Can thiệp tim mạch ít xâm lấn: Thêm cơ hội cho người bệnh

Già hóa dân số làm gia tăng bệnh tim cấu trúc

Trong nhiều năm, tim mạch can thiệp chủ yếu tập trung vào điều trị bệnh động mạch vành bằng kỹ thuật nong và đặt stent. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của y học và thay đổi mô hình bệnh tật, lĩnh vực này đang mở rộng sang điều trị bệnh tim cấu trúc, nổi bật là thay thế và sửa chữa van tim qua ống thông.

Bệnh tim cấu trúc bao gồm những bất thường tại các buồng tim, vách ngăn và van tim, có thể do bẩm sinh hoặc mắc phải. Trong đó, hẹp van động mạch chủ, hở van hai lá, hở van ba lá là những bệnh lý đáng chú ý. Nếu không được điều trị phù hợp, các tổn thương này có thể khiến tim phải hoạt động quá sức, dẫn đến suy tim và nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Già hóa dân số là một trong những nguyên nhân khiến gánh nặng bệnh tim cấu trúc gia tăng. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam có khoảng 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh van tim do thoái hóa, vôi hóa càng lớn.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy, hẹp van động mạch chủ gặp khoảng 3-5% ở người từ 60 tuổi trở lên. Ở nước ta, dù chưa có số liệu chính thức, nhưng theo ước tính của Hội Tim mạch học can thiệp Việt Nam, gần 500.000 người trên 60 tuổi mắc bệnh van động mạch chủ ở các mức độ khác nhau, trong đó khoảng 100.000-200.000 người bị hẹp van mức độ vừa đến nặng.

Thực tế này đặt ra yêu cầu phát hiện sớm và mở rộng các phương pháp điều trị phù hợp, nhất là đối với người cao tuổi có nhiều bệnh lý đi kèm, khó đáp ứng với phẫu thuật tim hở.

Kỷ nguyên mới của điều trị ít xâm lấn: Việt Nam từng bước triển khai kỹ thuật hiện đại

Tại Việt Nam, GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Phân hội Tim mạch học can thiệp Việt Nam cho biết, can thiệp tim cấu trúc được xây dựng trên nền tảng nhiều năm triển khai nong van hai lá bằng bóng, bít thông liên nhĩ, thông liên thất và điều trị các bệnh tim bẩm sinh qua ống thông.

Sau khoảng 30 năm phát triển, tính từ năm 1996, cả nước hiện có trên 140 trung tâm tim mạch can thiệp, thực hiện khoảng 70.000 ca can thiệp động mạch vành mỗi năm. Trong lĩnh vực tim cấu trúc, khoảng 30 trung tâm triển khai các kỹ thuật ở những mức độ khác nhau; khoảng 20 trung tâm thực hiện thay van động mạch chủ qua ống thông, với gần 250 ca mỗi năm và số lượng đang tăng nhanh.

Một số cơ sở y tế trong nước đã triển khai sửa van hai lá qua ống thông, thay van động mạch phổi qua ống thông và bít tiểu nhĩ trái. Một số bác sĩ Việt Nam cũng được chứng nhận là chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật (proctor), tham gia đào tạo và chuyển giao kỹ thuật trong nước, quốc tế.

Theo đó, từ giải pháp ban đầu dành cho người bệnh không thể phẫu thuật, thay van động mạch chủ qua ống thông đã trở thành phương pháp điều trị được khuyến cáo rộng rãi ở người bệnh phù hợp. Đến năm 2025, khuyến cáo của Hội Tim mạch châu Âu và Hội Phẫu thuật Tim lồng ngực châu Âu khuyến nghị kỹ thuật này cho người từ 70 tuổi có hẹp nặng van động mạch chủ ba lá van và giải phẫu phù hợp khi cần can thiệp.

Các thế hệ van mới, hệ thống đưa van nhỏ hơn, chụp cắt lớp vi tính để lập kế hoạch và kinh nghiệm tích lũy của đội ngũ y, bác sĩ đã giúp nâng cao khả năng thành công, cải thiện an toàn và tối ưu hiệu quả điều trị.

Nhiều người bệnh được thay van qua động mạch đùi, tránh mở ngực và có thể hồi phục sớm. Đặc biệt, một công bố năm 2025 ghi nhận có gần 3 triệu người bệnh trên hơn 80 quốc gia đã được thực hiện kỹ thuật này, tính tích lũy đến thời điểm bài báo và hiện hàng năm có khoảng 300 000 người bệnh được làm kỹ thuật này.

