Bài 2: Đưa các anh trở về sau hơn nửa thế kỷ

Bằng mọi giá đưa các cô, các chú về nơi an nghỉ

Thắp nén hương mở đầu cho hành trình tìm kiếm hài cốt của những người nằm lại ở hang Đá Sập, đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS TP. Đà Nẵng nói: "Thế hệ chúng ta được sống trong hòa bình, độc lập, tự do và hạnh phúc, nhưng các cô, các chú còn nằm lại nơi núi rừng đất lạnh này hơn 50 năm rồi. Vì vậy cán bộ, chiến sĩ quyết tâm bằng mọi giá đưa các cô, các chú về nơi an nghỉ trang nghiêm, thể hiện lòng tri ân của người ở lại".

Con đường dẫn đến hang Đá Sập dốc cao, nhiều đoạn trơn trượt, bị cây rừng và đất đá che khuất. Việc di chuyển và vận chuyển dụng cụ, trang thiết bị phục vụ tìm kiếm gặp nhiều khó khăn.

Ghi nhận tại hiện trường cho thấy bên trong hang, không gian chật hẹp, thiếu ánh sáng, không khí ẩm thấp. Nhiều vị trí bị những khối đá lớn và lớp đất sạt lở chồng lấp suốt hơn nửa thế kỷ, luôn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn.

Trong điều kiện ấy, cán bộ, chiến sĩ phải vừa đào tìm, vừa gia cố vị trí, theo dõi sự dịch chuyển của đất đá và tổ chức bảo đảm an toàn chặt chẽ.

Không thể sử dụng máy móc công suất lớn, phần lớn công việc được thực hiện bằng những dụng cụ thủ công. Từng lớp bùn đất, đá vụn được bóc tách chậm rãi, thận trọng để không làm ảnh hưởng đến hài cốt và các di vật còn lại.

Liên tiếp tìm thấy hài cốt liệt sĩ

Sau những nỗ lực đào tìm, những dấu tích đầu tiên dần phát lộ dưới đất, đá. Cùng với các phần xương là dép, bút bi, cài tóc, lọ thuốc, vật dụng đựng lương thực, đạn và nhiều đồ dùng cá nhân - những vật nhỏ bé từng gắn với cuộc sống, chiến đấu của ông cha chúng ta.

Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp (QNCN) Cao Văn Long, Bộ CHQS TP. Đà Nẵng cho hay, quá trình tổ chức quy tập, lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện những mảnh xương của hài cốt liệt sĩ. Dù chưa thể biết chính xác tên tuổi, quê quán của các anh nhưng với những người lính hôm nay, đây là đồng chí, đồng đội - những người đã gửi lại tuổi hai mươi giữa núi rừng để đất nước có ngày hòa bình.

Hơn nửa thế kỷ chờ đợi, từ giây phút này, các anh không còn cô quạnh trong lòng núi.

Tại hiện trường, từng phần hài cốt, từng di vật được cán bộ, chiến sĩ nhẹ nhàng làm sạch, đánh dấu, ghi chép và thu nhận theo đúng quy trình. Mỗi di vật đều được bảo quản cẩn thận bởi đó có thể là chìa khóa để một ngày nào đó xác định được tên tuổi của các anh. Trên con đường rừng dốc cao, trơn trượt, những tiểu hài cốt được cán bộ, chiến sĩ nâng niu, chuyền tay nhau qua từng đoạn hiểm trở.

Thiếu tá QNCN Cao Văn Long cho biết sau hai tuần bền bỉ tìm kiếm, 9 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập. Cụ thể, ngày 13/7, lực lượng làm nhiệm vụ tìm thấy 5 hài cốt liệt sĩ đầu tiên. Ngày 20/7 tìm thấy thêm 2 hài cốt liệt sĩ. Ngày 22/7, tiếp tục tìm thấy 1 hài cốt liệt sĩ.

Những kết quả ấy hoàn toàn trùng khớp với nhận định của các nhân chứng lịch sử và hội thảo xác minh trước đó. Nhưng cuộc tìm kiếm vẫn chưa dừng lại. Ngày 25/7, trong quá trình mở rộng khu vực sâu hơn bên trong hang Đá Sập, lực lượng làm nhiệm vụ tiếp tục phát hiện hài cốt liệt sĩ thứ 9.

Toàn bộ hài cốt, di vật và mẫu sinh phẩm được thu thập, bảo quản theo đúng quy trình để phục vụ công tác giám định ADN, xác định danh tính các liệt sĩ.

"Tìm được các anh chúng tôi mừng lắm"

Đáng chú ý, trong quá trình khảo sát, tìm kiếm, lực lượng chức năng ghi nhận hang đá này không phải là một hang đơn lẻ mà là cả một quần thể hang động với nhiều ngách sâu thông nhau trong lòng núi.

Cửa hang từng bị bom địch đánh sập, nhiều vị trí bị đất đá chèn lấp, nền hang ẩm, không gian chật hẹp và tiềm ẩn nguy cơ sạt lở. Vì vậy, dù đã tìm thấy 9 hài cốt, Bộ CHQS TP. Đà Nẵng vẫn quyết định tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ CHQS TP. Đà Nẵng khẳng định với trách nhiệm và sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ CHQS thành phố cùng các lực lượng phối hợp sẽ tiếp tục bám hiện trường, mở rộng phạm vi tìm kiếm nhằm bảo đảm không để những người còn nằm lại phải tiếp tục chìm khuất giữa núi rừng.

"Bao nhiêu năm nay chỉ mong tìm được anh em để đưa trở về với quê hương, thỏa nguyện ước của người thân. Từ những lời kể của nhân chứng, những chuyến khảo sát và hành trình tìm kiếm bền bỉ của thế hệ hôm nay cuối cùng cũng có kết quả. Chúng tôi mừng lắm", thượng tá Lê Huy Từ, Phó trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575 nghẹn ngào chia sẻ.

Sau nhiều năm nằm lại trong hang tối, 9 liệt sĩ được trở về trong vòng tay đồng đội, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương. Đây không chỉ là kết quả của Chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", mà còn là hành trình tri ân của thế hệ hôm nay đối với những anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.

Cường Phong