Cá rô phi Việt Nam trước cơ hội bứt phá trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Thị trường cá rô phi toàn cầu biến động mạnh

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), năm 2025 được xem là một năm nhiều biến động đối với thị trường cá rô phi thế giới. Những thay đổi trong chính sách thuế quan và thương mại quốc tế đã tác động đáng kể đến dòng chảy thương mại của mặt hàng này.

Trung Quốc - quốc gia sản xuất và xuất khẩu cá rô phi lớn nhất thế giới - tiếp tục chịu sức ép từ các biện pháp thuế quan của Hoa Kỳ. Việc phải chịu mức thuế nhập khẩu cao khiến khả năng cạnh tranh của cá rô phi Trung Quốc tại thị trường Mỹ suy giảm đáng kể. Trong khi đó, Brazil, quốc gia đang nổi lên với tham vọng thay thế Trung Quốc trong vai trò cung ứng cá rô phi cho Mỹ, cũng đối mặt với những rào cản tương tự khi bị áp mức thuế cao.

Hệ quả là cả hai nguồn cung lớn này buộc phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu. Một số doanh nghiệp chuyển hướng sang các thị trường khác, trong khi nhiều đơn vị quay lại tập trung vào tiêu thụ nội địa. Tuy nhiên, các thị trường thay thế như châu Âu chưa thể hấp thụ hết khối lượng sản phẩm từng xuất khẩu sang Mỹ, dẫn đến tình trạng dư cung cục bộ.

Nhiều doanh nghiệp nuôi và chế biến cá rô phi tại Trung Quốc và Brazil phải sản xuất cầm chừng, thậm chí chấp nhận thua lỗ để duy trì hoạt động. Giá cá rô phi tại thị trường nội địa ở các quốc gia này giảm sâu, gây ảnh hưởng lớn đến người nuôi và chuỗi sản xuất nguyên liệu.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang nổi lên như một điểm sáng mới trên bản đồ cá rô phi toàn cầu. Theo số liệu của VASEP, ngành cá rô phi Việt Nam tiếp tục ghi nhận những tín hiệu tích cực. Tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt khoảng 15 triệu USD, tăng tới 334% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng rất mạnh, phản ánh xu hướng mở rộng thị trường của ngành.

Trong các thị trường nhập khẩu, Brazil bất ngờ vươn lên vị trí dẫn đầu với kim ngạch khoảng 8 triệu USD trong tháng đầu năm, chiếm tới 56% tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Sự tăng trưởng này chủ yếu đến từ thị hiếu tiêu dùng tại quốc gia Nam Mỹ, nơi người dân ưa chuộng các sản phẩm phi lê hoặc cá cắt khúc để tự chế biến tại nhà.

Đứng thứ hai là thị trường Mỹ với kim ngạch khoảng 3 triệu USD, chiếm 21% tổng xuất khẩu. Dù giảm nhẹ so với tháng trước, các chuyên gia cho rằng sự sụt giảm này mang tính chu kỳ. Trong quý IV/2025, các nhà nhập khẩu Mỹ đã tăng cường mua hàng phục vụ nhu cầu tiêu thụ mùa lễ hội, nên bước sang đầu năm lượng nhập khẩu thường có xu hướng chững lại.

Các thị trường tiếp theo trong nhóm 5 nước nhập khẩu lớn gồm Ả Rập Xê Út, Cộng hòa Dominica và Nhật Bản. Dù kim ngạch còn khiêm tốn, các thị trường này đều ghi nhận tốc độ tăng trưởng tích cực, cho thấy dư địa mở rộng trong thời gian tới.

Theo khối thị trường, khu vực Trung Đông đạt kim ngạch khoảng 948 nghìn USD trong tháng 1/2026, tăng tới 1.239% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu sang Liên minh châu Âu (EU) đạt 764 nghìn USD, tăng 276%.

Một yếu tố đáng chú ý trong bức tranh ngành cá rô phi Việt Nam là vai trò ngày càng rõ nét của thị trường Mỹ trong chuỗi cung ứng cá thịt trắng toàn cầu. Trong năm 2025, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam tăng tới 141% so với năm 2024, trong đó xuất khẩu sang Mỹ tăng 173%.

Đáng chú ý, nhóm sản phẩm phi lê cá rô phi đông lạnh đang trở thành động lực tăng trưởng chính. Điều này phản ánh sự phù hợp ngày càng cao giữa năng lực chế biến của doanh nghiệp Việt Nam và nhu cầu tiêu dùng tại thị trường Mỹ.

Cơ hội lớn nhưng cạnh tranh vẫn gay gắt

Trong chiến lược phát triển thủy sản đến năm 2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cá rô phi là một trong những đối tượng nuôi tiềm năng bên cạnh tôm và cá tra. Các chương trình tái cơ cấu ngành thủy sản cũng đang khuyến khích mở rộng diện tích nuôi cá rô phi theo hướng công nghiệp, ứng dụng công nghệ cao và đáp ứng tiêu chuẩn bền vững.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo các địa phương tăng cường quản lý vùng nuôi, kiểm soát chất lượng giống, đồng thời phát triển các mô hình nuôi theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP hoặc các chứng nhận quốc tế. Việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định được xem là yếu tố then chốt để phát triển xuất khẩu.

Song song đó, cơ quan quản lý cũng khuyến khích doanh nghiệp đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng như cá rô phi tẩm bột, cá rô phi chế biến sẵn hoặc các sản phẩm tiện lợi phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại.

Ngoài ra, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang châu Âu, Trung Đông và Nam Mỹ cũng được coi là hướng đi quan trọng nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam trong năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD, tăng 141% so với năm trước. Kết quả này cho thấy cá rô phi đang trở thành một trong những ngành hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh trong cơ cấu xuất khẩu thủy sản của Việt Nam.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định Việt Nam chưa thể thay thế hoàn toàn Trung Quốc về quy mô sản xuất. Trung Quốc vẫn duy trì lợi thế về sản lượng lớn, hệ thống chế biến quy mô và danh mục sản phẩm đa dạng.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cơ hội mở rộng thị phần cho cá rô phi Việt Nam là rất rõ ràng. Tuy nhiên, cạnh tranh cũng sẽ ngày càng gay gắt khi các quốc gia sản xuất lớn điều chỉnh chiến lược xuất khẩu.

Để duy trì đà tăng trưởng bền vững, doanh nghiệp Việt Nam cần theo đuổi chiến lược dài hạn, tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm, đầu tư công nghệ nuôi và chế biến, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Nếu tận dụng tốt những cơ hội từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, cá rô phi hoàn toàn có thể trở thành một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực mới của thủy sản Việt Nam trong những năm tới.

Đỗ Hương