Ba định hướng lớn phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa Việt Nam

Đó là 3 định hướng để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới được Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nêu trong tham luận tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng chiều 21/1, với chủ đề: "Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam - Nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới".

Văn hóa và con người Việt Nam trong tiến trình lịch sử cách mạng

Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh của con người Việt Nam.

Đặc biệt, mỗi khi đất nước đứng trước gian nguy, khó khăn, thử thách, chính tinh thần đại đoàn kết của một dân tộc với nền văn hiến lâu đời, truyền thống yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường, nhân ái, nghĩa tình với tinh thần "Lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay cường bạo", biết kế thừa và sáng tạo trong tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại đã kết thành một sức mạnh vô song để đất nước ta vững vàng viết tiếp những trang sử vàng trong lịch sử.

Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định vị trí đặc biệt của văn hóa. Đề cương về Văn hóa năm 1943 - cương lĩnh đầu tiên của Đảng ta về văn hóa đã xác lập văn hóa là một trong ba mặt trận chính trị, kinh tế, văn hóa, thể hiện tư duy, tầm nhìn và sự quan tâm sâu sắc của Đảng trong phát triển văn hóa...

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: Văn hóa phải hướng đến quốc dân thực hiện độc lập, tự cường và tự chủ; văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi.

Thực hiện tư tưởng của Người, xuyên suốt các kỳ đại hội, các nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư đều nhấn mạnh văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Xây dựng nền văn hóa Việt Nam phát triển toàn diện hướng đến chân-thiện-mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, tính nhân văn, dân chủ và khoa học.

Thực tiễn đã chỉ ra rằng khi văn hóa được đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và toàn diện của Đảng, nhân dân là chủ thể sáng tạo và là những người thụ hưởng văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa đóng vai trò quan trọng, sức mạnh nội sinh của văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh chính trị-xã hội, góp phần làm nên thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam, đóng góp vào những thành tựu to lớn trong 40 năm Đổi mới của đất nước dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Văn hóa là nền tảng, động lực của sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội

Kinh tế phát triển, chính trị-xã hội ổn định, quốc phòng và an ninh được giữ vững là tiền đề để xây dựng và phát triển văn hóa và con người. Ngược lại, văn hóa là nền tảng, là động lực của sự phát triển kinh tế, chính trị và xã hội. Bởi văn hóa bắt nguồn từ yếu tố nguồn lực con người với những phẩm chất đạo đức, tài năng và trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng vươn lên.

Con người đã làm nên tất cả, chính bàn tay và khối óc của con người Việt Nam là yếu tố quyết định chất lượng, chiều sâu và tính bền vững của sự phát triển. Quan điểm này đã được làm sâu sắc trong các nghị quyết của Trung ương và đã khẳng định rõ nét qua các nhiệm kỳ đại hội, đồng thời tiếp tục được kế thừa và phát triển trong Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV, khi Đảng ta tiếp tục khẳng định quyết tâm chính trị cao nhất, đặt văn hóa và con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển.

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã nhấn mạnh: Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Tại lễ kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Văn hóa là năng lượng gốc của sự phát triển. Văn hóa càng phải đi trước một bước, soi đường dẫn dắt, bồi đắp bản lĩnh, củng cố niềm tin, hình thành năng lực "mềm" của quốc gia.

Ba định hướng lớn và 6 giải pháp cụ thể

Để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nêu 3 định hướng lớn và 6 giải pháp.

Về 3 định hướng lớn. Một là, phát triển văn hóa con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới. Phát triển văn hóa đặt trong mối quan hệ tổng thể gắn bó chặt chẽ, hài hòa với chính trị, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Hai là, văn hóa và con người là hai yếu tố có tác động gắn bó mật thiết với nhau. Văn hóa bắt đầu từ yếu tố của con người. Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, con người là chủ thể, là người được thụ hưởng thành quả văn hóa, là cội nguồn của sự sáng tạo…

Ba là, văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của nhân dân và sự trường tồn của dân tộc làm mục tiêu cao nhất. Văn hóa là một mặt trận, xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì…

Về 6 giải pháp. Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ, toàn diện tư duy, thống nhất nhận thức về phát triển văn hóa. Con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực to lớn, trụ cột, là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Vì vậy phải xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới để đáp ứng mục tiêu phát triển đất nước với nhiều trọng tâm: Bồi đắp hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình, hệ giá trị con người; nuôi dưỡng phẩm chất yêu nước, nhân ái, trách nhiệm, trung thực, sáng tạo và kỷ cương…

Thứ hai, hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo, giải phóng và khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa và con người. Cần tiếp tục rà soát, bổ sung hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách liên quan đến đầu tư cho văn hóa, bảo tồn di sản, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số.

Thứ ba, xác định đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho sự phát triển bền vững của đất nước, cho tương lai của dân tộc. Song song với việc huy động nguồn lực, cần phải nâng cao năng lực của đội ngũ làm văn hóa, yếu tố con người trực tiếp tạo ra và dẫn dắt giá trị văn hóa của thời kỳ mới...

Thứ tư, coi phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo là động lực tăng trưởng mới, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GDP, tạo việc làm và nâng cao chất lượng, gia tăng sức mạnh mềm quốc gia.

Thứ năm, đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số, đảm bảo an ninh văn hóa, an toàn thông tin, nâng cao năng lực chủ động trong không gian số. Xây dựng các nền tảng số, dữ liệu văn hóa, số hóa di sản, phát triển nội dung số do Việt Nam làm chủ và tăng cường các biện pháp bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng.

Thứ sáu, chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa, chuyển đổi toàn diện tư duy giao lưu gặp gỡ sang hợp tác, tăng cường phát huy sức mạnh mềm của quốc gia. Trong đó, chú trọng việc xây dựng chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra nước ngoài nhằm định hướng tổng thể cho công tác truyền thông quốc gia, trong đó văn hóa được xác định là trụ cột quan trọng, là nội dung trung tâm để lan tỏa hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh, văn hóa là nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững mà Báo cáo chính trị đã trình bày tại Đại hội lần này nhiều lần khẳng định. Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc với nhiều cơ hội lớn nhưng cũng đan xen nhiều thách thức khó khăn trong một bối cảnh thế giới phẳng. Văn hóa Việt Nam là cội nguồn bản sắc, là sức mạnh mềm để hội nhập và giúp dân tộc ta khẳng định bản lĩnh, lan tỏa giá trị và tạo vị thế riêng cho Việt Nam trong dòng chảy văn hóa của toàn cầu.

Diệu Anh