Cần hoàn thiện cơ chế phòng ngừa và xử lý tai nạn lao động

Chuyển từ thống kê sang chủ động phòng ngừa nguy cơ

Góp ý về dự thảo Luật, đại biểu Trần Mạnh Huy (TP. Đà Nẵng) cho rằng, tai nạn lao động nghiêm trọng thường dễ nhận diện, nhưng những tổn thương sức khỏe tích tụ trong quá trình làm việc lại khó phát hiện và có thể để lại hậu quả lâu dài.

Các yếu tố như tư thế làm việc không phù hợp, mang vác nặng kéo dài, tiếng ồn, rung động, bụi và hóa chất đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, làm suy giảm khả năng lao động. Vì vậy, bảo vệ sức khỏe người lao động cũng chính là bảo vệ nguồn nhân lực, năng suất và động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Đối với khoản 3a Điều 82, Đại biểu cho rằng việc kết nối dữ liệu về an toàn lao động không nên chỉ dừng ở thu thập, lưu trữ và quản lý thông tin, mà cần khai thác dữ liệu để phát hiện sớm, cảnh báo và phòng ngừa nguy cơ tai nạn. Hệ thống cần kịp thời cảnh báo khi thiết bị không an toàn, môi trường làm việc vượt ngưỡng độc hại hoặc có nhiều phản ánh về nguy cơ; đồng thời xác định trách nhiệm, thời hạn và kết quả khắc phục.

Đồng thời, cần bổ sung việc sử dụng dữ liệu để giám sát xử lý nguy cơ, khuyến khích ứng dụng thiết bị tự động và trí tuệ nhân tạo tại nơi có nguy cơ cao, phù hợp điều kiện doanh nghiệp, tránh phát sinh chi phí, thủ tục không cần thiết.

Về khoản 4 Điều 37, Đại biểu đề nghị chuyển trọng tâm quản lý bệnh nghề nghiệp từ thống kê số người mắc bệnh sang chủ động nhận diện nguy cơ. Cần làm rõ trách nhiệm của ngành y tế trong phân tích dấu hiệu bất thường, phối hợp với cơ quan quản lý lao động kiểm tra, cảnh báo và tổ chức khám phát hiện sớm khi cần thiết. Phải bảo mật thông tin sức khỏe, tránh để người lao động bị phân biệt đối xử hoặc mất cơ hội việc làm do có nguy cơ mắc bệnh nghề nghiệp.

Đối với điểm đ khoản 4 Điều 74, Đại biểu cho rằng quyền phát hiện, báo cáo nguy cơ mất an toàn phải gắn với trách nhiệm tiếp nhận, xử lý của cơ quan có thẩm quyền. An toàn, vệ sinh viên cần được quyền báo cáo khi kiến nghị khắc phục nguy cơ nhưng không được giải quyết.

Trường hợp nguy cơ đe dọa trực tiếp tính mạng, sức khỏe người lao động phải được báo ngay, không nhất thiết chờ hoàn thành các bước kiến nghị trước đó.

Đại biểu đề nghị quy định rõ cơ quan tiếp nhận, trách nhiệm xử lý, thời hạn phản hồi và cơ chế bảo vệ người cung cấp thông tin, tránh tình trạng nguy cơ đã được cảnh báo nhưng không có đơn vị chịu trách nhiệm giải quyết.

Bảo đảm khách quan trong điều tra, giải quyết tai nạn lao động

Góp ý dự thảo Luật An toàn, vệ sinh lao động (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP. Huế) tập trung vào 3 nhóm vấn đề: Tính độc lập trong điều tra tai nạn lao động; bảo đảm quyền lợi người bị nạn không bị gián đoạn; nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra.

Về khoản 10 Điều 1 sửa đổi Điều 35, dự thảo quy định người sử dụng lao động thành lập đoàn điều tra cấp cơ sở đối với tai nạn làm bị thương nhẹ hoặc bị thương nặng một người lao động thuộc phạm vi quản lý. Đại biểu cho rằng, quy định này tiềm ẩn xung đột lợi ích khi doanh nghiệp vừa chịu trách nhiệm về an toàn, vừa tự điều tra tai nạn tại cơ sở.

