Doanh nghiệp kỳ vọng tiếp tục tháo gỡ điểm nghẽn thể chế

Lần đầu tiên Quốc hội cho phép "tháo gỡ trước, sửa luật sau"

Tại hội thảo công bố Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 diễn ra ngày 2/6, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định: Năm 2025 ghi nhận nhiều dấu mốc quan trọng trong hoạt động xây dựng pháp luật và điều hành phát triển kinh tế. Nổi bật là sự ra đời của "bộ tứ nghị quyết chiến lược" do Bộ Chính trị ban hành gồm Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Mặc dù trong năm 2025 còn có thêm 5 nghị quyết khác được Bộ Chính trị ban hành, VCCI đánh giá đây là nhóm nghị quyết tác động trực tiếp nhất tới quá trình xây dựng pháp luật kinh doanh.

Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh các nghị quyết này đã tạo ra sự chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển, từ quản lý sang kiến tạo, từ kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Theo đó, báo cáo ghi nhận năm 2025 không chỉ là năm đạt mức tăng trưởng GDP khoảng 8,02%, mà còn là năm diễn ra những thay đổi sâu rộng về tư duy quản trị và xây dựng thể chế.

Phân tích nội dung báo cáo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết: Một trong những dấu ấn nổi bật nhất của năm 2025 là việc Quốc hội ban hành Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử lập pháp, Quốc hội trao cho Chính phủ quyền ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành nhằm xử lý các vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn.

Điều này đồng nghĩa Chính phủ được phép xử lý ngay những điểm nghẽn pháp lý cấp bách thay vì phải chờ quy trình sửa đổi luật theo thông lệ trước đây.

Cơ chế "tháo gỡ trước, sửa luật sau" đã được đưa vào thực tiễn nhằm giải quyết các điểm nghẽn cấp bách như chờ điều chỉnh quy hoạch trong thời gian dài; có những thủ tục vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp lại giấy tờ mà cơ quan quản lý đã có trong cơ sở dữ liệu; có những dự án khai thác vật liệu phục vụ công trình trọng điểm quốc gia vẫn phải thực hiện quy trình tương tự một dự án khai thác thương mại thông thường… Tuy nhiên, các nghị quyết này chỉ có hiệu lực trong thời hạn nhất định, phần lớn đến ngày 28/2/2027. Đồng thời, Chính phủ phải thực hiện việc đề xuất sửa đổi các luật liên quan để bảo đảm tính ổn định lâu dài của hệ thống pháp luật.

Doanh nghiệp vẫn đối mặt nhiều rào cản và áp lực tuân thủ

Bên cạnh những kết quả tích cực, Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh năm 2025 cũng chỉ ra nhiều vấn đề mà cộng đồng doanh nghiệp tiếp tục gặp phải.

Một trong những dấu ấn nổi bật là tốc độ làm luật được đẩy nhanh chưa từng có. Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật, mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, gấp gần 3 lần năm 2024.

Nếu tính trong hai năm 2024-2025, số luật được sửa đổi hoặc ban hành mới đã vượt 120 luật, nhiều hơn tổng số luật được ban hành trong giai đoạn 2016-2023. Theo ông Đậu Anh Tuấn, doanh nghiệp ghi nhận nỗ lực của Quốc hội trong việc sửa đổi pháp luật nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đồng thời, thời gian xây dựng luật cũng được rút ngắn đáng kể. Qua nghiên cứu 33 văn bản luật liên quan trực tiếp tới doanh nghiệp, VCCI cho biết thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn 221 ngày, tương đương khoảng 60% so với quy trình trước đây.

Ngoài ra, VCCI ghi nhận xu hướng các đạo luật ngày càng mang tính nguyên tắc và khung, trong khi nhiều nội dung chi tiết được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành hướng dẫn ở cấp dưới luật nhằm tăng tính linh hoạt trong điều hành.

Một điểm nhấn khác là Nghị quyết 66.7 về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. Theo thống kê của báo cáo, hơn 760 thủ tục hành chính đã được rà soát để thay thế thành phần hồ sơ bằng dữ liệu, bao phủ 14 lĩnh vực quản lý nhà nước.

VCCI nhận định quy mô này tương đương một cuộc cải cách hành chính toàn diện nhưng được thực hiện trong thời gian ngắn hơn đáng kể so với quy trình sửa luật thông thường…

Tuy nhiên, theo ông Đậu Anh Tuấn, những khó khăn vẫn còn hiện hữu.

Trong số các vướng mắc được công nhận, có tới 42% xuất phát từ các quy định thiếu rõ ràng; 36% liên quan đến các quy định làm phát sinh chi phí tuân thủ chưa cần thiết; 22% đến từ tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các văn bản pháp luật. Phần lớn các vướng mắc này nằm ở cấp luật và nghị định.

Đặc biệt, VCCI bày tỏ lo ngại khi tỷ lệ văn bản được xây dựng theo thủ tục rút gọn trong năm 2025 tăng lên 43%, cao hơn đáng kể so với các năm trước. Theo ông Đậu Anh Tuấn, với những văn bản được ban hành theo quy trình này, doanh nghiệp có thể không được tham vấn đầy đủ và chỉ biết đến quy định khi phải thực hiện, đôi khi dẫn tới tình trạng ách tắc khi thực hiện. Bên cạnh đó, tỷ lệ văn bản có hiệu lực ngay sau khi ban hành cũng tăng lên 15,3%. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp không có đủ thời gian chuẩn bị để thích ứng với các yêu cầu mới về cơ chế, chính sách và nghĩa vụ tuân thủ.

Theo VCCI, đã có sự thay đổi trong tư duy quản lý, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang kiến tạo và từ xử lý thủ tục sang tháo gỡ điểm nghẽn phát triển.

Tuy vậy, cộng đồng doanh nghiệp vẫn đặt ra câu hỏi liệu các cơ chế đặc biệt đang được áp dụng để khắc phục bất cập của hệ thống pháp luật hiện hành có được thể chế hóa thành các sửa đổi luật mang tính lâu dài hay không.

Anh Minh