Dự trữ quốc gia: Từ kỷ lục 2025 đến năm bản lề đổi mới

Bà Nguyễn Thị Phố Giang, Phó Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước đã trao đổi với Báo điện tử Chính phủ về một năm đặc biệt đối với công tác dự trữ quốc gia và những định hướng cho năm 2026.

Chủ động mua nhập, bảo quản và xuất cấp trong năm thiên tai khắc nghiệt

Năm 2025, trước bão lũ, thời tiết cực đoan, Cục Dự trữ Nhà nước đã chỉ đạo mua nhập, bảo quản và xuất cấp lương thực, vật tư dự trữ quốc gia như thế nào để bảo đảm tiến độ, chất lượng? Từ thực tiễn đó, Cục rút ra những bài học gì trong dự báo, chuẩn bị nguồn hàng và tổ chức xuất cấp kịp thời, đúng đối tượng, đúng mục đích?

Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Phố Giang: Năm 2025, khi thiên tai, bão lũ và các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn biến nhanh, phức tạp, đặt ra yêu cầu rất cao về tính chủ động, kịp thời và an toàn trong toàn bộ chuỗi nhiệm vụ từ mua nhập, bảo quản đến xuất cấp.

Căn cứ chỉ tiêu kế hoạch mua lương thực được Thủ tướng Chính phủ giao, Cục Dự trữ Nhà nước đã tổ chức đấu thầu và hoàn thành mua nhập kho 500.000 tấn lương thực, gồm 420.000 tấn gạo và 80.000 tấn thóc. Đây là khối lượng mua nhập lớn nhất từ trước tới nay, tăng 127% so với năm 2024, thể hiện rõ sự chỉ đạo, điều hành đồng bộ, quyết liệt nhưng linh hoạt của ngành dự trữ trong bối cảnh nhiệm vụ tăng mạnh.

Ngay từ đầu năm 2025, sau khi có quyết định của Thủ tướng, Cục Dự trữ Nhà nước đã kịp thời ban hành các quyết định giao chỉ tiêu kế hoạch, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, dự toán các gói thầu và chỉ đạo các Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực tổ chức đấu thầu mua gạo, bảo đảm tiến độ theo thời vụ.

Đáng chú ý, việc nhập 220.000 tấn gạo ngay trong vụ Đông Xuân Nam Bộ, khi nguồn cung dồi dào, không chỉ giúp bảo đảm chất lượng gạo ở mức tốt nhất mà còn góp phần bình ổn thị trường lúa gạo trong nước, qua đó hỗ trợ trực tiếp người nông dân trong giai đoạn thu hoạch cao điểm.

Giữa năm 2025, khi được Thủ tướng Chính phủ giao mua bổ sung 280.000 tấn lương thực dự trữ quốc gia, Cục Dự trữ Nhà nước đã nhanh chóng thành lập các Ban chỉ đạo, tiến hành rà soát toàn bộ hệ thống kho tàng, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc về hạ tầng, kỹ thuật, bảo đảm đủ điều kiện nhập và bảo quản an toàn khối lượng lớn lương thực trong thời gian gấp. Thực tiễn này cho thấy năng lực điều hành linh hoạt, khả năng đáp ứng nhanh với yêu cầu lớn, đột xuất của ngành dự trữ.

Song song với nhiệm vụ nhập mua, công tác bảo quản được xác định là yếu tố then chốt. Các Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực được chỉ đạo rà soát, chuẩn bị kho tàng trước mùa mưa bão, chủ động phương án bảo vệ an toàn hàng hóa dự trữ quốc gia, sẵn sàng xuất cấp ngay khi có quyết định của cấp có thẩm quyền.

Trong bối cảnh thiên tai khắc nghiệt gây nhiều hậu quả nghiêm trọng tại nhiều địa phương, Cục Dự trữ Nhà nước đã triển khai xuất cấp hàng dự trữ quốc gia với tinh thần khẩn trương, kịp thời, nhiều trường hợp thực hiện ngay trong ngày.

Kết quả, trong năm 2025, Cục đã xuất cấp 32.259 tấn gạo, 1.271 tấn muối ăn cùng hàng nghìn vật tư, thiết bị cứu hộ, cứu nạn. Cụ thể gồm 1.213 bộ nhà bạt cứu sinh, 22 xuồng cao tốc, 265.582 phao cứu sinh, 218 máy bơm nước chữa cháy, 90 máy phát điện, 18 bộ thiết bị khoan cắt, 41 máy khoan phá bê tông, 51 bộ thiết bị phóng dây cứu hộ và 10 bộ thiết bị tìm kiếm nạn nhân bằng hình ảnh, âm thanh…

Theo đánh giá chung, công tác xuất cấp kịp thời đã góp phần quan trọng giúp các địa phương giảm thiểu thiệt hại, nhanh chóng ổn định đời sống nhân dân và khắc phục hậu quả thiên tai. Qua đó, vai trò không thể thay thế của dự trữ quốc gia trong phòng thủ dân sự, bảo đảm an sinh xã hội tiếp tục được khẳng định rõ nét trong thực tiễn.

