thế giới cũng đã triển khai rất thành công. Ở Việt Nam đã bắt đầu nghiên cứu manh nha việc này từ năm 2008.

Hiện nay, sau khi luật PPP ra đời từ 2022, chúng ta đang triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức BOT và BT. Đầu tư vào lĩnh vực hạ tầng thời gian rất dài và rủi ro cao, làm sao để động viên được nguồn lực của tư nhân? Theo World Bank thông báo, để một dự án PPP thu hồi vốn cần thời gian khoảng 60 năm. Như vậy nhà đầu tư tư nhân mục đích đầu tư chính là vì lợi nhuận. Để giảm thiểu được rủi ro và thu hút được nguồn lực, chúng ta phải có một hệ thống cơ chế chính sách công khai, minh bạch để động viên được nguồn lực theo đúng nguyên tắc lợi nhuận bình quân.

Theo kinh nghiệm phương Tây, vì dự án PPP có thời gian thu hồi vốn dài và đầu tư vào công trình hạ tầng, vì thế việc tính toán phương án tài chính là vô cùng quan trọng và đòi hỏi phải có sự hỗ trợ và rất chi tiết, cụ thể. Trên thế giới, để triển khai dự án PPP, họ cần ba loại quỹ. Thứ nhất là Quỹ PPF (Project Preparation Facility - Quỹ Hỗ trợ Chuẩn bị Dự án) do nhà nước cùng với các định chế tài chính trong nước và quốc tế bỏ ra để tính toán phương án cụ thể, công khai, minh bạch.

Thứ hai là VGF (Viability Gap Fund) là Quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Nếu một dự án tới 60 năm đầu tư vào hạ tầng thì sẽ không có nhà đầu tư tư nhân nào đầu tư cả. Hiện nay luật PPP của chúng ta đã quy định là vốn nhà nước tham gia tối đa không được quá 70%. 

Tôi ví dụ đầu tư một con đường ở vùng miền núi chẳng hạn, có huy động được PPP không? Chúng ta phải có quỹ bù đắp tài chính cho nhà đầu tư, ví dụ đảm bảo thu hồi vốn trong vòng 20 năm, và lãi suất phải đạt mức bình quân so với trên thị trường, khoảng từ 12-15%. Họ bỏ tiền ra như vậy thì phải có cơ chế nhà nước hỗ trợ để làm sao đạt được mức lợi nhuận như thế thì họ mới đầu tư. 

Loại quỹ thứ ba chính là quỹ đầu tư hạ tầng để cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng.

Để triển khai được chúng ta cần ba loại vốn như vậy thì mới thu hút được các nhà đầu tư tư nhân. Và việc đầu tư vốn tư nhân vào công trình hạ tầng cũng làm thay đổi phương thức quản lý. Đây chính là hình thức nhà nước không phải bỏ tiền vào mà nhà đầu tư bỏ tiền, duy tu bảo dưỡng và vận hành. Đây cũng là một ưu điểm và chính sách cần được khuyến khích để tăng đầu tư tư nhân. Và trong đầu tư PPP chúng ta cũng phải chú ý đến quyền lợi của người dân khi tham gia vào các công trình này.

Ở Việt Nam, đầu tư đường cao tốc, bên cạnh đường cao tốc vẫn phải có một con đường để người dân được lựa chọn. Ví dụ chúng ta đầu tư đường cao tốc Bắc Nam sắp tới sẽ thu phí, nhưngẫn duy trì sửa chữa Quốc lộ 1A để cho người dân được quyền lựa chọn. Đầu tư hạ tầng, cơ sở kỹ thuật bằng vốn ngân sách chính là từ tiền thuế của nhân dân thì người dân được thụ hưởng. Nhưng để đi nhanh hơn, tốc độ cao hơn thì chúng ta có PPP và phải thu phí. Chúng ta vừa huy động vốn tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân. Đấy chính là chính sách PPP mà chúng ta phải quan tâm triển khai trong thời gian tới.

Với câu hỏi của đại biểu Hà Đức Minh về tình trạng mua bán hóa đơn, mặc dù chúng ta đã triển khai hóa đơn điện tử nhưng trong thời gian vừa qua, chúng tôi cũng đã phát hiện ra vấn đề này và nhận rõ trách nhiệm để chỉ đạo ngành thuế rất quyết liệt. Thế nhưng vẫn còn tình trạng mua bán hóa đơn, lập công ty ma lợi dụng. Trong thời gian tới chúng tôi sẽ phối hợp chặt chẽ, đặc biệt là tăng cường ứng dụng công nghệ số và phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng, đặc biệt là A05 của Bộ Công an để định danh được người đăng ký, đứng tên chủ công ty, doanh nghiệp. Đồng thời phải gắn trách nhiệm của cơ quan thuế, tăng cường kiểm tra giám sát hoạt động thực của các doanh nghiệp. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát những khối, đối tượng, lĩnh vực rủi ro để lhạn chế tối đa tình trạng buôn bán hóa đơn, vừa gây mất bình đẳng cho kinh doanh, vừa gây thất thoát. Từ năm 2022 đến nay chúng tôi đã chuyển gần 600 hồ sơ những doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế, lậu thuế, buôn bán hóa đơn sang cơ quan điều tra.

Chính sách muốn đưa vào cuộc sống thì ngoài việc xây dựng chính sách chúng ta phải làm tốt việc mà tuyên truyền phổ biến pháp luật để người dân và doanh nghiệp hiểu rõ chính sách pháp luật. Và cũng tăng cường kiểm tra giám sát, đặc biệt đi theo là những giải pháp, cơ chế để đảm bảo pháp luật được thực thi. Đấy chính là công cụ để chấm dứt tình trạng buôn bán hóa đơn trong thời gian tới.

Về câu hỏi thứ ba của đại biểu Tráng A Dương nói về tình trạng vùng sâu vùng xa cần vốn trong khi nhiều địa phương, bộ ngành lại chậm giải ngân. Trễ ở khâu nào? Báo cáo là vẫn ở khâu thực hiện. Hiện nay các thủ tục giải ngân đầu tư công chúng ta đã cải tiến rất nhiều và sắp tới sau khi luật ngân sách hợp nhất ra đời, chúng ta sẽ tiếp tục thêm một bước triển khai việc đơn giản hóa thủ tục hành chính. Để một công trình dự án triển khai phải qua 5 khâu. Khâu đầu tiên là lựa chọn và đề xuất vốn. Khâu thứ hai là quyết định chủ trương đầu tư. Khâu thứ ba là quyết định đầu tư và phân bổ vốn. Khâu thứ tư là tổ chức triển khai thực hiện. Và cuối cùng là thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.

Qua theo dõi công tác quản lý, yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án. Lấy ví dụ, trong giai đoạn 2026 - 2030, từ tháng 7 năm 2025 chúng ta đã có chỉ thị xây dựng dự toán, trong xây dựng dự toán đã có cập nhật, yêu cầu các địa phương và bộ ngành cập nhậtdanh mục dự án triển khai đầu tư trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo. Căn cứ vào chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ, báo cáo Quốc hội ra dự toán. Sau khi có dự toán thì trước 30 tháng 11, Chính phủ đã có quyết định phân bổ vốn đầu tư xuống cho các bộ ngành và địa phương. Các bộ ngành địa phương phải thực hiện căn cứ vào tiêu chuẩn điều kiện để phân bổ chi tiết đến dự án để triển khai.

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang): Kinh tế số và thương mại điện tử đang phát triển nhanh, làm thay đổi phương thức kinh doanh và tạo ra những mô hình tạo giá trị mới. Nếu chính sách thuế không theo kịp thì sẽ thất thu ngân sách, nhưng nếu quản lý thiếu linh hoạt thì có thể tạo thêm gánh nặng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Xin Bộ trưởng cho biết giải pháp căn cơ nào để bảo đảm các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời bảo vệ các hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trước nguy cơ tăng chi phí tuân thủ? 

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai): Tôi quan tâm đến nội dung về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và giảm chi phí tuân thủ. Thưa Bộ trưởng, báo cáo của Bộ Tài chính cho biết đã cắt giảm, đơn giản hóa 87,3% thủ tục hành chính và đơn giản 53,52% chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, thước đo của cải cách chính là sự thuận lợi và chi phí thực tế của doanh nghiệp khi thực hiện các cái thủ tục.

Xin Bộ trưởng cho biết đâu là những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ để các kết quả cải cách thực sự chuyển thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ? Các giải pháp đột phá cụ thể nào để doanh nghiệp cảm nhận rõ môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn trong năm 2027 và các năm tiếp theo? 

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Cùng với sự phát triển của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tốc độ thương mại điện tử ngày càng phát triển mạnh mẽ. Đặc biệt, sau đại dịch COVID-19, thói quen và tập quán của người tiêu dùng có nhiều thay đổi, tạo động lực thúc đẩy thương mại điện tử tăng trưởng nhanh.

Theo số liệu từ năm 2022 đến nay, doanh số thương mại điện tử tại Việt Nam tăng trưởng bình quân khoảng 20%/năm, đưa Việt Nam trở thành quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đứng thứ hai khu vực Đông Nam Á. Đến hết năm 2025, doanh số thương mại điện tử của Việt Nam ước đạt khoảng 37 tỷ USD.

Cùng với tốc độ tăng trưởng như vậy, tốc độ thu thuế cũng tương tự. Đến hết 10 tháng năm 2026, thu thuế từ thương mại điện tử đạt tới 241 nghìn tỷ, tăng khoảng 42% so với cùng thời điểm.

