Chính sách AI toàn cầu bước vào giai đoạn chặt chẽ hơn

Ngày 21/9, lãnh đạo và đại diện hơn 20 quốc gia kêu gọi tăng cường các biện pháp an toàn có tính ràng buộc đối với những mô hình AI tiên tiến, nhấn mạnh các hệ thống này phải luôn nằm dưới sự định hướng, giám sát và kiểm soát của con người. Tuyên bố được đưa ra trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York.

Một trong những đề xuất chính là yêu cầu các công ty phát triển AI xây dựng quy trình an toàn minh bạch, thực hiện kiểm thử trước khi đưa các hệ thống tiên tiến vào sử dụng và cho phép đánh giá độc lập bởi các chuyên gia đủ năng lực. Các nước cũng đề nghị tăng cường chia sẻ thông tin về sự cố an toàn nghiêm trọng và phối hợp xây dựng các tiêu chuẩn chung.

Xa hơn, một số nước đề xuất nghiên cứu thành lập một thể chế quốc tế có chức năng xây dựng tiêu chuẩn, hỗ trợ xác minh và triệu tập các quốc gia khi AI đạt tới những ngưỡng năng lực mới.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho rằng cơ chế này có thể được xây dựng theo mô hình tương tự Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), nhưng hoạt động trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store cho rằng G7 và G20 cũng có thể đóng vai trò trong việc hình thành các tiêu chuẩn chung về AI.

Điểm đáng chú ý là sáng kiến này không kêu gọi làm chậm hay tạm dừng phát triển AI. Trọng tâm là thiết lập các "rào chắn" để quản lý rủi ro trong khi vẫn duy trì đổi mới công nghệ. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng ngày càng rõ trong chính sách AI: Thay vì lựa chọn giữa phát triển và kiểm soát, các nước đang tìm cách đặt ra những điều kiện để AI tiếp tục phát triển trong một khuôn khổ có thể giám sát được.

Tuy nhiên, mức độ đồng thuận quốc tế vẫn còn hạn chế. Trong số các bên ủng hộ tuyên bố có Na Uy, Phần Lan, Australia, Canada, Đức, Tây Ban Nha, Ireland, Hà Lan, Singapore, Nam Phi và Kenya, cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Mỹ, Trung Quốc, Anh, Pháp, Nhật Bản và Ấn Độ chưa tham gia tuyên bố này.

Điều đó cho thấy bài toán quản trị AI toàn cầu không chỉ nằm ở việc xác định các rủi ro, mà còn ở khả năng xây dựng những tiêu chuẩn đủ rộng để các cường quốc công nghệ cùng tham gia.

Liên Hợp Quốc hiện xác định quản trị AI là một lĩnh vực cần tăng cường hợp tác quốc tế, với cách tiếp cận dựa trên đánh giá rủi ro. Trong một diễn biến khác, Mỹ và Trung Quốc ngày 20/9 cũng thảo luận khả năng thiết lập một kênh trao đổi riêng về các vấn đề liên quan tới AI.

Chính sách AI mở rộng sang bài toán năng lượng và khí hậu

Phạm vi quản trị AI đồng thời đang được mở rộng ra ngoài các vấn đề an toàn công nghệ.

Tại COP31 dự kiến diễn ra vào tháng 11, Thổ Nhĩ Kỳ cho biết sẽ thúc đẩy khái niệm "AI có trách nhiệm với khí hậu", trong đó yêu cầu các tập đoàn công nghệ minh bạch hơn về mức tiêu thụ năng lượng và tăng sử dụng năng lượng sạch cho các trung tâm dữ liệu.

Ban tổ chức COP31 đang phối hợp với một cơ quan của Liên Hợp Quốc xây dựng một "cam kết chính trị" về ứng dụng AI nhằm hỗ trợ các mục tiêu khí hậu toàn cầu. Văn kiện này dự kiến mang tính tự nguyện và được công bố trước hội nghị. Một số dự án thí điểm về sử dụng AI có trách nhiệm cũng sẽ được giới thiệu.

Diễn biến này cho thấy chính sách AI đang bước sang một giai đoạn rộng hơn. Nếu giai đoạn đầu chủ yếu tập trung vào quyền riêng tư, dữ liệu, thiên lệch thuật toán và an toàn hệ thống, các vấn đề mới như mức tiêu thụ điện, phát thải của trung tâm dữ liệu và trách nhiệm môi trường của các công ty công nghệ đang dần trở thành một phần của chương trình quản trị AI.

Điểm chung trong các sáng kiến hiện nay là xu hướng chuyển từ những nguyên tắc chung sang các yêu cầu cụ thể hơn: Kiểm thử trước triển khai, đánh giá độc lập, công bố sự cố, giám sát của con người, tiêu chuẩn quốc tế và minh bạch về năng lượng.

Thách thức lớn tiếp theo sẽ là mức độ ràng buộc của các tiêu chuẩn đó và khả năng xây dựng một khuôn khổ đủ rộng để vừa bảo đảm an toàn, vừa không cản trở đổi mới và có thể được các trung tâm AI lớn trên thế giới cùng chấp nhận.

An Bình