Bên cạnh thay van động mạch chủ, sửa van hai lá và van ba lá qua ống thông đang phát triển mạnh. Kỹ thuật kẹp mép van giúp giảm dòng máu trào ngược ở những người bệnh được lựa chọn phù hợp. Các phương pháp bít luồng thông bất thường, xử lý rò cạnh van và can thiệp trên van sinh học đã thoái hóa tiếp tục mở rộng khả năng điều trị.

Tiến bộ siêu âm ba chiều, chụp cắt lớp vi tính và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ bác sĩ đánh giá giải phẫu, lựa chọn dụng cụ và lập kế hoạch chính xác hơn…

Những thay đổi này tạo nên kỷ nguyên mới của điều trị bệnh tim cấu trúc: Từ nhiều tổn thương trước đây cần phẫu thuật mở, đến nay có thêm lựa chọn ít xâm lấn.

Các chuyên gia tim mạch chia sẻ, mỗi phương pháp có chỉ định riêng; hiệu quả phụ thuộc vào lựa chọn đúng người bệnh, đúng thời điểm, năng lực của cơ sở và theo dõi lâu dài. Với người trẻ hoặc giải phẫu phức tạp, chiến lược điều trị cần tính đến độ bền van và khả năng can thiệp tiếp theo trong suốt cuộc đời.

Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, mô hình bệnh tật đang thay đổi, trong đó già hóa dân số làm gia tăng nhu cầu điều trị bệnh van tim do thoái hóa. Người bệnh cao tuổi thường có nhiều bệnh lý đồng mắc, đòi hỏi quyết định điều trị toàn diện, có sự phối hợp của nhóm tim mạch đa chuyên khoa.

Công nghệ hình ảnh ba chiều, dụng cụ can thiệp thế hệ mới và AI đang hỗ trợ phân tích giải phẫu, lập kế hoạch và cá thể hóa điều trị.

Phát triển kỹ thuật cao phải đi cùng chuẩn hóa

Dù mở ra cơ hội điều trị ít xâm lấn, can thiệp tim cấu trúc là lĩnh vực phức tạp, đòi hỏi phối hợp giữa bác sĩ can thiệp, chuyên gia hình ảnh học, gây mê hồi sức, phẫu thuật tim và điều dưỡng. Chi phí thiết bị, vật tư, khả năng chi trả và chênh lệch nguồn lực giữa các cơ sở y tế vẫn là những thách thức tại Việt Nam.

Tại Hội nghị khoa học Tim mạch Can thiệp toàn quốc lần thứ 12 (VICC 2026), diễn ra ngày 7-8/11 tại Hải Phòng, các kỹ thuật can thiệp tim cấu trúc là một trong những nội dung trọng tâm mà nhiều chuyên gia quan tâm. Hội nghị có 83 phiên khoa học, 328 báo cáo; đặc biệt, 2 trong tổng số 6 phiên truyền hình trực tiếp ca can thiệp tập trung vào thay van động mạch chủ qua ống thông.

Đáng chú ý, Đồng thuận năm 2026 của Hội Tim mạch học Việt Nam và Phân hội Tim mạch học can thiệp Việt Nam về chuẩn hóa hoạt động đơn vị thông tim và can thiệp tim mạch cũng được giới thiệu tại hội nghị.

Theo GS.TS Phạm Mạnh Hùng, phát triển kỹ thuật cao phải đi cùng chuẩn hóa quy trình chuyên môn, đào tạo và đánh giá năng lực, phối hợp ê-kíp, xử trí biến chứng và theo dõi kết quả điều trị. Việc xây dựng dữ liệu thực tế của Việt Nam, nghiên cứu đa trung tâm và chuyển giao kỹ thuật cho các địa phương cũng rất quan trọng.

Từ điều trị bệnh động mạch vành đến thay, sửa van tim qua ống thông, tim mạch can thiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới. Mục tiêu không chỉ là tiếp cận công nghệ tiên tiến mà còn làm chủ kỹ thuật, chuẩn hóa chất lượng và giúp người bệnh được hưởng lợi từ những tiến bộ y học ngay trong nước.

Hiền Minh