Để quản lý hoạt động kinh doanh trên không gian mạng, chúng ta phải quản lý chặt chẽ các chủ thể tham gia. Trước hết là người bán hàng, KOL, KOC; thứ hai là các sàn thương mại điện tử và các đơn vị cung cấp dịch vụ bổ trợ, bao gồm dịch vụ thanh toán, vận chuyển logistics, shipper.

Để quản lý chặt chẽ hoạt động này, chúng tôi tập trung vào một số giải pháp. Cụ thể, định danh và thu thập dữ liệu, bảo đảm mọi giao dịch phát sinh trong môi trường điện tử đều được quản lý, theo dõi chặt chẽ.

Về công tác thu thuế, thực hiện cơ chế thu hộ, nộp thay, giao rất rõ trách nhiệm của các sàn, nhà cung cấp dịch vụ phải có trách nhiệm khấu trừ thuế ngay.

Đồng thời, bảo đảm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh trên không gian mạng. Qua dữ liệu thu thập được, hiện nay chúng tôi đang quản lý khoảng hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng.

Thông qua việc thu hộ, nộp thay, khấu trừ tại nguồn để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho những hộ và cá nhân kinh doanh và đảm bảo: Thứ nhất, kết nối cơ sở dữ liệu giữa cơ quan thuế với cơ quan chức năng về quản lý thương mại điện tử, cơ quan an ninh mạng, cơ quan thanh toán. Hiện nay có khoảng 96 ngân hàng cung cấp dịch vụ thanh toán điện tử và có 105 nhà vận chuyển logistics được kết nối cơ sở dữ liệu.

Thuận lợi lớn nhất của cơ chế này là khấu trừ tại nguồn và yêu cầu các nền tảng thực hiện nộp thuế thay.

Và chính nhờ kết nối cơ sở dữ liệu, người kinh doanh trên không gian mạng không phải khai lại, chỉ một lần khai và cập nhật khi có thay đổi, chứ không phải khai với cơ quan quản lý thương mại rồi phải khai với cơ quan thuế… Chúng tôi sẽ kết nối dữ liệu với nhau. Và khi sàn đã nộp thuế thay rồi thì người kinh doanh không phải nộp nữa. Cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ dữ liệu, đặc biệt là truy vết các giao dịch thanh toán thông qua ví điện tử, tài khoản ngân hàng gắn với thông tin định danh.

Đối với câu hỏi về việc cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính: Cắt giảm, cải cách thủ tục hành chính nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, hỗ trợ và tạo điều kiện cho doanh nghiệp vừa và nhỏ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Chính phủ xác định và giao cho các bộ, ngành liên quan, trong đó có Bộ Tài chính.

Nhờ những nỗ lực không ngừng, thời gian tuân thủ thủ tục hành chính đã giảm khoảng 53%, chi phí giảm 55%. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát, cắt giảm các thủ tục hành chính, bảo đảm thông thoáng nhưng vẫn phải chặt chẽ để tạo điều kiện tối đa cho người dân và doanh nghiệp kinh doanh chính đáng, góp phần phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội.

Tôi lấy ví dụ như thủ tục đầu tư gia nhập thị trường rất thông thoáng hay thủ tục thanh toán, quyết toán thuế bằng việc ứng dụng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt ứng dụng eTax Mobile mà nhiều đại biểu cũng đã trải nghiệm việc này.

Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục theo hướng thân thiện hơn. Cùng với đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chúng tôi đặc biệt chú trọng bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ cơ sở dữ liệu của người nộp thuế, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của người dân và doanh nghiệp.

Các thủ tục tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận đất đai, tín dụng cũng từng bước được cải tiến, đặc biệt với sự ra đời của Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với thủ tục thuế, việc nâng ngưỡng lựa chọn giữa nộp thuế theo phương pháp khấu trừ hoặc theo phương pháp doanh thu đối với hộ và cá nhân kinh doanh dưới 10 tỷ đã bao quát khoảng trên 90% các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang trong quá trình tổ chức kinh doanh.

Hay là tiếp cận về đất đai, chúng tôi cũng đã quy định rất cụ thể việc các địa phương phải dành tối thiểu 5% quỹ đất hoặc là 20% hecta khu công nghiệp, cụm công nghiệp để hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, tiếp cận vốn cũng là một yêu cầu chính đáng của doanh nghiệp. Vấn đề này đã được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước trao đổi trực tiếp trong phiên thảo luận tại Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội.

Đại biểu Tạ Văn Hạ (Đà Nẵng) tranh luận: Tôi xin phép được tranh luận lại với Bộ trưởng về vấn đề chậm giải ngân vốn đầu tư công. Ở đây chúng ta thấy đầu tư công được xác định là một động lực then chốt để dẫn dắt tăng trưởng kinh tế, nhất là chúng ta đang phấn đấu tăng trưởng đến hai con số. Ở đây có rất nhiều khâu, Bộ trưởng cũng đã chỉ ra một khâu rất then chốt là chuẩn bị đầu tư. Nhưng ở đây tôi xin chỉ ra một nguyên nhân mà tôi cho rằng chưa được nhận diện và nhiều kỳ Quốc hội chúng ta chưa chạm đến, đó là vấn đề 'đa cấp' trong thi công.

Hiện nay có hiện tượng trúng thầu nhưng không trực tiếp thi công và phân chia ra rất nhiều cấp trung gian. Ví dụ như tập đoàn, tổng công ty mẹ nhận thầu, được trúng thầu thì giao cho công ty con, công ty con giao cho xí nghiệp, xí nghiệp giao cho tổ đơn vị, tổ thi công và tổ thi công lại giao cho những nhà thầu cuối cùng. Qua mỗi một tầng nấc này đều phải trích lại một phần trăm trong công tác quản lý cũng như lợi nhuận. Cho nên đến người thi công cuối cùng lại phải chịu tất cả các chi phí đó. Thi công rồi lại phải chịu trách nhiệm về đội giá, thay đổi biến động về giá cả, cho nên dẫn đến đội vốn, thậm chí là bị chiếm dụng vốn nữa, bị chậm trả, cho nên dẫn đến nợ đọng...

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trả lời tranh luận của đại biểu: Ý kiến của đại biểu Tạ Văn Hạ đã chỉ ra một trong những nguyên nhân chậm trễ trong giải ngân đầu tư công. Nhưng giải ngân đầu tư công năm nay đã rất tiến bộ so với năm ngoái. Đến hết tháng 10 chúng ta đã giải ngân được 74% vốn, và Thủ tướng Chính phủ cũng rất quyết liệt, tất cả các cuộc họp giao ban định kỳ đều yêu cầu phải đẩy mạnh giải ngân đầu tư công để đảm bảo 100% vốn đầu tư công trong năm nay được giải quyết. Thực hiện Kết luận 366 của Bộ Chính trị, đưa giải ngân đầu tư công vào là một trong những năm tiêu chí để đánh giá thực hiện nhiệm vụ kinh tế - xã hội.

Năm nay ngoài các nguyên nhân khách quan như năm nay là năm đầu triển khai kế hoạch, rồi lượng vốn rất cao, tăng 22% so với năm ngoái, thì vẫn còn những nguyên nhân chủ quan trong quá trình giải ngân. Một trong những nguyên nhân như đại biểu Tạ Văn Hạ phát biểu về tình trạng bán thầu, việc này thuộc trách nhiệm của chủ đầu tư phải theo dõi, giám sát. Khi đã đấu thầu và khi tổ chức triển khai thì phải giám sát chặt chẽ nhà thầu thực hiện theo đúng hợp đồng dân sự đã ký giữa hai bên. Và cũng yêu cầu các bộ ngành, địa phương và các cơ quan chức năng phải vào cuộc giám sát việc này.

Một trong những nguyên nhân nữa gây ra tình trạng giải ngân đầu tư công còn khó khăn và cũng đã qua nhiều năm rồi: Thứ nhất là chậm trễ trong giải phóng mặt bằng, giao mặt bằng; trong năm nay có phát sinh thêm giá nhân công, giá nguyên vật liệu cũng tăng cao. Đấy cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng giải ngân chậm.

Mặc dù như vậy tiến độ của chúng ta đang đạt rất tốt, và với quyết tâm của cả hệ thống chính trị, tôi tin rằng vốn giải ngân năm nay sẽ đạt mục tiêu đã đặt ra. Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1129 về chấm điểm giải ngân đầu tư công.

Đại biểu Nguyễn Thu Dung: Xin Bộ trưởng cho biết tiến độ bố trí và giải ngân vốn đầu tư công ngân sách Trung ương cho các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030 trong bối cảnh năm 2026 chỉ còn 2 tháng là kết thúc?

Đại biểu Dương Khắc Mai: Báo cáo số 905 xác định việc kiểm soát hoàn thuế phải vừa chặt chẽ, ngăn ngừa gian lận hóa đơn bảo đảm tiến độ không gây chậm chễ , tuy nhiên trong thực tế hiện nay vẫn còn tình trạng chậm hoàn thuế giá trị gia tăng làm ảnh hưởng đến dòng vốn cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp , đặc biệt là đối với các đơn vị xuất khẩu có số thuế đầu vào được khấu trừ lớn. Xin Bộ trưởng cho biết nguyên nhân chủ yếu và trách nhiệm thuộc khâu nào? Bộ có giải pháp thế nào để xử lý hồ sơ tồn đọng, rút ngắn thời gian hoàn thuế đúng quy định, đồng thời vẫn kiểm soát được gian lận, đảm bảo quyền lợi chính đáng, hợp pháp của doanh nghiệp?

