Bộ GDĐT đề xuất đổi mới cơ chế bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư

Trao quyền tự chủ, gắn bổ nhiệm với vị trí việc làm

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đội ngũ giáo sư, phó giáo sư là nguồn nhân lực quan trọng đối với chất lượng đào tạo đại học. Nghị quyết 71 đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ công tác xét và bổ nhiệm các chức danh này theo hướng hội nhập quốc tế, tăng quyền tự chủ cho các trường.

Tinh thần đó đã được thể chế hóa trong Luật Giáo dục đại học: Người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học thực hiện bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư; Bộ trưởng Bộ GDĐT quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình. Dự thảo Thông tư xác định những yêu cầu bắt buộc trong toàn hệ thống, trao quyền cho các trường chủ động thực hiện phù hợp với đặc thù ngành, lĩnh vực.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn lưu ý, trao quyền tự chủ phải đi cùng chất lượng và công bằng trong đánh giá. Chính sách cần tạo động lực cho giảng viên, nhà khoa học đóng góp nhiều hơn, song bổ nhiệm không chỉ nhằm ghi nhận thành tích. Chức danh phải gắn với vị trí việc làm, thúc đẩy chất lượng giảng dạy, tác động của nghiên cứu, tạo điều kiện để các trường thu hút nhân lực chất lượng cao, kể cả nhà khoa học ở nước ngoài.

Trong xây dựng tiêu chuẩn, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu hài hòa: Tiêu chuẩn quá cao có thể hạn chế cơ hội của giảng viên trẻ có năng lực, nhưng quá thấp sẽ không đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng. Sau nhiều vòng lấy ý kiến, Bộ tiếp tục tiếp thu, hoàn thiện dự thảo theo hướng đơn giản, dễ thực hiện và có thể điều chỉnh nếu phát sinh bất cập.

Đánh giá năng lực thực chất, tăng tính cạnh tranh trong bổ nhiệm

Lãm rõ nội dung dự thảo, ông Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ GDĐT) cho biết, một căn cứ thực tiễn là kết quả thực hiện Quyết định 37/2018/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Gần 4.000 ứng viên đạt chuẩn đã được bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư. Tuy nhiên, một số quy định còn chưa gắn với vị trí việc làm, chưa coi trọng đúng mức năng lực giảng dạy và cần được điều chỉnh cho phù hợp.

Dự thảo xác định giáo sư, phó giáo sư là chức danh của giảng viên đại học. Bổ nhiệm phải gắn với vị trí trong cơ cấu nhân sự, có nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu cụ thể và điều kiện làm việc phù hợp. Cơ sở đào tạo được xây dựng tiêu chuẩn riêng, nhưng không thấp hơn các tiêu chuẩn tối thiểu do Bộ GDĐT quy định.

Dự thảo đề xuất đánh giá ứng viên theo ba nhóm năng lực: Giảng dạy và kết quả đào tạo; nghiên cứu, sáng tạo tri thức khoa học; phát triển tập thể và phục vụ cộng đồng. Trọng số dự kiến lần lượt là 30%, 30% và 20%; phần còn lại dành cho các trường phân bổ theo định hướng phát triển, ưu tiên giảng dạy hoặc nghiên cứu.

Đối với năng lực giảng dạy, việc đánh giá không chỉ dựa trên hồ sơ mà còn xem xét hoạt động giảng dạy trực tiếp, hướng dẫn thạc sĩ, tiến sĩ, phát triển chương trình đào tạo và phần thuyết giảng, trao đổi chuyên môn trước hội đồng. Mục tiêu là đánh giá toàn diện năng lực ứng viên, không chỉ kiểm đếm số lượng công bố khoa học.

Về nghiên cứu, dự thảo đề xuất chỉ tính công bố mà ứng viên là tác giả chính; dự kiến yêu cầu 12 công bố đối với phó giáo sư, 20 công bố đối với giáo sư trên tạp chí loại 1. Yêu cầu công bố trên tạp chí quốc tế uy tín có sự khác biệt giữa các khối ngành. Chẳng hạn, khối ngành an ninh, quốc phòng không bắt buộc công bố quốc tế nhưng vẫn phải bảo đảm số công bố theo dự thảo.

Cùng với đó, dự thảo còn quy định phản biện độc lập với ba chuyên gia đối với ứng viên phó giáo sư, năm chuyên gia đối với giáo sư, trong đó có chuyên gia nước ngoài. Người phản biện phải có uy tín, năng lực khoa học và không có xung đột lợi ích. Hồ sơ, minh chứng phải kiểm chứng được; quyết định bổ nhiệm có thể bị thu hồi nếu phát hiện gian lận về văn bằng, hồ sơ, đạo văn hoặc ngụy tạo dữ liệu.

Ông Vũ Minh Đức nhấn mạnh một thay đổi đáng chú ý là cơ chế cạnh tranh trong bổ nhiệm. Ứng viên đáp ứng yêu cầu được chấm điểm, xếp hạng; người đứng đầu cơ sở đào tạo quyết định lựa chọn và chịu trách nhiệm giải trình. Việc tiếp nhận hồ sơ phải công bằng giữa ứng viên trong và ngoài trường. Các trường phải công khai tiêu chí, thang điểm, kết quả đánh giá; nếu không chọn ứng viên xếp hạng cao nhất phải giải thích lý do.

Để thu hút nhân tài, dự thảo cho phép cơ sở đào tạo chủ động tiếp nhận người đang giữ chức danh giáo sư, phó giáo sư ở các tổ chức trong và ngoài nước về làm giảng viên. Số lượng bổ nhiệm dự kiến tính theo quy mô đội ngũ, kết quả nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và đào tạo tiến sĩ, kèm lộ trình chuyển tiếp nhằm tránh thay đổi đột ngột.

Việc đánh giá cũng tiếp tục sau bổ nhiệm. Nhiệm vụ của giáo sư, phó giáo sư được ghi trong văn bản giao nhiệm vụ hoặc hợp đồng; nhà trường đánh giá định kỳ hằng năm và theo chu kỳ ba đến năm năm. Nếu không đáp ứng yêu cầu, người được bổ nhiệm có thời gian từ sáu tháng đến một năm để khắc phục với sự hỗ trợ của trường; nếu vẫn không hoàn thành nhiệm vụ, có thể bị xem xét miễn nhiệm.

Theo ông Vũ Minh Đức, dự thảo phân định trách nhiệm của hội đồng đánh giá và người đứng đầu cơ sở đào tạo, trong khi Bộ GDĐT thực hiện hướng dẫn, theo dõi, kiểm tra và hậu kiểm. Những quy định này đang được lấy ý kiến để tiếp tục hoàn thiện trước khi ban hành. 

Thu Trang