Do đó, Đại biểu đề nghị khoản 1 Điều 35 quy định đoàn điều tra phải bảo đảm khách quan, có đại diện công đoàn và người có chuyên môn phù hợp. Khi có khiếu nại, tố cáo hoặc căn cứ cho thấy việc điều tra thiếu khách quan, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh phải kiểm tra và quyết định điều tra lại.

Đối với người lao động không theo hợp đồng, Đại biểu lưu ý biên bản do UBND cấp xã lập khi xảy ra tai nạn làm một người bị thương nặng chỉ là tài liệu ban đầu, không thể thay thế kết luận xác minh nguyên nhân, trách nhiệm. Cơ quan chuyên môn cấp tỉnh cần tiếp nhận, đánh giá hồ sơ, xác minh khi cần thiết, hướng dẫn bổ sung chứng cứ và thông báo kết quả bằng văn bản.

Về giải quyết quyền lợi sau tai nạn, Đại biểu nhấn mạnh, việc chuyển hồ sơ khi có dấu hiệu tội phạm không đồng nghĩa quyền lợi của người bị nạn được tạm dừng. Nếu các cơ quan điều tra, tố tụng và Bảo hiểm xã hội không chia sẻ thông tin, thân nhân người bị nạn có thể phải đi lại, nộp trùng tài liệu và chờ đợi.

Đại biểu đề nghị chỉnh lý khoản 7, khoản 9 Điều 35 theo hướng thông báo tiến độ, kết quả cho người bị nạn và thân nhân; chia sẻ hồ sơ giữa các cơ quan; quy định việc giải quyết chế độ trong trường hợp vụ việc được khởi tố, không khởi tố hoặc đình chỉ. Đồng thời, cần xác định rõ đầu mối thực hiện, thời hạn và trách nhiệm tài chính…

Với lao động tự do, thời vụ, làm việc theo thỏa thuận miệng hoặc qua nền tảng số, Đại biểu cho rằng cần xem xét bản chất quan hệ và mức độ kiểm soát thực tế, không chỉ căn cứ vào tên hợp đồng, cũng không mặc nhiên coi mọi nền tảng là người sử dụng lao động. Cơ quan quản lý cấp xã và đơn vị tổ chức công việc cần phối hợp tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, hỗ trợ huấn luyện, bảo hộ và bảo hiểm tai nạn lao động.

Cùng quan tâm đến trách nhiệm xác minh tai nạn lao động đối với người làm việc không theo hợp đồng, đại biểu Lý Hương (tỉnh Lào Cai) cho rằng, dự thảo chưa quy định trực tiếp trách nhiệm xác minh tiếp theo của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh đối với trường hợp một người lao động bị thương nặng.

Theo khoản 2 Điều 35, đoàn điều tra cấp tỉnh tiến hành điều tra các vụ tai nạn chết người hoặc làm bị thương nặng từ hai người trở lên. Trong khi đó, với trường hợp một người lao động không theo hợp đồng bị thương nặng, dự thảo mới quy định UBND cấp xã lập biên bản và báo cáo cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, chưa làm rõ trách nhiệm xác minh khi biên bản chưa đủ căn cứ giải quyết chế độ, chính sách hoặc phát sinh khiếu nại.

Mặc dù báo cáo tiếp thu, giải trình xác định nội dung này sẽ được Chính phủ quy định chi tiết, Đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật nguyên tắc, trách nhiệm của cơ quan chuyên môn cấp tỉnh trong việc tiếp nhận, kiểm tra thông tin do cấp xã chuyển đến và tổ chức xác minh bổ sung khi cần thiết; giao Chính phủ quy định trình tự, thủ tục thực hiện.

Theo các đại biểu, cần lấy tính mạng, sức khỏe và quyền lợi người lao động làm trung tâm; bảo đảm tai nạn lao động được điều tra rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm, giải quyết quyền lợi, đồng thời kịp thời loại trừ nguy cơ và khắc phục vi phạm.

Thùy Linh