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga: Hiện nay, Đảng đã có chủ trương định hướng phát triển đối với cả 3 khu vực kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên sự liên kết giữa các khu vực kinh tế vẫn còn hạn chế, rất là khả năng tham gia của doanh nghiệp tư nhân , doanh nghiệp nhỏ và vừa vào các chuỗi giá trị lớn, các chuỗi giá trị toàn cầu. Xin Bộ trưởng cho biết, Bộ sẽ tham mưu cho Chính phủ ban hành những cơ chế chính sách gì để tăng cường liên kết, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn các vào chuỗi giá trị này?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Đại biểu Quốc hội Thu Dung trao đổi về vấn đề giải ngân vốn đầu tư công của chương trình mục tiêu quốc gia. Năm 2026 là năm đầu tiên chúng ta triển khai chương trình mục tiêu quốc gia hợp nhất. Trong dự toán ngân sách, Quốc hội đã bố trí riêng vốn Trung ương là 35.000 tỷ, trong đó vốn chi thường xuyên khoảng 10.000 và vốn chi đầu tư khoảng 25.000 tỷ, đến 31/10 chúng ta giải ngân được 79%. Tỉ lệ này là thấp, nhưng có nguyên nhân năm nay là năm đầu tiên chúng ta triển khai chương trình hợp nhất.

Mãi tháng 9/2026, Quốc hội mới có Nghị quyết 46 về phê chuẩn chương trình hợp nhất và ngay sau đó, Chính phủ đã ban hành Nghị định 387 và sau đó đã tổ chức tập huấn nhằm thúc đẩy tiến độ giải ngân. Với tinh thần quyết liệt, chuẩn bị kỹ, tôi tin rằng sang năm 2027, tiến độ giải ngân sẽ đạt mục tiêu và với tinh thần khi hợp nhất chương trình mục tiêu quốc gia, chúng ta đảm bảo không giảm về quyền lợi và không giảm mục tiêu. Tất cả các mục tiêu chúng ta đặt ra phải phấn đấu hoàn thành theo đúng chương trình, kế hoạch.

Đối với câu hỏi của đại biểu Dương Khắc Mai về vấn đề hoàn thuế, đúng là công tác hoàn thuế vẫn còn chậm so với yêu cầu. Vấn đề này, Thủ tướng cũng luôn nhắc.

Trong bối cảnh doanh nghiệp khó tiếp cận nguồn vốn, hoàn thuế bị bế tắc cũng cản trở sự phát triển của doanh nghiệp. Bộ Tài chính đã chỉ đạo rất quyết liệt việc này. Cụ thể, thứ nhất, đã triển khai phân luồng những doanh nghiệp có lịch sử tốt, chấp hành pháp luật tốt được hưởng luồng xanh, hiện khoảng 80%, còn lại 20% phải kiểm. Luồng xanh này được hoàn trước kiểm sau và chính như vậy, tiến độ hoàn thuế năm nay tăng rất cao so với năm ngoái. Đến bây giờ đã hoàn thuế được khoảng 79.000 tỷ, gần như hết 99% dự toán 2026 bố trí cho công tác hoàn thuế và tăng so với cùng kỳ khoảng hơn 40%.

Đối với các doanh nghiệp thuộc đối tượng phải kiểm tra trước xong mới hoàn, đã có rút ngắn. Trước đây bình quân khoảng 50 ngày, bây giờ xuống còn khoảng 40 ngày và chúng tôi tiếp tục sẽ đẩy mạnh phân loại kỹ hơn, ứng dụng công nghệ thông tin và hiện nay 100% hồ sơ hoàn thuế trên môi trường điện tử.

Tuy nhiên vẫn có rủi ro rất cao và chúng tôi đã từ chối hoàn thuế hơn 10.000 tỷ trong 10 tháng đầu năm 2026 do hồ sơ của doanh nghiệp không đầy đủ và phải đối soát hóa đơn.

Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục cải cách thủ tục hành chính vừa đảm bảo chặt chẽ để không thất thoát ngân sách nhà nước nhưng cũng tạo điều kiện tối đa cho người dân và doanh nghiệp trong công tác quản lý thuế.

Về câu hỏi các giải pháp làm sao tạo điều kiện hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ của chúng ta tham gia vào chuỗi giá trị của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp lớn, đây cũng là một trăn trở. Chính vì thế chúng ta phải sửa đổi Luật Đầu tư theo tinh thần Nghị quyết 10 để đảm bảo chúng ta thay đổi chính sách hỗ trợ, có gắn cụ thể các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp và kết quả đầu ra của doanh nghiệp FDI để tạo điều kiện hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ và cũng có chính sách yêu cầu các doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp lớn tạo điều kiện dẫn dắt doanh nghiệp vừa và nhỏ nhưng bản thân doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng phải cố gắng vươn lên, làm chủ công nghệ.

Hiện nay doanh nghiệp vừa và nhỏ của chúng ta có khoảng 1.080.000 doanh nghiệp, chiếm khoảng 98,4% và trong đó có 76% làm thương mại và dịch vụ. Chúng ta phải có cơ chế tạo điều kiện để doanh nghiệp vừa và nhỏ tập trung vào đầu tư, nhất là lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo. Có như vậy, mới có cơ hội để tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Chúng tôi đã làm việc trực tiếp với các doanh nghiệp lớn, ví dụ như Samsung, đặt yêu cầu là Samsung đầu tư vào Việt Nam trước hết phải kết nối với các viện nghiên cứu và trường đại học của Việt Nam để đẩy mạnh nghiên cứu đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và lựa chọn các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào chuỗi của Samsung. Samsung rất sẵn sàng và cũng đã có nhiều đợt bỏ tiền ra kết nối với doanh nghiệp trong nước, kể cả đào tạo từ quản trị đến quy trình kiểm tra sản phẩm để đáp ứng yêu cầu.

Đặc biệt khi Luật Đầu tư mới ra đời, tôi tin rằng sự kết nối giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ với doanh nghiệp đầu tư nước ngoài sẽ có kết quả tốt hơn theo đúng mục đích của chúng ta khi sửa đổi luật.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh: 10 tháng đầu năm nay, khoảng 600 doanh nghiệp rút khỏi thị trường, số doanh nghiệp giải thể tăng khoảng 110%. Đề nghị Bộ trưởng cho biết tại sao số doanh nghiệp giải thể tăng mạnh. Chính sách giảm thuế giá trị gia tăng sẽ hết hạn vào ngày 31/12 tới, Chính phủ có định hướng nào để kéo dài chính sách sang năm 2027 không? 

Đại biểu Phạm Quang Hòa: Nghị quyết của Quốc hội yêu cầu kiểm soát nợ thuế, nợ phí dưới 5% tổng thu ngân sách Nhà nước, tuy nhiên nợ thuế vẫn tăng liên tục hằng năm. Đến nay nợ thuế khoảng trên 260 nghìn tỷ đồng gấp 2 lần so với 2021. Rất nhiều nợ đọng kéo dài khó thu hồi. Nếu nợ chúng ta thu hồi tốt thì sẽ chi cho đầu tư phát triển và an sinh xã hội, góp phần tăng trưởng kinh tế cho đất nước. Xin Bộ trưởng cho biết nguyên nhân, giải pháp khắc phục thu hồi nợ và hạn chế nợ phát sinh? Đối với nợ thuế kéo dài, chây ì, có khả năng chi trả mà không trả có thể chuyển sang cơ quan điều tra được hay không?

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy: Cử tri phản ánh, thời gian qua tình trạng sai lệch thông tin do các cơ quan cập nhật không đồng thời như cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh… dẫn đến nghẽn khớp nối dữ liệu, người dân bị treo hoặc khóa mã số thuế tự động, không thể kê khai nộp thuế hoặc thực hiện giao dịch điện tử, phải chịu trách nhiệm đi giải trình, chịu chi phí tuân thủ trong trường hợp lỗi không thuộc về mình. Khi chính sách đi trước nhưng hạ tầng công nghệ chưa theo kịp, cơ chế kết nối chia sẻ, cập nhật thông tin chưa đồng bộ, dẫn đến vướng mắc ở khâu thực hiện, đẩy một phần khó và vướng cho người dân và doanh nghiệp. Xin Bộ trưởng cho biết việc khắc phục đến nay như thế nào?

Thứ hai, cũng cùng liên quan đến thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế thời gian qua giải quyết kéo dài, ảnh hưởng đến xuất cảnh của một số chủ doanh nghiệp. Bộ trưởng cho biết giải pháp tháo gỡ để hỗ trợ cho doanh nghiệp khi việc cấm xuất cảnh chỉ do vướng mắc về hồ sơ thủ tục?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Câu hỏi của đại biểu Duy Thanh về tình trạng doanh nghiệp rút khỏi thị trường, như chúng tôi đã báo cáo, trong 9 tháng doanh nghiệp rút khỏi thị trường là 172.000 doanh nghiệp. Và doanh nghiệp tái tham gia vào thị trường là 222.000. Qua số liệu phân tích của chúng tôi, trong khoảng 180.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường ó khoảng 50% là tạm dừng kinh doanh, 30% đã hoàn thành thủ tục giải thể và 20% đang làm thủ tục chấm dứt. Bên cạnh đó, bằng những nỗ lực về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm nghĩa vụ thuế, thời gian thực hiện thủ tục hành chính, gia nhập thị trường cũng đạt 222.000. Đặc biệt, vốn đăng ký đã tăng 38% so với cùng kỳ. Phân tích các doanh nghiệp tạm dừng hoặc giải thể, trong đó có khoảng 90% doanh nghiệp hoạt động trong mảng thương mại dịch vụ. Đây là những lĩnh vực dễ ra dễ vào, và có khoảng 89% doanh nghiệp không phát sinh doanh thu trong năm 2026, chứng tỏ đã dừng từ trước. Khoảng 70% số doanh nghiệp đã không hoạt động từ trước 2026.

