Bảo đảm thực chất trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Sáng 22/10, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức hội thảo góp ý dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Phát biểu tại Hội thảo, ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam nhấn mạnh, thực hiện dân chủ ở cơ sở là một trong những phương thức quan trọng để phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, bảo đảm quyền được biết, được tham gia ý kiến, được quyết định những vấn đề theo quy định của pháp luật và được kiểm tra, giám sát việc tổ chức thực hiện.

Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022, có hiệu lực từ ngày 1/7/2023, đã tạo cơ sở pháp lý cho việc công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát của Nhân dân. Tuy nhiên, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện các quy định để phù hợp với thực tiễn.

Dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) lần này có nhiều nội dung đổi mới đáng chú ý. Việc cơ cấu lại các quy định theo hướng tinh gọn, giảm số điều từ 91 xuống còn 65 điều, đồng thời kế thừa những nội dung còn phù hợp, thể hiện yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, quy định rõ những nguyên tắc, trách nhiệm cơ bản và tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung các quy định gắn thực hiện dân chủ với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền; chú trọng bảo đảm điều kiện thực hiện dân chủ cho các nhóm đối tượng, địa bàn còn khó khăn; thúc đẩy thực hiện dân chủ trên nền tảng số; hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực, góp phần đưa dân chủ đi vào thực chất, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân gắn với trách nhiệm, trật tự và hiệu quả thực thi pháp luật.

Đặc biệt, dự thảo lần này bổ sung quy định về trách nhiệm của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ trong thực hiện dân chủ ở cơ sở. Đây là bước phát triển có ý nghĩa, phù hợp với yêu cầu tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ (như VUSTA) trong tình hình mới.

Bảo đảm quyền tham gia bình đẳng trên nền tảng số

Góp ý dự thảo, TS. Lê Công Lương, nguyên Phó Tổng thư ký VUSTA cơ bản đồng tình với định hướng sửa đổi, nhất là việc cập nhật mô hình chính quyền địa phương cấp xã, bổ sung phương thức thực hiện dân chủ trên nền tảng số.

Tuy nhiên, ông đề nghị làm rõ trách nhiệm, thời hạn và cơ chế giám sát việc giải trình, phản hồi; nâng cao chất lượng tham vấn, công khai kết quả tiếp thu ý kiến của Nhân dân; đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa dự thảo với pháp luật về tiếp cận thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, lao động và tổ chức chính quyền địa phương.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là có đủ quy trình dân chủ, mà là để người dân được biết đầy đủ, được tham gia từ sớm, ý kiến được xem xét nghiêm túc, quyết định được giải trình minh bạch và việc thực hiện có thể kiểm tra, giám sát. 

Đối với việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số, TS. Lê Công Lương lưu ý khả năng tiếp cận công nghệ, kỹ năng số và điều kiện hạ tầng giữa các nhóm dân cư còn khác nhau. Người cao tuổi, người khuyết tật và người dân tại địa bàn khó khăn có thể gặp trở ngại khi tham gia trực tuyến.

Vì vậy, ông đề nghị quy định rõ nền tảng số là phương thức bổ trợ, không thay thế hoàn toàn các hình thức tham gia trực tiếp, bằng văn bản hoặc thông qua đại diện cộng đồng. Việc lựa chọn phương thức phải bảo đảm người dân có cơ hội tham gia thực chất, không phát sinh chi phí và được hỗ trợ khi cần thiết.

Ông Trần Văn Miều, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam đề nghị dự thảo thể hiện rõ quan điểm lấy dân làm gốc, gắn công khai, minh bạch với các thông tin về mục tiêu, nguồn lực và tiến độ thực hiện. Đồng thời, cần khẳng định rõ vai trò giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Nhân dân và báo chí. Theo ông, báo chí có vai trò quan trọng trong phát hiện sai phạm, tham nhũng, tiêu cực ở cơ sở, nhưng nội dung này cần được đề cập rõ hơn trong dự thảo.

Ông Trần Văn Miều cũng đề nghị làm rõ khái niệm “cơ sở” để bảo đảm bao quát các mô hình tổ chức hiện nay. Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là cơ sở giáo dục, cần có quy định cụ thể hơn về thực hiện dân chủ, phù hợp với đặc thù hoạt động và mối quan hệ trực tiếp với người dân, phụ huynh, học sinh.

Thu Giang