Bên trong Trung tâm Vũ trụ Việt Nam vừa khánh thành tại Hòa Lạc

Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam là dự án khoa học công nghệ cao đầu tiên được triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của Chính phủ Nhật Bản.

Dự án được triển khai với hai mục tiêu trọng tâm: Xây dựng hạ tầng trung tâm vũ trụ hiện đại, tiếp nhận chuyển giao công nghệ để từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất; đồng thời nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường thông qua dữ liệu viễn thám, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.

Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam gồm ba hợp phần chính: Xây dựng cơ sở hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; chế tạo và phóng vệ tinh quan sát Trái đất LOTUSat-1 sử dụng cảm biến radar khẩu độ tổng hợp (SAR); tiếp nhận chuyển giao công nghệ thông qua đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghệ vũ trụ.

Đến nay, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trước hết, hợp phần đào tạo nhân lực cơ bản đã hoàn thành tại Nhật Bản với 36 thạc sĩ công nghệ vũ trụ. Trong quá trình đào tạo, các kỹ sư Việt Nam đã tham gia thiết kế và chế tạo vệ tinh thử nghiệm MicroDragon có khối lượng khoảng 50 kg. Ngày 18/1/2019, vệ tinh này đã được phóng thành công lên quỹ đạo bằng tên lửa Epsilon-4.

Về hạ tầng kỹ thuật, nhiều công trình quan trọng đã được xây dựng và đưa vào vận hành, gồm: Trung tâm Điều hành; Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh; Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh; Trung tâm gia công; hệ thống mặt đất với ăng-ten thu tín hiệu đường kính 9,3 m; Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt; Bảo tàng Vũ trụ; Trung tâm đa phương tiện; Nhà khách quốc tế; và Đài Thiên văn Nha Trang.

Các công trình này tạo nền tảng cho việc vận hành vệ tinh, thu nhận và xử lý dữ liệu, phát triển ứng dụng công nghệ vũ trụ cũng như đào tạo nhân lực.

Đối với vệ tinh LOTUSat-1, quá trình chế tạo đã hoàn tất; hệ thống mặt đất phục vụ vận hành cũng đã được lắp đặt và bàn giao. Đội ngũ nhân lực vận hành vệ tinh đã được đào tạo bài bản tại Nhật Bản, sẵn sàng cho giai đoạn khai thác.

Dấu mốc trong chiến lược công nghệ vũ trụ

Theo Tổng Giám đốc Trung tâm Vũ trụ Việt Nam Phạm Anh Tuấn, từ năm 2006, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã đóng vai trò tiên phong triển khai Chiến lược Nghiên cứu và Ứng dụng Công nghệ Vũ trụ. Cũng trong năm này, Viện Hàn lâm đã ký thỏa thuận hợp tác với Cơ quan Thám hiểm Hàng không Vũ trụ Nhật Bản.

Năm 2007, sau chuyến thăm tới Trung tâm Vũ trụ Tsukuba của Nhật Bản, ý tưởng xây dựng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam bắt đầu hình thành. Tháng 11/2007, Tuyên bố chung “Hướng tới quan hệ đối tác chiến lược giữa Việt Nam và Nhật Bản” đã xác định công nghệ vũ trụ là một trong những lĩnh vực hợp tác quan trọng giữa hai nước.

Ông Phạm Anh Tuấn cho biết, năm 2011 là một dấu mốc đặc biệt. Ngày 11/3/2011, trận Động đất và sóng thần Tōhoku 2011 đã gây thiệt hại nặng nề tại vùng đông bắc Nhật Bản. Sau thảm họa, các vệ tinh quan sát Trái đất đã phát huy vai trò quan trọng trong công tác khắc phục hậu quả. 

Cũng trong bối cảnh đó, dù còn nhiều khó khăn, Chính phủ Nhật Bản thông qua Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản vẫn hỗ trợ vốn vay ODA cho dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam nhằm tăng cường năng lực phòng chống và giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và biến đổi khí hậu bằng dữ liệu vệ tinh.

Theo GS.TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc là tài sản công nghệ lớn của quốc gia, được xây dựng từ trí tuệ và công sức của các kỹ sư, nhà khoa học Việt Nam cùng sự đồng hành của các đối tác Nhật Bản như JICA, JAXA và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản. Công trình cũng được xem là biểu tượng cho tình hữu nghị và hợp tác khoa học – công nghệ giữa Việt Nam và Nhật Bản.

GS.TS Trần Hồng Thái nhấn mạnh, trong bối cảnh công nghệ vũ trụ, công nghệ UAV và các phương tiện bay không người lái phát triển mạnh mẽ, vấn đề chủ quyền và an ninh quốc gia trong không gian ngày càng trở nên quan trọng. Với hạ tầng kỹ thuật hiện đại và đội ngũ nhà khoa học giàu kinh nghiệm, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam có đủ năng lực để giải quyết những bài toán thực tiễn phức tạp mà đất nước đặt ra trong lĩnh vực này.

Lễ khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xem là dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ vũ trụ của Việt Nam. Công trình góp phần triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và định hướng phát triển các công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg.

Theo định hướng này, thiết kế và chế tạo vệ tinh “Made in Việt Nam” được xác định là một trong những sản phẩm công nghệ chiến lược cần ưu tiên thúc đẩy. Việc đưa Trung tâm Vũ trụ Việt Nam vào hoạt động được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước làm chủ các công nghệ vũ trụ tiên tiến, phục vụ phát triển bền vững và nâng cao năng lực khoa học – công nghệ quốc gia.

Thu Giang