Tại sao số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường lớn như vậy? Đây cũng là chuyện bình thường trong hoạt động sản xuất kinh doanh, có những doanh nghiệp thành công, có những doanh nghiệp thất bại, và đặc biệt trong môi trường của chúng ta rất thông thoáng, tạo điều kiện cho người dân, doanh nghiệp được kinh doanh nên thủ tục gia nhập thị trường rất đơn giản. Nhưng thủ tục rút ra khỏi thị trường liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ tài chính, ngoài việc thực hiện nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội thì còn phải thực hiện nghĩa vụ với nhà cung cấp, nhà cho vay... Chúng tôi đã có chỉ đạo với doanh nghiệp làm sạch nghĩa vụ tài chính, việc rút khỏi thị trường chỉ trong vòng 1 ngày là hoàn thành thủ tục. Còn việc tiếp tục chính sách VAT giảm 2% từ 18%, hiện nay Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo, chúng tôi sẽ nghiên cứu đánh giá kỹ cùng với khuôn khổ pháp lý cho hoạt động kinh doanh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, đặc biệt phải theo dõi thị trường, nhất là thị trường xăng dầu, nguyên vật liệu để có giải pháp kịp thời, phù hợp. Và vẫn phải đảm bảo mục tiêu tối thượng của chúng ta là duy trì đảm bảo tăng trưởng trên 10% và kiểm soát lạm phát ở mức khoảng 4,5%. Đấy là nhiệm vụ chúng tôi phải làm.

Về câu hỏi của đại biểu Hoà (Đồng Tháp), theo chiến lược phát triển, thuế nợ đọng hằng năm phải được duy trì dưới 5% tổng số thu từ thuế, và tổng số nợ đọng dồn qua các năm phải từ 8% trở xuống. Hiện nay mới duy trì được một, tháng 10/2026, nợ đọng thuế ở mức 3% nhưng tổng nợ đọng thuế ở mức 11%, hơn 267.000 tỷ. Trong đó chủ yếu hơn 50% là nợ tiền sử dụng đất do thị trường bất động sản trầm lắng. Để đạt được mục tiêu đưa nợ thuế hằng năm xuống dưới 5% và tổng dư nợ thuế xuống dưới 8% chúng tôi cũng đã triển khai quyết liệt. Thứ nhất, chúng tôi đã giao chỉ tiêu đánh giá hiệu quả, kết quả công việc đối với từng cán bộ thuế, theo dõi từ thuế địa phương. Thứ hai, hoàn thiện thể chế về quản lý thuế làm sao đơn giản, dễ hiểu, dễ triển khai, dễ thực hiện, dễ kiểm tra, dễ giám sát. Thứ ba, đẩy mạnh tuyên truyền vận động để người dân, doanh nghiệp nhận thức rõ trách nhiệm về thực hiện nghĩa vụ thuế với nhà nước. Thứ tư tăng cường kiểm tra giám sát và tăng cường chế tài đối với tổ chức, cá nhân có khả năng nhưng chây ì, không chịu nộp thuế. Chúng tôi phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng để làm tốt nhiệm vụ này.

Về câu hỏi của đại biểu Thanh Thuý đoàn Tây Ninh, trong quá trình chuyển đổi, vừa rồi có phát sinh một số người dân và doanh nghiệp nhận được thông báo sai. Chúng tôi cũng đã có kiểm tra và những thông tin được cho là sai, trong đó 99% là đúng, 1% là quên. Trong quá trình chuyển đổi ứng dụng công nghệ thông tin, chúng tôi đang quyết liệt rà soát rất kỹ, ví dụ mã số thuế, nghĩa vụ thuế với đất phi nông nghiệp thì phải gắn kết với cơ quan tài nguyên môi trường, về thông tin của từng thửa đất, đặc biệt việc sáp nhập lại xã, phường, thị trấn, tách nhập tỉnh, phải chuẩn hoá mã số, định vị từng thửa đất để diện tích, mục đích, cập nhật cùng với cơ quan nông nghiệp môi trường. Trong thời gian tới, chúng tôi đẩy mạnh công nghệ thông tin, thu thập dữ liệu đa chiều, kết hợp với dữ liệu của các cơ quan, đặc biệt dữ liệu trên VNeID để kết hợp chặt chẽ giữa hồ sơ thủ tục của cơ quan thuế, khai thác trên cơ sở dữ liệu của cơ quan công an để làm sao đơn giản nhất, chính xác nhất hồ sơ thủ tục liên quan đến thuế của người dân và doanh nghiệp.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh tham gia trả lời chất vấn về vấn đề liên quan: Kết thúc tháng 10 giải ngân đầu tư công ấy đạt được khoảng 74%. Như vậy là cũng rất tốt so với cùng kỳ năm ngoái. Nhưng đâu đó vẫn còn một số địa phương giải ngân đầu tư công chậm.

Nguyên nhân khách quan chủ yếu là vấn đề giải phóng mặt bằng, biến động giá, thiếu nguồn vật liệu, nguồn nhân lực vừa rồi các đơn vị thi công phải chuyển sang các nhà thầu phụ làm, thế nên thiếu. Rồi công bố chỉ số giá của các địa phương chưa kịp thời. Thêm nữa là ảnh hưởng của điều kiện thời tiết.

Về chủ quan, đó là trách nhiệm của các chủ dự án về quản trị, tổ chức thực hiện, năng lực điều hành, còn khó khăn.

Về lựa chọn nhà thầu phụ, hiện nay tất cả các công trình, dự án ở một số địa phương đã có ý kiến về Bộ về vấn đề đấu thầu. Đấu thầu hiện nay là tổ hợp liên danh nhà thầu để đủ các điều kiện để tham gia thực hiện đấu thầu cho một dự án. Cũng có những vi phạm, ví dụ như liên danh thường ép giá xuống. Có những dự án chỉ 0,5, 0,7% và 1% nhưng các công trình trọng tâm, trọng điểm của ta từ giai đoạn trước đến giờ thì được cơ chế của Quốc hội cho chỉ định thầu và tiết giảm 5% nên cơ bản là hiệu quả.

Thứ hai, vừa qua cũng có nhà thầu trong liên danh thì trúng rất nhiều dự án, nhưng năng lực chỉ nằm trong liên danh, còn năng lực thực tiễn của nhà thầu không đảm bảo. Do vậy vấn đề bán thầu, tức là giao thầu lại cho các nhà thầu nhỏ, các cơ quan kiểm tra cũng đã có ý kiến. Mặc dù là chúng ta thực hiện theo Luật Đấu thầu, quy trình thực hiện rất chặt chẽ khi xét duyệt về năng lực tài chính, năng lực trang thiết bị máy móc thi công, nhân lực nhưng vẫn có hiện tượng giao thầu lại. Đây là trách nhiệm thuộc về đơn vị thi công và phải xử lý theo pháp luật. Gai đoạn này cũng có trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc kiểm soát về tiến độ, trách nhiệm trong quản lý tiến độ, chất lượng dự án và đặc biệt là kiểm tra các đơn vị thi công. Liên quan việc này, đã sửa đổi Luật Đấu thầu do Bộ Tài chính chủ trì. Chúng tôi sẽ tham gia xây dựng Nghị định để làm sao bảo đảm chặt chẽ trong quá trình đấu thầu, đảm bảo khách quan, không có các hiện tượng này xảy ra.

Đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên (An Giang): Thời gian qua đã có nhiều chỉ đạo của Đảng về việc bên cạnh nhà ở để bán, cần ưu tiên phát triển nhà ở cho thuê. Năm 2025, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 201; Chính phủ đã ban hành Nghị định 302, trong đó có quy định về Quỹ nhà ở quốc gia được hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước để đầu tư, tạo lập nhà ở cho thuê. Tuy nhiên, việc bố trí nguồn vốn ngân sách nhà nước cho Quỹ nhà ở quốc gia còn hạn chế.

Bộ Tài chính có giải pháp gì về thể chế cũng như tổ chức thực hiện để bảo đảm việc bố trí kịp thời nguồn vốn cho Quỹ nhà ở quốc gia, sớm tạo nguồn cung nhà ở cho thuê dài hạn; nhất là để chuẩn bị cho việc triển khai thi hành chính sách này trong Luật Nhà ở trong thời gian sắp tới.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng): Thể chế hóa chủ trương tại Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị, dự án Luật Chứng khoán đã sửa đổi, bổ sung về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán. Đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc huy động nguồn vốn to lớn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này không chỉ phụ thuộc vào hành lang pháp lý mà còn phụ thuộc rất lớn vào sự chủ động và năng lực tổ chức thực hiện của cơ quan quản lý.

Đề nghị Bộ trưởng cho biết: Định hướng và giải pháp mà Bộ Tài chính dự kiến triển khai để cơ chế này thực sự trở thành động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo? Bộ trưởng có định hướng ưu tiên ứng dụng công nghệ, sản phẩm, dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh mới nào? Việc xây dựng các quy định hướng dẫn sẽ tiếp cận theo hướng nào để vừa bảo đảm kiểm soát rủi ro, vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp sớm nắm bắt chính sách, chủ động chuẩn bị và tham gia thử nghiệm vào trong thị trường?

