Đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam

Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta; nhận diện các khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn. Đồng thời trao đổi, đề xuất các định hướng, giải pháp và cơ chế, chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm phát triển hai ngành công nghiệp nền tảng của nền kinh tế trong bối cảnh đất nước ta bước vào giai đoạn phát triển mới.

Hội thảo cũng là dịp để các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ quan của Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, các trường đại học, viện nghiên cứu, các hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp có tính chiến lược phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách và hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật trong thời gian tới.

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh: Trong lịch sử phát triển của các quốc gia công nghiệp, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo luôn được xem là các ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với năng lực sản xuất quốc gia, năng lực tự chủ và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế bởi nếu không có nền công nghiệp vật liệu phát triển thì không thể có công nghiệp chế tạo hiện đại và các ngành công nghệ cao (như công nghiệp bán dẫn, điện tử, năng lượng, công nghiệp quốc phòng; hạ tầng giao thông hiện đại, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số).

Tương tự, nếu không có ngành cơ khí, chế tạo mạnh thì không thể làm chủ máy móc, thiết bị, dây chuyền sản xuất, robot, tự động hóa và các ngành công nghiệp chiến lược của đất nước. Vì vậy có thể nói, công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo chính là "nền móng của nền công nghiệp quốc gia", là nền tảng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tự chủ công nghệ, tự chủ sản xuất và là yếu tố đầu vào, điều kiện tiên quyết phục vụ phát triển các lĩnh vực thiết yếu, các sản phẩm công nghệ chiến lược và xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự cường.

Nhận thức đúng tầm quan trọng đó, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách và các giải pháp thúc đẩy phát triển 2 ngành công nghiệp quan trọng này. Với sự lãnh đạo, chỉ đạo đồng bộ, quyết liệt của lãnh đạo Đảng, Nhà nước; sự vào cuộc tích cực, hiệu quả của các ban, bộ, ngành, địa phương; đặc biệt là nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp, ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí, chế tạo của nước ta đã có bước phát triển quan trọng, đóng góp tích cực vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta đều thấy còn nhiều hạn chế (thậm chí là yếu kém), ví dụ như mức độ tự chủ các loại vật liệu chiến lược, thiết bị công nghệ cao và công nghệ lõi còn rất hạn chế và các khó khăn, thách thức cần tập trung giải quyết để sớm thúc đẩy ngành công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí phát triển tương xứng với tiềm năng, lợi thế của đất nước.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, thế giới đang diễn ra cạnh tranh quyết liệt giữa các nước phát triển về công nghệ, chuỗi cung ứng, năng lượng, vật liệu mới, AI, bán dẫn, robot và sản xuất thông minh; việc phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí không còn là vấn đề riêng của từng ngành sản xuất mà đã trở thành vấn đề chiến lược của quốc gia.

Tại Hội thảo, lãnh đạo, đại diện các bộ, ngành, cơ quan, các chuyên gia, nhà khoa học đã thảo luận, làm rõ hơn vị trí, vai trò của công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; khẳng định sự cần thiết phải có nhận thức và cách tiếp cận mới về công nghiệp vật liệu, công nghiệp cơ khí, xem đây là các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp gốc của nền kinh tế.

Cùng với đó là đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển của 2 ngành hiện nay; xác định rõ những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn lớn nhất và mức độ tự chủ về vật liệu, thiết bị, công nghệ của nước ta.

Xác định những nhóm vật liệu và sản phẩm cơ khí chiến lược cần ưu tiên phát triển trong giai đoạn tới, đặc biệt là các lĩnh vực phục vụ bán dẫn, AI, robot, năng lượng mới, quốc phòng, đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân và các ngành công nghệ chiến lược khác.

Trao đổi, đề xuất, kiến nghị những chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước đối với phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí trong giai đoạn mới; những nội dung cần hoàn thiện về thể chế, nhất là các quy định liên quan đến đầu tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tiêu chuẩn-quy chuẩn, khai thác và chế biến khoáng sản, công nghiệp hỗ trợ và các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ; đồng thời góp ý cho việc xây dựng Chiến lược phát triển công nghiệp vật liệu Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đây sẽ là cơ sở chính trị đặc biệt quan trọng để Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục thể chế hóa thành các luật, chiến lược, quy hoạch, chương trình và cơ chế, chính sách phát triển trong thời gian tới.

Các đại biểu cũng đề xuất các giải pháp nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và nhà khoa học; đồng thời gắn phát triển công nghiệp vật liệu và công nghiệp cơ khí với các chương trình, dự án chiến lược quốc gia như: Đường sắt tốc độ cao; điện hạt nhân; năng lượng tái tạo; hạ tầng số; trung tâm dữ liệu; công nghiệp bán dẫn và công nghiệp quốc phòng…

Nguyễn Hoàng