Xây dựng văn hóa gia đình luôn là việc hệ trọng của dân tộc

Bà Trần Tuyết Ánh, Vụ trưởng Vụ Gia đình, Bộ VHTT&DL

Gia đình có vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng, giáo dục, nâng đỡ suốt đời người, là môi trường để hình thành và phát triển nhân cách, là nơi để rèn luyện lối sống có đạo lý, có tình người. Tuy nhiên, dường như sự tôn trọng giá trị gia đình ở nhiều tầng lớp xã hội, nhất là thế hệ trẻ đang bị giảm sút. Điều này được xác định nguyên nhân từ đâu, thưa bà?

Bà Trần Tuyết Ánh: Với mỗi chúng ta, gia đình là tổ ấm, là bến đỗ bình yên, là trường học đầu tiên hình thành, phát triển nhân cách, đạo đức, lối sống của mỗi con người.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về gia đình nhằm phát huy các giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của đất nước, bên cạnh những thành tựu đạt được trong việc nâng cao chất lượng sống của các gia đình, vẫn còn có nhiều vấn đề cần quan tâm, giải quyết như tình trạng ly hôn, ly thân, tảo hôn, phụ nữ lấy chồng nước ngoài qua môi giới bất hợp pháp, mua bán người… diễn biến phức tạp. Tệ nạn xã hội vẫn đang tiếp tục xâm nhập vào gia đình, đặc biệt là giới trẻ. Vấn đề bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em nghiêm trọng gây lo lắng, bức xúc trong dư luận xã hội.

Dẫn đến tình trạng trên là do một số nguyên nhân như: Việc thực hiện các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về gia đình giữa các ngành còn chưa đồng bộ, còn nhiều vướng mắc, chưa có sự phối hợp hiệu quả, chưa được đầu tư thỏa đáng cả về con người và kinh phí.

Công tác truyền thông, giáo dục đạo đức, lối sống chưa phát huy hiệu quả cao. Nhận thức về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của gia đình đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước còn có những hạn chế. Việc phối hợp giáo dục giữa 3 môi trường: Gia đình-nhà trường-xã hội còn có những bất cập nên chưa phát huy tối đa hiệu quả trong giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ.

Do mải lo kinh tế, nhiều gia đình chưa quan tâm đến việc giáo dục đạo đức, lối sống cho các thành viên trẻ trong gia đình, đặc biệt là trẻ em. Một bộ phận trong xã hội suy tôn lối sống thực dụng, coi trọng giá trị vật chất, xem nhẹ giá trị đạo đức; không tôn trọng các giá trị nhân văn, truyền thống tốt đẹp của gia đình, có hành vi bạo lực với người thân…

Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình, đặc biệt là với thế hệ trẻ  -  những chủ nhân tương lai của gia đình và đất nước. 

Là cơ quan tham mưu cho Chính phủ về công tác gia đình, Bộ VHTT&DL đã có giải pháp cụ thể gì trong công tác quản lý Nhà nước?

Bà Trần Tuyết Ánh: Bộ VHTT&DL tiếp tục thực hiện nhiệm vụ xây dựng văn hóa gia đình. Văn hóa gia đình đóng vai trò quan trọng, đặc biệt trong thời kỳ hội nhập hiện nay. Văn hóa gia đình chính là gia phong, nếp nhà được hình thành từ các giá trị truyền thống và những giá trị mới, có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi, ứng xử, đạo đức, lối sống của mỗi con người, giúp họ trở thành những công dân tốt cho đất nước.

Để xây dựng văn hóa gia đình, Bộ đang tập trung hướng tới một số giải pháp, đồng thời sẽ đầu tư nghiên cứu khoa học nhằm xác định căn cứ lý luận và chuẩn mực văn hóa gia đình, tiêu chí ứng xử trong gia đình trên cơ sở kế thừa các giá trị truyền thống và tiếp thu các giá trị mới của thời đại.

Việc xây dựng văn hóa gia đình là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, vừa có ý nghĩa lý luận vừa có ý nghĩa thực tiễn, do vậy, cần được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu khoa học để đánh giá chính xác những giá trị đã định hình từ truyền thống, dự báo những cơ hội và thách thức trong hiện tại và thời gian tới. Đây cũng sẽ là cơ sở hết sức quan trọng để góp phần định hướng đúng đắn cho nhiệm vụ xây dựng văn hoá gia đình Việt Nam qua các giai đoạn.

Hoạt động nghiên cứu phải được tiến hành một cách nghiêm túc, có quy mô lớn, trong nhiều thời điểm, dưới nhiều góc độ, để bảo đảm sự khách quan, khoa học, chính xác trong việc xác định các giá trị chuẩn mực của văn hoá gia đình. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, cần có những nghiên cứu phân tích sâu sắc tác động của nền kinh tế thị trường đến các mối quan hệ gia đình ở Việt Nam, để thấy bên cạnh sự phân giải của những giá trị văn hóa gia đình truyền thống, sự du nhập của những quan niệm và nhận thức về gia đình từ bên ngoài, cần hình thành được một cách vững chắc những giá trị và chuẩn mực mới trong các mối quan hệ gia đình.

Trong hoạt động nghiên cứu, Bộ VHTT&DL sẽ chủ động phối hợp chặt chẽ với Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam trong việc thực hiện Đề án “Nghiên cứu, đánh giá tổng thể về gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế”. 