Đại biểu Hà Sỹ Huân (Thái Nguyên): Hiện nay, cơ quan thuế đang yêu cầu các cơ sở y tế công lập phải nộp truy thu thuế thu nhập doanh nghiệp từ năm 2017 đến 2024. Trong khi đó, nguồn thu từ dịch vụ khám, chữa bệnh (đặc biệt là khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế) chưa được tính đủ chi phí; nhiều cơ sở khó khăn trong việc đảm bảo tiền lương, chi hoạt động thường xuyên. Việc tiếp tục truy thu khoản thuế này tạo áp lực rất lớn cho các cơ sở y tế công lập trên phạm vi cả nước; riêng tỉnh Thái Nguyên của chúng tôi phải nộp hơn 185 tỷ đồng.

Các cơ sở y tế công lập đều kiến nghị được miễn truy thu khoản thuế này để tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc khám, chữa bệnh.

Bộ trưởng cho biết quan điểm của Bộ trưởng và định hướng tham mưu của Bộ đối với nội dung này cho các cơ sở y tế công lập trong thời gian tới như thế nào?

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Trước hết, liên quan đến câu hỏi của đại biểu Quỳnh Liên về Quỹ nhà ở quốc gia, Hiến pháp đã quy định rất cụ thể quyền có chỗ ở. Hiện nay, một trong những chính sách nhân văn, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước là phát triển nhà ở giá rẻ, hợp lý để người dân có điều kiện thực hiện quyền có chỗ ở. Nhà ở có ý nghĩa vô cùng quan trọng, như các cụ ta đã dạy: "An cư thì mới lạc nghiệp".

Để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 201 về các cơ chế, chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 302, trong đó quy định rõ về Quỹ phát triển nhà ở, bao gồm Quỹ nhà ở quốc gia ở Trung ương do Chính phủ thành lập và Quỹ nhà ở địa phương.

Thời gian qua, Bộ Tài chính đã kịp thời phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng xây dựng phương án thành lập Quỹ nhà ở quốc gia ở Trung ương. Chúng tôi cũng đã tham mưu bố trí nguồn lực trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, với vốn điều lệ 5.000 tỷ đồng và sau 3 năm hoạt động sẽ nâng lên 10.000 tỷ đồng, tùy theo nhu cầu.

Hiện nay, chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng để tính toán, đánh giá đa chiều sự cần thiết thành lập Quỹ. Ngay sau khi Quỹ được thành lập, chúng tôi sẽ triển khai hướng dẫn về cơ chế tài chính, bảo đảm Quỹ đi vào hoạt động.

Về câu hỏi liên quan đến cơ chế thử nghiệm trên thị trường chứng khoán, hiện nay, chúng tôi đang trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, trong đó có quy định về cơ chế thử nghiệm trên thị trường chứng khoán, nhằm phù hợp với cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đây cũng là một trong những giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường chứng khoán. Như tôi đã báo cáo, chúng ta đặt ra các mục tiêu rất rõ ràng: Đến năm 2030, giá trị vốn hóa thị trường chứng khoán phải đạt 100% GDP (trong khi hiện nay mới đạt hơn 80%); quy mô thị trường cổ phiếu và thị trường trái phiếu khoảng 50% GDP (hiện mới xấp xỉ 30%); thị trường phái sinh đạt khoảng 20-30% GDP.

Cơ chế khuyến khích thí điểm cũng là một trong những giải pháp thúc đẩy phát triển thị trường. Ngay sau khi Luật được ban hành, chúng tôi sẽ ban hành hướng dẫn hoặc báo cáo Chính phủ ban hành hướng dẫn, bảo đảm công khai, minh bạch, kiểm soát được hoạt động và đặc biệt là bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư.

Trên cơ sở đó, với các phương thức và sản phẩm mới, chúng tôi sẽ khuyến khích các tổ chức trung gian trên thị trường chứng khoán xây dựng, đăng ký sản phẩm để cơ quan quản lý xem xét, phê duyệt và kiểm soát. Qua đó, vừa thúc đẩy phát triển thị trường, vừa kiểm soát được hoạt động trong một thời gian nhất định. Sau thời gian thí điểm, chúng ta sẽ tổ chức tổng kết, đánh giá để bảo đảm đạt được mục tiêu đề ra.

Về câu hỏi thuế thu nhập đối với cơ sở khám, chữa bệnh y tế, trước năm 2024, theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, các đơn vị sự nghiệp công lập có thu nhập từ hoạt động khám, chữa bệnh phải nộp thuế. Hiện nay, có 87/930 cơ sở khám, chữa bệnh công lập đang còn nợ thuế, với tổng số tiền xấp xỉ 230 tỷ đồng. Trong đó, tiền nợ gốc là 121,5 tỷ đồng, còn lại khoảng 108 tỷ đồng tiền phạt và tiền chậm nộp.

Về vấn đề này, trên cơ sở phối hợp với Kiểm toán Nhà nước và các kiến nghị của Kiểm toán, chúng tôi đã báo cáo Chính phủ. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục báo cáo Chính phủ để xem xét, xử lý. Đối với những nội dung vượt thẩm quyền của Chính phủ thì phải báo cáo Quốc hội quyết định.

Từ năm 2025, sau khi Quốc hội thông qua Nghị quyết 261 cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, các cơ sở khám, chữa bệnh công lập được miễn khoản thuế này.

Như vậy, chúng ta sẽ tập trung xử lý nghĩa vụ thuế phát sinh trong giai đoạn từ năm 2024 trở về trước, báo cáo Quốc hội, số tiền này không lớn.

Đại biểu Nguyễn Thanh Ngân (Khánh Hòa): Tôi xin đặt câu hỏi về hai nội dung dành cho Bộ trưởng: Thứ nhất, xin Bộ trưởng cho biết định hướng và giải pháp huy động vốn vay nước ngoài cho các công trình, dự án trọng điểm, quan trọng quốc gia như đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân trong thời gian tới như thế nào để đảm bảo đáp ứng nhu cầu vốn, hiệu quả đầu tư và an toàn nợ công?

Thứ hai, xin Bộ trưởng cho biết trong năm 2026 và giai đoạn 5 năm 2026 - 2030, Chính phủ có thực hiện phát hành trái phiếu quốc tế hay không, và nếu có thì mục đích sử dụng nguồn vốn từ việc phát hành trái phiếu này là gì?

Đại biểu Trần Anh Tuấn (TPHCM): Hiện nay doanh nghiệp chậm nộp thuế thì bị phạt 0,03%/ngày. Luật Quản lý thuế năm 2019 có quy định là trường hợp Nhà nước chậm nộp thì phải trả lãi 0,03%/ngày cho doanh nghiệp. Tuy nhiên Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này. Thưa Bộ trưởng, trong thời gian tới, để đảm bảo tính công bằng, bình đẳng và nâng cao trách nhiệm công vụ của người thực thi công vụ, xin Bộ trưởng cho biết nguyên tắc về việc Nhà nước chậm hoàn thì có trả lãi bằng mức mà doanh nghiệp chậm nộp hay không?

Đại biểu Nguyễn Đức Hùng: Việc áp dụng trở lại hợp đồng BT đã mở ra 1 kênh huy động thêm nguồn lực cho phát triển kết cấu hạ tầng. Xin Bộ trưởng cho biết những cơ chế kiểm soát, phòng ngừa thất thoát tiêu cực đối với dự án BT mới, tiến độ xử lý vướng mắc với các dự án BT chuyển tiếp.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt: Hiện nay các địa phương đều có quy hoạch phát triển dài hạn, đều mong muốn thu hút được các tập đoàn lớn nhưng nếu tỉnh nào cũng tìm đến một số nhà đầu tư quen thuộc thì việc một tỉnh có thêm dự án không đồng nghĩa với cả nước có thêm nguồn lực. Trong khi đó nguồn thu từ đất có giới hạn, còn hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh đang rất cần điều kiện để tích luỹ vốn, mở rộng sản xuất. Tôi muốn hỏi Bộ trưởng, chúng ta đã có cơ chế tài chính đủ mạnh để khuyến khích chính quyền địa phương nuôi dưỡng doanh nghiệp thay chỉ thu hút dự án lớn và nguồn thu trước mắt hay chưa? Bộ Tài chính có nghiên cứu cơ chế để địa phương được hưởng lợi nhiều hơn từ phần tăng thu ngân sách bền vững do doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hiệu quả tạo ra, đồng thời đánh giá hiệu quả thu hút đầu tư bằng giá trị gia tăng và nguồn thu thực chất hay không? Nếu có thì khi nào Bộ có thể đề xuất triển khai?

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi: Báo cáo cho thấy số vốn tạm ứng chưa thu hồi còn khoảng 240.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 34% số vốn đã giải ngân. Đây là số tiền rất lớn, kéo dài qua nhiều năm, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý, sử dụng vốn ngân sách nhà nước. Xin Bộ trưởng cho biết, trong số vốn tạm ứng chưa thu hồi này, bao nhiêu là do vướng mắc khách quan, bao nhiêu là do chủ đầu tư, nhà thầu chậm thực hiện nghĩa vụ? Bộ Tài chính có giải pháp và thời hạn cụ thể nào để thu hồi, xử lý dứt điểm, đồng thời ngăn chặn tình trạng tạm ứng kéo dài, sử dụng vốn sai mục đích?

