Công bố 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử

Chủ động chuyển đổi sang mật mã kháng lượng tử

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thiếu tướng Hồ Văn Hương, Phó Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ cho biết, thực hiện Nghị quyết số 56-NQ/TW ngày 5/3/2020 và Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Ban Cơ yếu Chính phủ xác định nhiệm vụ trọng tâm là chủ động nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ mật mã lõi tiên tiến, phục vụ bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và chủ quyền số trên không gian mạng.

Theo Thiếu tướng Hồ Văn Hương, máy tính lượng tử trong tương lai có khả năng phá vỡ các thuật toán mật mã khóa công khai truyền thống. Đặc biệt, nguy cơ tấn công theo chiến lược "Thu thập trước - Giải mã sau" đặt ra yêu cầu Việt Nam phải chủ động xây dựng lộ trình chuyển đổi sang mật mã kháng lượng tử.

Trước yêu cầu đó, Ban Cơ yếu Chính phủ đã chủ trì, tham mưu Bộ Quốc phòng trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 125/QĐ-TTg ngày 6/7/2026 phê duyệt Đề án "Phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026-2035" và Quyết định số 1226/QĐ-TTg ngày 7/7/2026 phê duyệt Đề án "Khuyến khích xã hội hóa hoạt động nghiên cứu, phát triển ứng dụng mật mã dân sự giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2035".

Lộ trình chuyển đổi được xây dựng theo nguyên tắc "thận trọng, đồng bộ, không gián đoạn". Trong đó, mật mã hậu lượng tử (PQC) là giải pháp chính để chuyển đổi trên diện rộng; phân phối khóa lượng tử (QKD) là công nghệ chiến lược, áp dụng có chọn lọc cho một số mạng liên lạc trọng yếu.

Lộ trình gồm 4 giai đoạn: Đến năm 2027, ban hành đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia TCVN về thuật toán, sản phẩm và thiết bị bảo mật hậu lượng tử PQC; đến năm 2030, hoàn thành chuyển đổi, tích hợp PQC theo cơ chế lai đối với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia; đến năm 2033, ban hành bổ sung các tiêu chuẩn quốc gia TCVN về PQC và QKD; đến năm 2035, hoàn thành chuyển đổi 100% sang mật mã kháng lượng tử đối với các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia.

Tại Hội thảo, Ban Cơ yếu Chính phủ công bố 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử, gồm: Thuật toán chữ ký số hậu lượng tử dựa trên hàm băm HB-PQSign (có sửa đổi) nhằm tiêu chuẩn hóa thuật toán chữ ký số hậu lượng tử do Việt Nam nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ lõi; Cơ chế đóng gói khóa ML-KEM, xây dựng trên cơ sở tham chiếu chuẩn quốc tế ISO/IEC 18033-2:2006/Amd.2:2026, bảo đảm khả năng bảo mật và tương thích cao; Chữ ký số dựa trên lưới có cấu trúc ML-DSA, xây dựng dựa trên chuẩn quốc tế FIPS 204, đáp ứng các yêu cầu an toàn mới nhất.

Hoàn thiện tiêu chuẩn, làm chủ công nghệ lõi

Phát biểu tại Hội thảo, TS. Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết, thế giới đang bước vào kỷ nguyên công nghệ lượng tử với tiềm năng tạo ra những đột phá trong tính toán, viễn thông, y tế, vật liệu và an ninh mạng. Tuy nhiên, sự phát triển của máy tính lượng tử cũng đặt ra thách thức lớn đối với các phương pháp bảo mật hiện nay, đặc biệt là những hệ thống mật mã được sử dụng để bảo vệ dữ liệu, giao dịch điện tử và hạ tầng thông tin trọng yếu.

Theo TS. Võ Xuân Hoài, Hoa Kỳ, Trung Quốc, châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc đang đầu tư mạnh mẽ cho công nghệ lượng tử và mật mã hậu lượng tử. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam không chỉ nghiên cứu công nghệ lượng tử để nắm bắt cơ hội phát triển, mà còn phải chủ động chuẩn bị các giải pháp bảo mật nhằm bảo vệ dữ liệu và hệ thống thông tin trong dài hạn.

Đặc biệt, những dữ liệu cần được bảo mật trong nhiều năm có thể đối mặt với nguy cơ bị thu thập từ hôm nay và giải mã trong tương lai, khi năng lực tính toán lượng tử đủ mạnh. Vì vậy, việc Ban Cơ yếu Chính phủ công bố 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử là bước đi cần thiết, thể hiện tư duy chủ động đón đầu công nghệ. Các tiêu chuẩn sẽ góp phần tạo cơ sở kỹ thuật cho việc đánh giá, lựa chọn, thử nghiệm và triển khai các giải pháp bảo mật phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Để hiện thực hóa các chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, TS. Võ Xuân Hoài cho rằng cần triển khai đồng bộ 3 nhiệm vụ: Hoàn thiện tiêu chuẩn và lộ trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử; tăng cường nghiên cứu, thử nghiệm và làm chủ công nghệ; kết nối viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để phát triển các sản phẩm, giải pháp có khả năng ứng dụng thực tiễn…

Chia sẻ tại Hội thảo, TS. Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học-Công nghệ Mật mã, Ban Cơ yếu Chính phủ cho biết, sự phát triển của tính toán lượng tử cùng các thuật toán đang đặt các hệ mật mã hiện nay như RSA, ECC trước nguy cơ bị phá vỡ. Đặc biệt, chiến lược tấn công "Thu thập trước, giải mã sau" trực tiếp đe dọa bí mật quốc gia và an ninh dữ liệu được lưu trữ dài hạn.

Theo TS. Nguyễn Quốc Toàn, chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử không đơn thuần là thay đổi thuật toán, mà còn là cuộc cạnh tranh về năng lực làm chủ công nghệ lõi. Công nghệ lõi của một hệ thống mật mã gồm 4 tầng then chốt: thiết kế và chứng minh; thám mã; cài đặt an toàn và sản xuất phần cứng; tiêu chuẩn hóa và kiểm định. Bốn tầng này tạo thành chuỗi an toàn khép kín, không thể tách rời. Nếu không làm chủ bất kỳ tầng nào, quốc gia đều tiềm ẩn nguy cơ bị chi phối và xâm phạm dữ liệu.

Việc công bố 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia lần này nhằm lấy ý kiến cộng đồng khoa học, chuyên gia thám mã trong và ngoài nước để phản biện, đánh giá, góp phần hoàn thiện các thuật toán trước khi đưa vào ứng dụng thực tiễn. Tuy nhiên, TS. Nguyễn Quốc Toàn cho rằng, từ làm chủ thuật toán, bộ tham số đến triển khai an toàn trên quy mô quốc gia vẫn là chặng đường dài, với những thách thức lớn về tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao…

Để khắc phục những khó khăn này, cần hình thành các nhóm chuyên gia nòng cốt theo 4 trụ cột năng lực; gắn đào tạo với nhiệm vụ nghiên cứu thực tế; đồng thời áp dụng cơ chế đặc thù về tuyển dụng, đãi ngộ và môi trường làm việc để thu hút, phát triển nhân lực mật mã trình độ cao.

Tại Hội thảo, đại diện Tập đoàn MK Group trình bày việc ứng dụng các thuật toán vào sản phẩm, mang lại lợi ích cho cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp; các đại biểu cũng đã tập trung thảo luận, làm rõ lộ trình chuyển đổi mật mã kháng lượng tử...

Diệu Anh