Bộ GDĐT có thể điều chỉnh lộ trình đổi mới tuyển sinh trường THPT chuyên

Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) lấy ý kiến, với nhiều đề xuất đổi mới về tuyển sinh và tổ chức đào tạo. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang tuyển sinh theo 3 khối: Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ, dự kiến áp dụng từ năm học 2027-2028.

Đề xuất này đang thu hút sự quan tâm của các nhà trường, phụ huynh và học sinh, nhất là những em đang học lớp 9, đã xác định môn chuyên và có kế hoạch ôn tập theo phương thức tuyển sinh hiện hành.

Trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GDĐT), cho biết đổi mới mô hình trường chuyên là cần thiết, song quá trình thực hiện phải được tính toán kỹ lưỡng, đặc biệt là điều kiện của các nhà trường và quyền lợi của học sinh.

Không bắt buộc tất cả trường chuyên đổi mới tuyển sinh từ năm 2027

Theo ông Thái Văn Tài, trường chuyên không chỉ có nhiệm vụ bồi dưỡng học sinh giỏi ở một số môn học mà cần trở thành môi trường phát hiện, phát triển và ươm tạo tài năng trên nền tảng giáo dục toàn diện. Trong đó, cần chú trọng tăng cường năng lực liên môn, nghiên cứu, sáng tạo và định hướng nghề nghiệp cho học sinh.

Tuy nhiên, đổi mới một mô hình giáo dục đã được triển khai trong thời gian dài không thể chỉ dựa trên yêu cầu đổi mới mà cần tính toán đầy đủ các điều kiện thực hiện.

Về lộ trình, ông Tài nhấn mạnh năm học 2027-2028 trong dự thảo mới là mốc dự kiến, không có nghĩa tất cả các trường chuyên phải đồng loạt chuyển sang phương thức tuyển sinh mới.

Theo phương án đang được lấy ý kiến, những trường đủ điều kiện có thể triển khai từ năm học 2027-2028. Các trường chưa bảo đảm điều kiện sẽ áp dụng từ năm học 2028-2029.

Thời điểm thực hiện tại từng trường do cơ quan quản lý trực tiếp quyết định, căn cứ vào việc đánh giá đội ngũ giáo viên, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.

"Chúng tôi không mặc định rằng khoảng thời gian còn lại là đủ đối với tất cả các trường", ông Tài cho biết.

Đặc biệt, với kỳ tuyển sinh năm 2027, Bộ GDĐT sẽ phải cân nhắc kỹ tác động đến học sinh lớp 9. Bởi nhiều em đã xác định môn chuyên, dành thời gian ôn luyện theo phương thức hiện hành. Nếu chuyển sang tuyển sinh theo khối với các bài đánh giá năng lực mới, học sinh có thể phải điều chỉnh kế hoạch chuẩn bị trong khi thời gian không còn nhiều.

Theo ông Tài, mọi thay đổi liên quan đến kỳ tuyển sinh năm 2027 cần được cân nhắc thận trọng, thông tin rõ ràng và bảo đảm học sinh có đủ thời gian thích ứng.

"Chúng tôi không đặt mục tiêu phải thay đổi bằng được ngay trong kỳ tuyển sinh năm 2027. Nếu việc áp dụng ngay có nguy cơ gây xáo trộn, chưa bảo đảm sự chuẩn bị cần thiết hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh thì phải nghiên cứu phương án chuyển tiếp phù hợp hơn. Quyền lợi của học sinh phải được đặt lên hàng đầu", ông Tài khẳng định.

Bộ GDĐT sẽ tiếp tục lấy ý kiến các địa phương, trường chuyên, chuyên gia, giáo viên và phụ huynh để đánh giá tính khả thi của dự thảo. Trên cơ sở đó, Bộ có thể nghiên cứu điều chỉnh lộ trình, bổ sung hướng dẫn hoặc quy định chuyển tiếp nếu cần thiết.

Đối với mức độ sẵn sàng của các trường, ông Tài cho rằng cần đánh giá cụ thể theo từng trường, từng địa phương. Việc chuẩn bị không chỉ dừng ở xây dựng phương án tuyển sinh mà còn liên quan đến khả năng tổ chức dạy học theo khối, bố trí giáo viên và triển khai các hoạt động nghiên cứu, học tập liên môn.

