Bưởi Việt Nam trước "cửa" tỷ đô, tránh vấp bài học sầu riêng

Cú đúp mở cửa thị trường

Ngày 13/4/2026, tại Vĩnh Long, lô bưởi da xanh đầu tiên của Việt Nam chính thức xuất khẩu sang Australia sau hơn hai năm đàm phán kỹ thuật và đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch nghiêm ngặt. Đây là loại trái cây thứ sáu của Việt Nam vào thị trường này.

Chỉ ít ngày sau, Việt Nam tiếp tục ký Nghị định thư với Trung Quốc, mở đường cho xuất khẩu chính ngạch bưởi và chanh vào thị trường hơn 1,5 tỷ dân. Kết quả này nâng tổng số mặt hàng rau quả Việt Nam được phép xuất khẩu sang Trung Quốc lên 16 loại.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nếu tận dụng tốt cơ hội, kim ngạch xuất khẩu bưởi năm 2026 có thể đạt khoảng 300 triệu USD, tăng mạnh so với mức 72,5 triệu USD của năm 2025.

Hiện cả nước có hơn 100.000 ha bưởi, sản lượng gần 1 triệu tấn mỗi năm. Trong 2 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu bưởi đạt 14 triệu USD, tăng 30% so với cùng kỳ.

Sự phát triển nhanh của sầu riêng trong những năm qua là minh chứng rõ nét cho cả cơ hội và rủi ro.

Từ năm 2022, sau khi được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, kim ngạch sầu riêng tăng mạnh, đạt khoảng 4 tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, hơn 90% sản lượng phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Khi Trung Quốc siết chặt kiểm tra dư lượng hóa chất và kim loại nặng, xuất khẩu sầu riêng trong 4 tháng đầu năm 2025 giảm mạnh, chỉ đạt chưa đến 20% so với cùng kỳ năm trước. Giá trong nước lao dốc, ảnh hưởng lớn đến người nông dân.

Nguyên nhân được xác định là do quản lý chất lượng chưa đồng bộ, tình trạng gian lận mã số vùng trồng, thiếu hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển nóng, thiếu kiểm soát.

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định:"Với đà tăng trưởng hiện tại, ngành rau quả Việt Nam có thể đạt kim ngạch 9,5–10 tỷ USD trong năm 2026." Theo ông, nếu đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường, riêng mặt hàng bưởi hoàn toàn có thể đạt kim ngạch khoảng 300 triệu USD trong năm nay – mức tăng trưởng đột phá so với các năm trước.

Bưởi đứng trước lựa chọn quan trọng

Hiện nay, ngành bưởi cũng đang đứng trước nguy cơ tương tự khi diện tích trồng tăng nhanh trong những năm gần đây. Nguồn cung lớn khiến giá trong nước ở mức thấp, tạo áp lực tìm kiếm thị trường xuất khẩu.

Tuy nhiên, bưởi có lợi thế nhất định như khả năng thu hoạch quanh năm và đặc điểm sản phẩm khác biệt so với bưởi của Trung Quốc. Đây là cơ sở để xây dựng thị trường bền vững nếu được định hướng đúng.

Đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, việc nâng cao nhận thức của người sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc là yếu tố then chốt để tránh lặp lại "vết xe đổ".

Từ thực tiễn, các chuyên gia cho rằng ngành bưởi cần tập trung vào ba giải pháp chính: Kiểm soát chặt mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đảm bảo tính minh bạch và khả năng kiểm tra thực tế; Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất; Đẩy mạnh chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Nguyên Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh: "Cần xây dựng chiến lược tổng thể để đẩy mạnh xuất khẩu rau quả, định vị nông nghiệp Việt Nam theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững." Thực tế cho thấy, sự phụ thuộc vào một thị trường, cùng với hạn chế trong kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc đã khiến sầu riêng gặp khó khăn khi yêu cầu nhập khẩu thay đổi. Đây là bài học trực tiếp đối với bưởi – mặt hàng đang ở giai đoạn đầu mở rộng thị trường.

Hiện thị trường bưởi toàn cầu được dự báo đạt hơn 4 tỷ USD vào năm 2033, trong khi kim ngạch xuất khẩu bưởi của Việt Nam vẫn còn khiêm tốn, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn.

Thực tế tại các vùng trồng cho thấy, người nông dân đã bắt đầu quan tâm hơn đến chất lượng và tiêu chuẩn sản xuất thay vì chỉ tập trung vào giá bán.

Các tổ hợp tác, hợp tác xã đang từng bước áp dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu.

Việc mở cửa hai thị trường lớn trong cùng thời điểm là cơ hội quan trọng đối với ngành bưởi. Tuy nhiên, để trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô bền vững, bưởi Việt Nam cần chiến lược dài hạn thay vì chỉ tận dụng cơ hội ngắn hạn.

Bài học từ sầu riêng cho thấy: mở cửa thị trường chỉ là bước khởi đầu, duy trì và phát triển bền vững mới là yếu tố quyết định. Cánh cửa đã mở, nhưng khả năng trụ vững trên thị trường mới là thước đo thành công thực sự.

Đỗ Hương