Chủ động ứng phó xâm nhập mặn, hạn hán và cháy rừng tại các tỉnh phía Nam

Thực hiện Công điện số 15/CĐ-TTg ngày 20/2/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc chủ động ứng phó với xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long và hạn hán, cháy rừng ở khu vực Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có văn bản đề nghị các địa phương khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp trữ nước, điều tiết thủy lợi, bảo đảm nguồn nước cho sản xuất và dân sinh.

Cụ thể, tại Đồng bằng sông Cửu Long, Bộ yêu cầu các tỉnh, thành phố vận hành linh hoạt hệ thống công trình thủy lợi, tranh thủ lấy nước khi điều kiện nguồn nước cho phép để tăng cường trữ nước trong kênh, rạch, hồ chứa, ao đìa phân tán. Mục tiêu là bảo đảm đủ nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất trong thời gian xâm nhập mặn gia tăng và suốt mùa khô còn lại.

Các địa phương cần đặc biệt lưu ý các đợt xâm nhập mặn tăng cao tại cửa sông Vàm Cỏ, Cái Lớn trong các khoảng thời gian từ ngày 1/3 - 6/3, 19/3 - 23/3, 30/3 - 4/4 và 18/4 - 21/4. Sau các đợt đỉnh mặn, khả năng xuất hiện nước ngọt thường xuyên hơn, nhất là khi triều thấp, tạo điều kiện thuận lợi để các công trình thủy lợi tăng cường lấy nước tưới, tích trữ nước và thau rửa đồng ruộng.

Đối với sản xuất vụ Hè Thu 2026, Bộ lưu ý những vùng chưa bảo đảm chủ động nguồn nước ngọt ổn định thì cần chờ đến khi bước vào mùa mưa mới tổ chức xuống giống, tránh rủi ro thiếu nước giữa vụ.

Tại Đông Nam Bộ và vùng cao nguyên Nam Trung Bộ, Bộ đề nghị các địa phương rà soát, khoanh vùng cụ thể diện tích cây trồng có nguy cơ bị hạn hán, thiếu nước; hướng dẫn người dân các giải pháp ứng phó phù hợp, nhất là ở những khu vực ngoài vùng phục vụ tưới của công trình thủy lợi.

Các giải pháp cần tập trung vào tích trữ nước phân tán, sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn nước hiện có. Trường hợp nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng, thực hiện tưới duy trì ở mức tối thiểu để bảo đảm cây trồng không bị chết, đồng thời áp dụng các biện pháp giữ ẩm, hạn chế bốc hơi bằng vật liệu sẵn có tại địa phương.

Các địa phương cũng cần phối hợp chặt chẽ với chủ các hồ chứa thủy điện và cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch điều tiết nước cụ thể cho vùng hạ du, bảo đảm tiết kiệm nguồn nước, phù hợp với khả năng lấy nước của hệ thống công trình thủy lợi phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Đối với vùng ven biển Nam Trung Bộ, các địa phương tiếp tục triển khai giải pháp bảo đảm đủ nước cho sản xuất vụ Đông Xuân 2025-2026, đồng thời tiết kiệm tối đa nguồn nước trữ trong hồ chứa để phục vụ vụ Hè Thu 2026. Việc kiểm kê, đánh giá chính xác lượng nước còn lại sau khi kết thúc vụ Đông Xuân là yêu cầu bắt buộc, làm cơ sở tính toán cân đối và xác định diện tích sản xuất Hè Thu phù hợp với khả năng nguồn nước.

Bộ nhấn mạnh, chỉ tổ chức sản xuất khi nguồn nước từ các công trình thủy lợi bảo đảm cung cấp đủ cho cả vụ, tránh tình trạng mở rộng diện tích nhưng không đủ nước tưới, gây thiệt hại cho người dân. Đồng thời, các địa phương ven biển Nam Trung Bộ cần chủ động phối hợp với chủ hồ chứa thủy điện để xây dựng phương án điều tiết nước chi tiết cho vụ Hè Thu 2026, bảo đảm hài hòa giữa phát điện và nhu cầu nước phục vụ nông nghiệp.

Bên cạnh các giải pháp trước mắt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long, Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng mới, sửa chữa, nâng cấp hệ thống thủy lợi, nhất là các công trình cấp nước sinh hoạt tập trung, công trình ngăn mặn, trữ nước tại các khu vực thường xuyên khó khăn về nguồn nước. Việc đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án sẽ góp phần nâng cao năng lực khai thác, điều tiết và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước.

Các địa phương cần tăng cường cung cấp thông tin kịp thời về tình hình nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn, nguy cơ cháy rừng và thiếu nước sinh hoạt qua các phương thức truyền thông phù hợp, giúp người dân và chính quyền cơ sở chủ động phương án ứng phó, nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Theo nhận định của cơ quan chuyên môn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2026 nguy cơ hạn hán, cháy rừng, thiếu nước có thể xảy ra cục bộ tại Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ; xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long có khả năng tăng cao bất thường do tác động tổng hợp của điều kiện thời tiết và hoạt động khai thác nước ở thượng nguồn sông Mê Công.

Thời kỳ cao điểm cần đặc biệt lưu ý gồm: tháng 3 - 5/2026 tại Đồng bằng sông Cửu Long (trùng các kỳ triều cường), tháng 3 - 4/2026 tại cao nguyên Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, và tháng 7 - 8/2026 tại vùng ven biển Nam Trung Bộ. Việc chủ động từ sớm, từ xa, với phương án cụ thể theo từng vùng được xem là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn và cháy rừng trong năm nay.

Đỗ Hương