Bên cạnh đó, cần tăng cường vai trò giáo dục gia đình gắn với giáo dục của nhà trường, xã hội. Việc xây dựng văn hóa gia đình hiện đã và đang được triển khai, duy trì, mở rộng, nhằm chủ yếu hướng vào mục tiêu xây dựng con người xã hội chủ nghĩa ngay từ trong gia đình, tiếp tục đẩy mạnh, phát huy phong trào văn hóa đọc, xã hội học tập để nâng cao kiến thức xây dựng văn hóa gia đình.

Cần phát huy nhiều hơn nữa vai trò của nhà trường đối với việc tham gia giáo dục văn hoá gia đình. Phải có chương trình giáo dục văn hoá gia đình, quy tắc ứng xử trong cuộc sống cho học sinh, bởi đây là những chủ thể, hạt nhân của các gia đình trong tương lai.

Ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, giới trẻ cần được trang bị những kiến thức nền tảng về văn hoá gia đình. Hiểu được giá trị của những bài học về mối quan hệ yêu thương, đùm bọc giữa các thành viên trong gia đình sẽ là hành trang quan trọng để mỗi người có thể giải quyết được những tình huống khó khăn trong cuộc sống. Những mô hình về gia đình văn hoá, những tấm gương cha mẹ nuôi dạy con cái ngoan ngoãn, giỏi giang, hay hành vi ứng xử của con cháu thể hiện lễ nghĩa hiếu thuận với ông bà, cha mẹ cần được nhân rộng phổ biến.

Bộ VHTT&DL cũng sẽ huy động sự tham gia tích cực của các tổ chức chính trị xã hội (Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên…) trong việc giáo dục văn hoá gia đình cho hội viên, đoàn viên của mình thông qua các hoạt động tập huấn, tư vấn, giáo dục tiền hôn nhân. Các cặp vợ chồng trẻ cần được hỗ trợ, hướng dẫn cập nhật, tìm hiểu kỹ Luật Hôn nhân và gia đình để xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của mỗi người trong việc vun vén xây dựng cho tổ ấm của mình; biết cách ứng xử có văn hoá đối với các thành viên trong gia đình…

Cuối cùng, Bộ sẽ thực hiện rà soát, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực gia đình.

Bộ VHTT&DL sẽ tiếp tục tham mưu luật hoá những quy định về chuẩn mực đạo đức gia đình, văn hoá gia đình thông qua việc hoàn thiện các văn bản luật, các chủ trương chính sách về xây dựng gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình…. Triển khai tổ chức thí điểm đề sớm xây dựng một bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình để định hướng, điều chỉnh các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình hướng tới lối sống chân, thiện, mỹ. Tiếp tục rà soát, điều chỉnh để tiêu chí gia đình văn hoá ở khu dân cư được thực hiện đồng bộ, sáng tạo, thiết thực. Quá trình xét và công nhận gia đình văn hoá, làng văn hoá phải được dựa trên những tiêu chí cụ thể, sát thực, khả thi.

Theo bà, muốn phát triển bền vững, mỗi gia đình hiện đại cần xây dựng những tiêu chí nào?

Bà Trần Tuyết Ánh: Tại Chỉ thị số 49-CT/TW ngày 21/2/2005 của Ban Bí thư về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã xác định mục tiêu chủ yếu của công tác gia đình trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa là ổn định, củng cố và xây dựng gia đình theo tiêu chí ít con, no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, để mỗi gia đình Việt Nam thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội.

Để thực hiện mục tiêu trên, Ban Bí thư yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, đoàn thể các cấp lưu ý lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt 6 nhiệm vụ và giải pháp. Trong đó có nội dung “Cần nhận thức rõ gia đình là một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Coi đầu tư cho gia đình là đầu tư cho sự phát triển bền vững…”.

Quan điểm trên đã được cụ thể hóa bằng các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể trong Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam, các văn bản, đề án về công tác gia đình do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các cấp, ngành ban hành, phê duyệt và triển khai thực hiện trong thời gian qua.

Gia đình phát triển bền vững cần bảo đảm được sự ổn định về kinh tế, các thành viên gia đình mạnh khỏe, được hưởng các dịch vụ tốt về văn hóa, y tế, giáo dục, có môi trường sống lành mạnh, bình đẳng, không bạo lực… vì thế đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các ngành, các cấp.

Muốn phát triển bền vững, các gia đình Việt Nam cần phải tiếp tục nỗ lực thực hiện các tiêu chí: Ít con (gắn với chất lượng con mạnh khỏe, được giáo dục), no ấm (tiến tới được ăn ngon, mặc đẹp hơn), bình đẳng (gắn liền với tiến bộ, gia đình nào có sự bình đẳng giữa các thành viên sẽ tạo được sự đoàn kết bền vững và tính hợp tác tự nguyện có hiệu quả của các thành viên) và hạnh phúc.

Để đạt được hạnh phúc, các gia đình cần phải được kế thừa các giá trị truyền thống, đó là tình thương yêu trong các mối quan hệ gia đình, các chuẩn mực về cha mẹ nhân từ, con cái hiếu thảo, anh em như thể tay chân, vợ chồng hòa thuận.

Phương Liên (thực hiện)