Đại biểu Đỗ Chí Nghĩa (Đắk Lắk): Tôi xin đặt câu hỏi về vấn đề chống thất thu thuế trong kinh doanh trên nền tảng số. Thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số phát triển rất nhanh, phạm vi hoạt động không còn giới hạn trong biên giới quốc gia. Tuy nhiên, việc xác định doanh thu, kiểm soát giao dịch và thực hiện nghĩa vụ thuế vẫn đặt ra nhiều thách thức, nhất là đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh trên các nền tảng xuyên biên giới. Xin Bộ trưởng cho biết hiện nay cơ quan thuế đã kiểm soát doanh thu và nghĩa vụ thuế của các hoạt động kinh doanh này như thế nào? Những khoảng trống lớn nhất trong quản lý thuế hiện nay trong lĩnh vực này là gì và Bộ Tài chính có giải pháp cụ thể nào để kiểm soát dòng tiền, dữ liệu giao dịch, ngăn ngừa chuyển doanh thu ra nước ngoài, chống thất thu ngân sách cho nhà nước? 

Đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) tranh luận: Tôi xin tranh luận với nhận định của Bộ trưởng. Cụ thể, các nhà đầu tư nước ngoài (FDI) như Samsung luôn sẵn lòng kết nối, chuyển giao và hợp tác với doanh nghiệp nội địa. Đây là một nhận định tôi rất muốn cùng trao đổi, tranh luận với Bộ trưởng. 

Thị trường không chỉ vận hành bằng thiện chí xã giao hay các bản ghi nhớ cam kết. Thị trường vận hành bằng lợi ích tài chính và sự an toàn về rủi ro. Nếu chưa có một hệ thống chính sách tài khóa đúng đắn, sòng phẳng và đòn bẩy đủ mạnh thì chữ "sẵn lòng" của các tập đoàn quốc tế sẽ mãi mãi chỉ dừng lại ở lời nói xã giao. Để biến nguồn lực FDI và ODA thành động lực thực chất cho mục tiêu tăng trưởng hai con số, tôi xin tranh luận một số giải pháp đột phá căn cơ như sau:

Về thuế tối thiểu toàn cầu đã xóa bỏ ưu đãi cũ, cần ngay cơ chế khấu trừ tăng thêm. Hiện nay, khi các ưu đãi miễn giảm thuế truyền thống không còn tác dụng, các tập đoàn FDI sẽ không tự nhiên bỏ thêm chi phí để gánh rủi ro, đào tạo hay chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp Việt Nam.

Kinh nghiệm quốc tế đã chứng minh hiệu quả cho đòn bẩy tài khóa có điều kiện. Chính vì vậy, tôi đề nghị Bộ Tài chính trả lời cho câu hỏi chưa đề xuất cơ chế cho phép doanh nghiệp FDI được khấu trừ thuế từ 150-200% cho các khoản chi phí đào tạo chuyển giao công nghệ và đặt hàng cho doanh nghiệp Việt thay vì tiếp tục chờ đợi tự nguyện của họ.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị): Tôi xin tranh luận với Bộ trưởng. Đầu giờ sáng nay khi trả lời chất vấn, Bộ trưởng có dẫn hiện nay Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư được sửa đổi cho phép tỉ lệ vốn nhà nước tham gia dự án PPP ở mức 50% và Thủ tướng Chính phủ hoặc Hội đồng nhân dân tỉnh được quyết định cao hơn nhưng không quá 70% tổng mức đầu tư.

Như vậy có dự án nhà nước bỏ ra phần lớn vốn, còn lại nhà đầu tư chỉ bỏ ra 30% vốn và chủ yếu là vốn vay ngân hàng. Nhưng nhà đầu tư lại được quyền thu phí và khai thác công trình trong nhiều năm. Chúng tôi lo ngại tình trạng nhà nước gánh một phần lớn vốn và rủi ro, còn người dân vẫn phải trả phí sử dụng.

Xin Bộ trưởng cho biết tiêu chí nào để quyết định nâng tỉ lệ vốn nhà nước vượt mức 50% và khi vốn nhà nước chiếm tới 70% làm thế nào để bảo đảm dự án hiệu quả hơn so với đầu tư công thuần túy, và nguyên tắc chia sẻ lợi ích tương xứng với phần vốn nhà nước bỏ ra để tránh phương thức PPP trở thành hình thức. Tôi xin hết ý kiến.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Đối với câu hỏi của đại biểu Thúy Ngân, đoàn Khánh Hòa về các cái giải pháp huy động vốn quốc tế cho các dự án trọng điểm quốc gia trong thời gian tới, theo kế hoạch đầu tư công 5 năm giai đoạn 2026–2030, chúng ta đã xác định rõ: Nguồn vốn trong nước giữ vai trò quan trọng, chủ đạo; vốn nước ngoài cũng có vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, nguyên tắc đặt ra là phải bảo đảm tuyệt đối an toàn, an ninh tài chính quốc gia; bảo đảm nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách nhà nước, đồng thời chấp hành nghiêm các giới hạn đã được Quốc hội quy định.

Hiện nay hiện hành của chúng ta so với trần được Quốc hội cho thì cũng rất thấp. Hiện nợ công của chúng ta chỉ có hơn 33% GDP và Quốc hội cho tới 60%. Nợ Chính phủ thì không quá 50% thì chúng ta cũng duy trì ở mức 32%. Đây là mức rất an toàn.

Định hướng huy động vốn cho các công trình trọng điểm, đặc biệt là điện hạt nhân và hai tuyến đường sắt: Đường sắt cao tốc Bắc-Nam (Hà Nội-TPHCM) và đường sắt cao tốc Hà Nội - Lào Cai - Hải Phòng, hai dự án này vốn rất lớn.

Theo khái toán ban đầu, dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam (Hà Nội – TPHCM) có tổng mức đầu tư khoảng hơn 1,7 triệu tỷ đồng; dự án đường sắt Hà Nội – Hải Phòng – Lào Cai khoảng 290.000 tỷ đồng.

Trong quá trình đàm phán, chúng ta phải tuyệt đối tuân thủ nguyên tắc: Các dự án trọng điểm quốc gia phải gắn với chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam. Vì vậy, quá trình đàm phán phải tính đến lợi ích tổng thể của quốc gia, từ việc lựa chọn công nghệ đến xác định mức độ tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào quá trình tiếp nhận, làm chủ công nghệ, gắn với các khoản vay từ nhà đầu tư nước ngoài.

Việc này cũng phải được xem xét đồng bộ với hình thức vay của Chính phủ, bảo đảm thời hạn vay hợp lý, lãi suất phù hợp và an toàn. Đây là những vấn đề chúng ta phải cân nhắc rất kỹ, bảo đảm hài hòa lợi ích, chia sẻ rủi ro, qua đó từng bước hình thành nền công nghiệp đường sắt quốc gia.

Đối với các dự án lớn của quốc gia, đều phải tính toán phương án huy động vốn theo hướng vừa bảo đảm nguồn vốn đầu tư xây dựng hạ tầng, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, phải luôn quán triệt nguyên tắc bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Về câu hỏi sắp tới chúng ta có phát hành trái phiếu Chính phủ hay không, trước đây, chúng ta đã có ba đợt phát hành trái phiếu quốc tế trên thị trường vốn quốc tế, lần lượt vào các năm 2005, 2007 và 2014. Đến năm 2024, sau 10 năm, chúng ta đã hoàn tất việc thanh toán toàn bộ gốc và lãi trái phiếu đến hạn, không còn phiếu quốc tế trên thị trường.

Hiện nay, Bộ Tài chính cũng đang tích cực làm việc với các định chế tài chính quốc tế, trong đó có cả nhà đầu tư và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm.

Trong tháng 10/2026, R&I (Rating and Investment Information) – tổ chức xếp hạng tín nhiệm uy tín của Nhật Bản – đã nâng xếp hạng tín nhiệm của Việt Nam lên mức BBB-, thuộc nhóm đầu tư, đây cũng là thuận lợi rất lớn.

Ngay trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản vừa qua của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chúng tôi cũng đã có các cuộc tiếp xúc với nhiều tập đoàn tài chính lớn của Nhật Bản. Hầu hết các tập đoàn này đều quan tâm trao đổi và sẵn sàng hỗ trợ Việt Nam khi có nhu cầu phát hành trái phiếu. Trong đó, các nhà bảo lãnh phát hành thuộc JBIC cũng sẵn sàng mời gọi Việt Nam phát hành trái phiếu Chính phủ trên thị trường Nhật Bản (trái phiếu Samurai).

Việc phát hành trái phiếu hay không phải được tính toán trên hai yếu tố. Thứ nhất là chi phí phát hành. Tôi cho rằng thời điểm hiện nay chưa phù hợp để phát hành, bởi tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng xăng dầu đang đẩy lạm phát lên cao.

Hiện nay, lãi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên tới 5,2%, và đang duy trì quanh mức 4,8–4,9%, là mức rất cao. Trong khi đó, Chính phủ Mỹ có hệ số tín nhiệm AAA, mức cao nhất. Nếu so sánh tương quan, Việt Nam hiện được Moody's xếp ở mức Ba2, Fitch và Standard & Poor's ở mức BB+ và R&I nâng lên BBB-, với triển vọng ổn định. Do đó, nếu phát hành trái phiếu vào thời điểm này, chi phí rất cao. 

Tuy nhiên, chúng ta sẽ tiếp tục làm việc chặt chẽ với các nhà đầu tư quốc tế để sẵn sàng huy động vốn khi có điều kiện thuận lợi. Ở đâu có nguồn vốn với chi phí hợp lý, điều kiện phù hợp, chúng ta sẽ xem xét huy động, bởi nhu cầu vốn của Việt Nam là có.

Về đầu tư công, kế hoạch đầu tư công cả giai đoạn tương đương khoảng 40% GDP, với tổng vốn khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, vốn trong nước chiếm khoảng 85%, vốn nước ngoài chiếm khoảng 15%.