Tuyển sinh theo 3 khối, mở rộng cách đánh giá năng lực học sinh

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo là chuyển từ tuyển sinh theo từng môn chuyên sang 3 khối gồm Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và Ngoại ngữ. Mỗi khối có phương thức tuyển sinh và điểm chuẩn chung, không phân bổ chỉ tiêu riêng theo từng môn chuyên.

Cụ thể, học sinh dự tuyển khối Khoa học tự nhiên sẽ thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học tự nhiên.

Với khối Khoa học xã hội, các môn thi gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu khoa học xã hội.

Trong khi đó, học sinh dự tuyển khối Ngoại ngữ sẽ thi Toán, Ngữ văn và Ngoại ngữ.

Theo dự thảo, các bài thi nâng cao và bài thi Ngoại ngữ được tính hệ số tối thiểu là 2; các bài thi còn lại tính hệ số 1.

Đề xuất áp dụng một điểm chuẩn chung cho mỗi khối cũng đặt ra băn khoăn về khả năng bỏ sót những học sinh đặc biệt xuất sắc ở một môn học nhưng không có lợi thế ở các môn còn lại.

Trao đổi về vấn đề này, ông Thái Văn Tài cho rằng đây là nội dung chuyên môn cần tiếp tục được xem xét kỹ. Tuyển sinh theo khối không đồng nghĩa với việc chỉ lựa chọn những học sinh giỏi đồng đều tất cả các môn, cũng không có nghĩa là bỏ việc phát hiện năng khiếu ở từng môn học.

Mục tiêu của phương thức mới là mở rộng căn cứ đánh giá, nhận diện học sinh có nền tảng tư duy và tiềm năng phát triển trong một lĩnh vực, thay vì chủ yếu dựa vào kết quả của một bài thi môn chuyên.

Theo phương án đề xuất, sau khi trúng tuyển, học sinh sẽ có học kỳ I lớp 10 để học tập, trải nghiệm và được tư vấn trước khi đăng ký thêm 2 môn chuyên sâu bên cạnh môn chuyên bắt buộc của khối.

Từ học kỳ II lớp 10, các em bắt đầu học các chuyên đề định hướng; lên lớp 11 sẽ học chuyên sâu theo những môn đã lựa chọn.

Dự thảo đồng thời tiếp tục duy trì việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu đặc biệt nổi trội để tham gia các đội tuyển học sinh giỏi quốc gia, quốc tế.

Hoàn thiện phương thức tuyển sinh, tránh tạo rào cản với học sinh có năng khiếu

Dù đề xuất tuyển sinh theo 3 khối nhằm mở rộng cách đánh giá năng lực, ông Thái Văn Tài thừa nhận mỗi phương thức tuyển sinh đều có những ưu điểm và giới hạn nhất định.

Việc sử dụng một điểm chuẩn chung theo khối có nhận diện tốt các dạng năng khiếu khác nhau hay không vẫn cần được phân tích, đánh giá thêm trên cơ sở thực tiễn và ý kiến chuyên môn.

Vì vậy, Bộ GDĐT sẽ tiếp thu ý kiến góp ý để hoàn thiện cấu trúc bài thi, cách tính điểm, phương thức tuyển chọn cũng như cơ chế phát hiện năng khiếu của học sinh trong quá trình học tập.

"Điều quan trọng là đổi mới phương thức tuyển sinh phải mở rộng cơ hội phát hiện tài năng, chứ không được tạo ra một rào cản mới đối với những học sinh thực sự có năng lực nổi trội", ông Tài nhấn mạnh.

Liên quan đến việc các trường có thể triển khai mô hình mới ở những thời điểm khác nhau, ông Tài cho biết sự thống nhất cần được bảo đảm ở mục tiêu, nguyên tắc và yêu cầu chung của Quy chế. Trong khi đó, thời điểm triển khai có thể linh hoạt theo điều kiện thực tế, nhưng phải công khai, minh bạch và bảo đảm công bằng trong tuyển sinh.

Theo Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ GDĐT kiên định với yêu cầu đổi mới trường chuyên, nhưng không đồng nhất đổi mới với việc triển khai thật nhanh. Chất lượng giáo dục, sự phát triển của học sinh và tính khả thi trong tổ chức thực hiện mới là những căn cứ quan trọng để quyết định thời điểm áp dụng.

Thu Trang