Cắt giảm thủ tục, chuyển sang hậu kiểm trong lĩnh vực bưu chính, đo lường

Ngày 5/8, tại TP Đà Nẵng, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức hội nghị truyền thông chính sách dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) và Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường (sửa đổi).

Bà Nguyễn Như Quỳnh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) được xây dựng theo định hướng phát triển bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia và của nền kinh tế số. Dự thảo luật chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro, đồng thời tạo hành lang pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới và hoạt động đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, dự thảo cũng hoàn thiện cơ chế tài chính nhằm duy trì hoạt động bưu chính công ích phù hợp với thực tiễn.

Đối với dự án Luật Đo lường, trọng tâm là hiện đại hóa hạ tầng đo lường quốc gia theo hướng số hóa, đồng thời cắt giảm các quy định không còn phù hợp. Dự thảo đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đổi mới phương thức kiểm tra nhà nước, góp phần giảm chi phí tuân thủ và tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Như Quỳnh, cả hai dự án luật đã được Chính phủ trình Quốc hội và hoàn thành bước thẩm tra ban đầu, dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10/2026. Vì vậy, việc tiếp tục tham vấn, tiếp thu ý kiến từ các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng đến trước thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua là bước quan trọng nhằm hoàn thiện các chính sách, bảo đảm tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Bưu chính số: Chuyển dịch sang gói kiện, định danh bưu gửi

Báo cáo tại hội nghị, ông Lã Hoàng Trung, Vụ trưởng Vụ Bưu chính, cho biết sau 15 năm triển khai, Luật Bưu chính năm 2010 đã bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý, không còn theo kịp sự phát triển của thị trường và yêu cầu của nền kinh tế số. Theo ông, ngành bưu chính hiện không còn chỉ thực hiện chức năng chuyển phát thư tín truyền thống mà đã trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ kết nối kinh tế số và thương mại điện tử.

Sản lượng bưu gửi đã tăng từ khoảng 360 triệu bưu gửi vào năm 2010 lên khoảng 4,1 tỷ bưu gửi vào năm 2025. Cơ cấu dịch vụ cũng thay đổi mạnh mẽ khi thư tín hiện chỉ còn chiếm dưới 10% tổng sản lượng, trong khi bưu gửi là gói, kiện hàng hóa chiếm trên 90%. Doanh thu toàn ngành ước đạt khoảng 87.000 tỷ đồng.

Theo ông Lã Hoàng Trung, dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều, tập trung vào 4 trụ cột chính sách lớn, gồm: mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập; luật hóa dịch vụ thu hộ (COD); chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm; và định danh bưu gửi.

Đáng chú ý, dự thảo chuyển trọng tâm của dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư tín sang gói, kiện hàng hóa, nhằm bảo đảm người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, trong đó có xã đảo Lý Sơn, được tiếp cận dịch vụ với mức giá thống nhất trên phạm vi cả nước.

Dự thảo cũng thay thế cơ chế cấp phép bằng hình thức xác nhận đăng ký. Theo đó, doanh nghiệp thực hiện đăng ký hoạt động theo hình thức trực tuyến và tự chịu trách nhiệm về các thông tin kê khai, trong khi cơ quan nhà nước chuyển sang kiểm tra, giám sát sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động. Bên cạnh đó, quy định bắt buộc người gửi bưu phẩm xác thực danh tính được kỳ vọng sẽ góp phần ngăn chặn tình trạng lợi dụng dịch vụ bưu chính để vận chuyển hàng lậu, ma túy, vũ khí và các mặt hàng cấm.

Ngoài ra, dự thảo phân định rõ phạm vi giữa hoạt động bưu chính với hoạt động vận tải và logistics độc lập thông qua công đoạn chia chọn (sorting). Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất phân cấp toàn bộ thẩm quyền đăng ký và quản lý hoạt động bưu chính cho các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương.

Luật Đo lường: Cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển đổi số toàn diện

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, ông Trần Quý Giầu, Trưởng ban Đo lường (Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia), cho biết hoạt động đo lường hiện diện trong hầu hết các giao dịch hằng ngày của người dân, từ mua xăng, đi taxi đến thanh toán tiền điện, tiền nước. Vì vậy, sai số của phương tiện đo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và chi phí của người tiêu dùng.

Theo ông Trần Quý Giầu, sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường đã bộc lộ nhiều bất cập, như thiếu cơ sở dữ liệu số liên thông, chưa đáp ứng yêu cầu của các công nghệ mới như xe điện và hạ tầng lượng tử, đồng thời chưa đồng bộ với mô hình thanh tra mới. Để khắc phục những hạn chế này, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường tập trung vào 3 nhóm chính sách lớn, gồm: số hóa toàn diện hoạt động đo lường; huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển hạ tầng đo lường; và cắt giảm thủ tục hành chính.

Theo dự thảo luật, hệ thống quản lý đo lường sẽ định danh mỗi phương tiện đo bằng một mã số duy nhất; kết quả kiểm định được công nhận thông qua Chứng chỉ số (DCC); đồng thời áp dụng cơ chế cảnh báo tự động đối với các phương tiện đo có nguy cơ sai lệch dựa trên mức độ rủi ro. Nhà nước cũng khuyến khích doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư hạ tầng kỹ thuật đo lường quốc gia nhằm phục vụ các lĩnh vực công nghệ chiến lược như thiết bị bay không người lái (drone), chip bán dẫn và công nghệ nano. Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính về đo lường thuộc thẩm quyền cấp trung ương sẽ được tinh giản, đẩy mạnh phân cấp cho địa phương.

Dự thảo cũng phân loại phương tiện đo theo mức độ ảnh hưởng. Theo đó, các phương tiện đo thuộc nhóm 2 như cột bơm xăng, công tơ điện và công tơ nước, có tác động trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng, sẽ tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ thông qua cơ chế chỉ định. Trong khi đó, các phương tiện đo thuộc nhóm 1 phục vụ hoạt động sản xuất nội bộ của doanh nghiệp sẽ chuyển sang cơ chế tự công bố sự phù hợp. Đối với hàng đóng gói sẵn được định lượng mà không có sự chứng kiến của người mua, dự thảo quy định phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật và chịu sự kiểm tra theo cơ chế hậu kiểm.

NA