Chúng ta rất sẵn sàng huy động các nguồn vốn này, tuy nhiên, tổng chi phí huy động phải phù hợp và phải kiên định nguyên tắc bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Và phát hành trái phiếu Chính phủ có hai chức năng: Thứ nhất là ngoài việc huy động vốn cho nền kinh tế, phục vụ nhu cầu đầu tư công, thì còn một chức năng rất quan trọng đấy là tạo đường cong lãi suất chuẩn (benchmark) cho thị trường. Tức là khi Chính phủ phát hành thì có lãi suất chuẩn để cho các doanh nghiệp Việt Nam, các tổ chức tài chính của Việt Nam khi ra thị trường vốn nước ngoài căn cứ vào lãi suất của Chính phủ Việt Nam để xác định chi phí vay.

Vì vậy, việc thường xuyên huy động vốn trên thị trường quốc tế cũng có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần nâng cao uy tín và vị thế của nền tài chính Việt Nam trên thị trường vốn quốc tế. Vào thời điểm thích hợp, Bộ Tài chính sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ để triển khai việc huy động vốn này.

Đối với câu hỏi của đại biểu Minh Tuấn, TPHCM về bức xúc của 4.000 người dân bị lợi dụng hồ sơ giả để lập doanh nghiệp. Qua kiểm tra, rà soát thì người dân bị lợi dụng hồ sơ giả để lập doanh nghiệp hiện nay còn 8.000 người, tất cả những doanh nghiệp này đều thành lập cách đây 20 năm; khi đó công nghệ thông tin chưa phát triển, kết nối giữa các cái cơ quan chức năng như cơ quan thuế, cơ quan công an chưa được triển khai. Nhưng hiện tại, khi chúng ta đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bảo đảm dữ liệu quốc gia đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung thì tình trạng lợi dụng như trên không còn nữa.

Thời gian sắp tới, chúng tôi tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan công an để làm rõ, thanh lọc những công ty này. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền để người dân tự ý thức dữ liệu cá nhân của mình là một tài nguyên của cá nhân và tài nguyên của quốc gia, vì thế phải rất có ý thức trong việc bảo vệ thông tin cá nhân, tránh bị kẻ xấu lợi dụng, dẫn đến cái vi phạm pháp luật.

Câu hỏi về trách nhiệm của cơ quan nhà nước, đặc biệt là cơ quan thuế khi chậm hoàn thuế, hiện nay, doanh nghiệp và người dân chậm nộp thuế thì phải chịu phạt hành chính và lãi chậm nộp, thế nhưng Nhà nước nếu chậm của người dân thì có phải chịu lãi suất không.

Cá nhân tôi cho rằng theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật. Nếu người dân có đầy đủ hồ sơ theo quy định của pháp luật mà cơ quan thuế, cụ thể là những cán bộ thuế tiếp nhận hồ sơ không xử lý thì phải kiên quyết xử lý trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất cho người nộp thuế. Vấn đề cơ bản là hồ sơ phải đúng, đủ, đúng quy định pháp luật.

Đối với thủ tục hoàn thuế, chúng tôi đang cố gắng trong luồng xanh thì chỉ còn 7 ngày; và đối với diện kiểm tra trước-hoàn thuế sau: Dù 100% hồ sơ nộp trực tuyến, nhưng khâu đối chiếu hóa đơn vẫn cần thời gian và cũng tiềm ẩn vấn đề khi chấp hành pháp luật ở một số nhóm doanh nghiệp.

Về câu hỏi của đại biểu Hoàng Đức Hùng liên quan đến về cơ chế phòng ngừa rủi ro dự án BT, hiện nay trên cả nước đang triển khai 31 dự án BT, chủ yếu là BT thanh toán bằng quỹ đất. Việc quan trọng nhất để kiểm soát và chống thất thoát là phải chuẩn bị dự án rất kỹ, xác định rõ chi phí, tổng mức đầu tư chi phí cho dự án BT, gắn với việc tính toán về quỹ đất để bảo đảm thanh toán đúng, đủ, kịp thời, bảo đảm quyền lợi cho nhà đầu tư. Và phải công khai, minh bạch phương án tài chính cho dự án để phát huy vai trò giám sát của người dân và Mặt trận.

Đối với câu hỏi của đại biểu Ngọc Việt (Hà Nội) liên quan đến cái cơ chế đẩy mạnh đầu tư doanh nghiệp vừa và nhỏ và cơ chế khuyến khích cho địa phương, tất cả những việc chúng ta triển khai từ đầu nhiệm kỳ mới đến nay đều cố gắng cải thiện môi trường đầu tư, thu hút đầu tư để khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Từ việc giảm, giãn thuế, đến việc cắt giảm thủ tục hành chính, hoàn thiện thể chế để thúc đẩy, hỗ trợ cho doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển.

Năm 2026, mức giảm thuế khoảng 240.000 tỷ đồng, mức giãn (gia hạn) thuế khoảng 120.000 tỷ đồng, tổng cộng lên tới khoảng 360.000 tỷ đồng. Và đặc biệt là chúng ta đã kiểm soát được giá xăng dầu, giá điện không những không tăng mà còn giảm, thấp nhất trong khu vực. Đây cũng là một điều kiện tốt để cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển.

Ngoài ra, có cơ chế rất đặc thù cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ví dụ như chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp được miễn thuế 3 năm, cơ chế nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế/miễn thuế lên 1 tỷ đồng/năm… tất cả các cái chính sách đó đang thúc đẩy doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển, hỗ trợ, tạo bệ đỡ cho doanh nghiệp, đóng góp cho phát triển kinh tế-xã hội.

Về cơ chế gì cho địa phương, hiện trong Luật Ngân sách nhà nước có cơ chế rất rõ ràng: Phân chia minh bạch giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách các cấp.

Nguồn thu 100% ngân sách địa phương là 18 nguồn, địa phương là chúng ta có hơn 20 nguồn thu 100% ngân sách địa phương, và nguồn thu 100% của ngân sách địa phương chủ yếu là nguồn thu từ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì thế là khi mà khuyến khích các doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển thì chính là tăng cái nguồn thu, tăng cái nguồn lực tài chính cho địa phương.

Các địa phương căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, phân cấp, phân quyền để có cơ chế cụ thể hỗ trợ doanh nghiệp phát triển.

Về câu hỏi tại sao tốc độ giải ngân tăng nhưng mà vẫn còn tạm ứng, trong tháng 10 vừa qua, tốc độ giải ngân chúng ta đã tăng lên 74%, và tạm ứng xuống 34%, giảm hơn 3% so với tháng 9 (tháng 9 là 37%). Thì tại sao mà vẫn còn tạm ứng? Thì trước hết là tạm ứng là pháp luật chúng ta cho phép. Ngay sau khi có hợp đồng đã cho phép là ứng vốn cho nhà thầu để tạo điều kiện cho nhà thầu bắt tay ngay vào triển khai thực hiện. Đây là cơ chế mà cũng đã triển khai nhiều năm

Thời gian vừa qua, Thủ tướng cũng đã chỉ đạo quyết liệt yêu cầu khẩn trương hoàn thành thanh quyết toán để bảo đảm đưa giải ngân vào thực chất. Cái quan trọng nhất của việc giải ngân chính là tiền đi vào cuộc sống, tạo ra năng lực sản xuất mới. Thời gian tới chúng tôi cũng sẽ tiếp tục đôn đốc, thúc đẩy hỗ trợ và kiểm soát chặt chẽ việc ứng vốn.

Không chỉ chung của cả nước, rất nhiều địa phương trước đây đã tạm ứng nhiều thì sau khi mà có chỉ đạo của Thủ tướng tại phiên họp tháng 9 vừa rồi, tỉ lệ tạm ứng cũng giảm rất nhanh, do chủ đầu tư cùng với các cơ quan tài chính trên địa bàn thúc đẩy việc thanh quyết toán đối với nhà thầu để đảm bảo việc tạm ứng thấp nhất.

Về câu hỏi cuối cùng của đại biểu Đỗ Chí Nghĩa làm sao kiểm soát được kinh doanh nền tảng, kinh doanh xuyên biên giới, như tôi đã báo cáo, thương mại điện tử phát triển là tất yếu, nhận thức rõ điều này thì ngay từ năm 2022, chúng tôi đã có Cổng thông tin điện tử quốc gia để cho các nhà cung cấp nước ngoài kê khai và nộp thuế.

Và hệ thống pháp luật của chúng ta cũng đã hoàn thiện dần, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Mới nhất là Luật Thương mại điện tử có hiệu lực thi hành từ 1/7/2026 thì yêu cầu tất cả các cái nền tảng mạng trên thế giới thì đều phải có đại diện ở nước ta.

Quan trọng nhất là định danh, thu thập dữ liệu đầy đủ và liên thông giữa người mua, người bán, sàn thương mại điện tử và các cái nền tảng hỗ trợ như logistics, vận chuyển và thanh toán. Đây là những giải pháp vừa kiểm soát chặt chẽ thương mại điện tử, vừa đảm bảo thu đúng, thu đủ, bảo đảm công bằng.

Kiểm soát thương mại điện tử, thuế chỉ là một phần. Bên cạnh đó còn có trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong việc bảo đảm kiểm soát hàng nhái, hàng giả, hàng cấm và hàng vi phạm sở hữu trí tuệ. Điều này đòi hỏi cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế và các cơ quan chức năng phải được liên thông, trong đó có cả cơ quan chức năng về kiểm soát thanh toán. Đối với tất cả các nền tảng có hoạt động kinh doanh, kể cả những nền tảng chưa có hiện diện tại Việt Nam, chúng ta cũng đã triển khai các biện pháp quản lý.

Báo cáo với đại biểu Quốc hội, số thu thuế từ các nhà cung cấp nước ngoài trên nền tảng thương mại điện tử tăng rất nhanh qua các năm. Điều này cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng. Thời gian tới, chúng ta sẽ tiếp tục quản lý chặt chẽ hoạt động này, bảo đảm công bằng, công khai và minh bạch trong hoạt động thương mại điện tử.

Cuối cùng, về ý kiến tranh luận của đại biểu Đỗ Chí Nghĩa liên quan đến các giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư nước ngoài gắn kết với doanh nghiệp Việt Nam, tôi cũng đã báo cáo: Đặc biệt, trong quá trình thực hiện Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị và cụ thể hóa bằng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, chúng ta đã quy định rất rõ các nội dung này.

Hiện nay, với việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu, cơ chế ưu đãi thuế không còn nhiều không gian để phát huy tác dụng nữa. Vì vậy, chúng ta phải chuyển sang các cơ chế hỗ trợ mới, với những ưu tiên phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời tránh nguy cơ bị điều tra về thuế.

Tuy nhiên, phương châm là phải gắn với kết quả đầu ra. Dự thảo Luật Đầu tư cũng đã quy định rõ việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nước ngoài phối hợp với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong nước để thực hiện nghiên cứu khoa học; phối hợp đào tạo, phát triển nguồn nhân lực; đồng thời tạo ra các sản phẩm đầu ra cụ thể, phục vụ nhu cầu sử dụng và kết nối với doanh nghiệp trong nước. Đây là mục tiêu chúng ta đang hướng tới và nỗ lực triển khai.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng phát biểu làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan đến huy động nguồn lực đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng vốn ODA và giải ngân vốn đầu tư công. 

Về huy động nguồn lực xã hội theo hình thức PPP, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc thu hút doanh nghiệp tham gia các dự án PPP, đặc biệt trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng giao thông.

Theo Phó Thủ tướng, đây là hình thức đã được nhiều nước phát triển áp dụng hiệu quả. Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức: Doanh nghiệp trực tiếp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí để hoàn vốn và hưởng lợi nhuận; hoặc Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí theo hình thức O&M.

Tại Việt Nam, hình thức phổ biến hiện nay là doanh nghiệp đầu tư xây dựng và thu phí hoàn vốn, với thời gian khai thác thường khoảng 20 năm. Tại sao thời gian khoảng 20 năm? Phó Thủ tướng cho biết, các doanh nghiệp khi đầu tư đều vay vốn ngân hàng, trong khi ngân hàng chỉ cho vay khoảng 10-12 năm, do đó, các doanh nghiệp phải sử dụng vốn tự có của mình.

Trong quá trình thu phí, Nhà nước sẽ bảo đảm quyền lợi và có sự chia sẻ với doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng cho biết, theo quy định của Luật PPP, Nhà nước có thể hỗ trợ nhà đầu tư khoảng 50% tổng mức đầu tư, trong trường hợp đặc biệt có thể lên tới 70%, tùy thuộc đặc điểm và hiệu quả từng dự án.

Trước đây, khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư, nhiều dự án PPP gặp khó khăn về hiệu quả tài chính. "Tôi cho rằng với việc Nhà nước tham gia chia sẻ, hầu hết các dự án mới mà chúng tôi đánh giá đều rất hiệu quả", Phó Thủ tướng phát biểu.

Đối với hình thức O&M, Phó Thủ tướng cho biết Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang triển khai các công việc liên quan, dự kiến thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số dự án, đặc biệt là các đoạn tuyến trên cao tốc Bắc - Nam.

Phó Thủ tướng đánh giá hình thức này có thể thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp do hạn chế được những rủi ro liên quan đến giải phóng mặt bằng, thi công và biến động giá.

Đồng thời, pháp luật về PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ khi doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến và khả năng Nhà nước mua lại dự án trong một số trường hợp đặc biệt.

Liên quan đến huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Việt Nam hiện không còn được tiếp cận các nguồn vốn ODA có điều kiện ưu đãi cao như trước, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vẫn rất lớn.

Theo Phó Thủ tướng, dư địa huy động vốn của Việt Nam còn tương đối lớn khi các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và nợ Chính phủ đều thấp hơn mức trần Quốc hội cho phép.

Vì vậy, việc tiếp tục huy động ODA cùng các nguồn vốn khác là cần thiết, song phải tính toán kỹ hiệu quả sử dụng vốn.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đầy đủ chi phí vay, rà soát các điều kiện liên quan đến thi công, lựa chọn nhà thầu nhằm bảo đảm an toàn và hiệu quả của các khoản vay.

"Chúng ta cũng đã có chỉ đạo về việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án và chỉ tập trung vay vốn cho một số dự án đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội, kể cả hiệu quả tài chính", Phó Thủ tướng cho biết. "Chúng ta chỉ tập trung vào một số dự án lớn, chứ không dàn trải như trước đây".

Về giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn, qua đó đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế.

Đây là một trong những yếu tố quan trọng để phấn đấu thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trong năm 2026.

Theo Phó Thủ tướng, kết quả giải ngân trong 10 tháng đạt 74%, là mức rất tích cực đối với năm đầu tiên của nhiệm kỳ.

Làm rõ vấn đề tạm ứng vốn được một số đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng cho biết, sau khi ký hợp đồng, việc tạm ứng khoảng 30% vốn cho các nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn, nhằm tạo điều kiện mua nguyên vật liệu và chuẩn bị thi công là hoạt động bình thường. Đây là vấn đề hoàn toàn khách quan, bởi năm nay là năm đầu tiên của nhiệm kỳ 2026-2030.

Đối với một số khoản tồn đọng từ trước, Chính phủ đã có chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm giải ngân thực chất, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2026.

Phát biểu kết thúc nội dung phiên chất vấn và trả lời chất vấn đối với nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, các câu hỏi đã bám sát nhóm vấn đề chất vấn, nội dung cụ thể, rõ ràng, ngắn gọn. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chuẩn bị nghiêm túc, nắm chắc lĩnh vực phụ trách, trả lời cơ bản đầy đủ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm. 

Phiên chất vấn và trả lời chất vấn với nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực tài chính diễn ra khoảng hơn 120 phút. Tham gia trả lời, giải trình các vấn đề liên quan có Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị các đại biểu gửi câu hỏi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội để chuyển đến Bộ trưởng Bộ Tài chính trả lời bằng văn bản.

Các câu hỏi đã bám sát nhóm vấn đề chất vấn, nội dung cụ thể, rõ ràng, ngắn gọn. Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chuẩn bị nghiêm túc, nắm chắc lĩnh vực phụ trách, trả lời cơ bản đầy đủ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, hoạt động của ngành tài chính thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Công tác quản lý tài chính, ngân sách được tăng cường, thu ngân sách nhà nước, giải ngân vốn đầu tư công có chuyển biến. Cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp đạt nhiều kết quả. Việc triển khai các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế góp phần quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp duy trì, phục hồi sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, lĩnh vực tài chính vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Vốn đầu tư công năm 2026 chưa được phân bổ chi tiết còn lớn, tiến độ giải ngân chưa đạt yêu cầu, đặc biệt là các dự án ODA, chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án trọng điểm. Vốn tạm ứng chưa được thu hồi còn lớn. Việc triển khai các dự án PPP còn nhiều vướng mắc. Nhiều vấn đề trong lĩnh vực thuế tạm ứng, thu hồi, hoàn thuế, quản lý thuế với thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số. Doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn và chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính, các bộ, ngành liên quan tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, có giải pháp hiệu quả khắc phục hạn chế, tập trung vào một số vấn đề trọng tâm.

Cụ thể, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về đầu tư công, kịp thời tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Thực hiện chấm dứt, công khai kết quả giải ngân vốn đầu tư công, kiên quyết điều chuyển vốn từ các dự án chậm giải ngân, không đáp ứng yêu cầu tiến độ sang các dự án có khả năng giải ngân tốt hơn. Kiểm soát chặt chẽ việc tạm ứng, thu hồi tạm ứng giải ngân với khối lượng hoàn thành, chất lượng và hiệu quả đầu tư.

Nâng cao chất lượng chuẩn bị và tổ chức thực hiện các dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi, phối hợp với các nhà tài trợ tháo gỡ vướng mắc, hài hòa thủ tục, đẩy nhanh tiến độ giải ngân, phối hợp với các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng kế hoạch vốn nước ngoài năm 2027 và kế hoạch trung hạn 2026 - 2030 phù hợp với tiến độ thực hiện, khả năng hấp thu vốn và trả nợ.

Nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện pháp luật về đầu tư theo phương thức đối tác công tư, tháo gỡ vướng mắc trong chuẩn bị triển khai dự án và huy động nguồn vốn dài hạn.

Tiếp tục hoàn thiện chính sách, phương pháp quản lý thuế đối với thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, nhà cung cấp nước ngoài. Tập trung kiểm tra các đối tượng lĩnh vực có nguy cơ thất thu cao. Hướng dẫn, hỗ trợ thực hiện phương thức quản lý thuế mới, giảm chi phí tuân thủ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, kiểm soát nội bộ. Phòng ngừa và xử lý nghiêm hành vi nhũng nhiễu, gây khó khăn người dân, doanh nghiệp. Tiếp tục thực hiện các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí và tiền thuê đất còn hiệu lực. Nghiên cứu đề xuất giải pháp hỗ trợ phù hợp của năm 2027 trên cơ sở khả năng cân đối ngân sách nhà nước./.