Từ thực tiễn tổ chức xuất cấp khối lượng lớn hàng dự trữ quốc gia phục vụ phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai trong năm 2025, chúng tôi đã đúc kết nhiều bài học kinh nghiệm quan trọng, thể hiện rõ tính chủ động và khả năng phản ứng nhanh.

Trước hết là bài học về chủ động nguồn lực dự trữ và bảo đảm an toàn kho tàng, hàng hóa. Việc bám sát diễn biến thời tiết, đánh giá đúng rủi ro và khả năng phát sinh nhu cầu hỗ trợ đã giúp Cục kịp thời ban hành các công điện yêu cầu các Chi cục Dự trữ Nhà nước khu vực rà soát an toàn kho, phân công trực ban 24/24 giờ, chủ động tham mưu và xử lý tình huống phát sinh.

Tiếp theo là bài học về chuẩn bị nguồn hàng và sẵn sàng ứng phó. Việc hoàn thành kế hoạch nhập mua 500.000 tấn lương thực và nhập kho đầy đủ các mặt hàng vật tư cứu hộ đã giúp Cục chủ động nguồn lực để xuất cấp khi cần thiết. Đồng thời, công tác rà soát kho tàng, bố trí hàng hóa theo địa bàn trọng điểm, thực hiện luân phiên đổi hàng được chú trọng nhằm bảo đảm chất lượng hàng dự trữ khi xuất cấp.

Đặc biệt, bài học về tổ chức xuất cấp nhanh, đúng đối tượng, đúng mục đích được rút ra rõ nét. Việc thực hiện phân cấp, phân quyền theo Nghị định số 126/2025/NĐ-CP và Thông tư số 60/2025/TT-BTC đã tạo chuyển biến rõ rệt trong điều hành. Nhờ đó, nhiều đợt xuất cấp cứu trợ trong mưa lũ được triển khai kịp thời, linh hoạt, thậm chí ngay trong ngày, trong đêm khi có đề nghị từ địa phương.

Minh bạch hóa đấu thầu, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý dự trữ

Việc tổ chức đấu thầu rộng rãi qua mạng, tiết kiệm ngân sách cho thấy hiệu quả rõ nét trong công tác mua lương thực dự trữ. Cục Dự trữ Nhà nước đánh giá ra sao về vai trò của chuyển đổi số, minh bạch hóa đấu thầu trong quản lý dự trữ quốc gia thời gian tới? Xin thông tin về phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia về dự trữ?

Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Phố Giang: Liên quan đến công tác mua lương thực dự trữ, toàn bộ các gói thầu mua lương thực trong năm 2025 đều được tổ chức lựa chọn nhà thầu qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, bảo đảm đúng thời điểm, thời vụ, công khai và minh bạch.

Thông tin về kế hoạch lựa chọn nhà thầu và kết quả lựa chọn nhà thầu được các đơn vị gửi về Cục Dự trữ Nhà nước và đăng tải công khai trên Cổng thông tin điện tử của Cục, góp phần tăng tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng ngân sách nhà nước.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số của ngành dự trữ, Cục Dự trữ Nhà nước đã chỉ đạo xây dựng, quy trình hóa các nghiệp vụ, hướng tới tin học hóa toàn trình từ khâu tổng hợp xây dựng chỉ tiêu kế hoạch, phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, tổ chức đấu thầu, ký hợp đồng đến kiểm tra chất lượng hàng trước khi nhập kho.

Trên cơ sở quy trình nghiệp vụ đã được tin học hóa, Cục sẽ ứng dụng công nghệ thông tin để số hóa toàn bộ quy trình trên Hệ thống Trung tâm giám sát và điều hành dự trữ quốc gia, dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Khi đi vào vận hành, hệ thống sẽ giúp việc theo dõi, giám sát và chỉ đạo điều hành được thực hiện công khai, minh bạch, thông suốt từ lãnh đạo Cục đến các thủ kho tại từng điểm kho.

Siết chặt quản lý, kiểm soát tồn kho và nâng cao chất lượng báo cáo

Chính phủ đã có những yêu cầu nâng cao hiệu quả, minh bạch trong quản lý tài sản nhà nước. Cục đã thực hiện gì để đáp ứng yêu cầu này, đặc biệt trong công tác kiểm soát tồn kho và báo cáo?

Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Phố Giang: Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về nâng cao hiệu quả và minh bạch trong quản lý tài sản nhà nước, Cục Dự trữ Nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát hàng dự trữ quốc gia.

Toàn bộ hoạt động nhập – xuất và tồn kho hàng dự trữ quốc gia hiện được theo dõi, cập nhật thường xuyên trên hệ thống phần mềm quản lý do Cục xây dựng và quản lý. Công tác kiểm soát được thực hiện chặt chẽ, bảo đảm đúng quy trình và chất lượng hàng hóa.

Bên cạnh đó, Cục thường xuyên tổ chức kiểm tra các kho dự trữ, kịp thời phát hiện và xử lý các tồn tại, rủi ro trong quản lý kho tàng và hàng hóa. Công tác báo cáo cũng được chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đầy đủ, kịp thời, phục vụ hiệu quả cho công tác chỉ đạo, điều hành.

Đối với các mặt hàng dự trữ quốc gia thuộc diện bí mật nhà nước, khi có yêu cầu của cấp có thẩm quyền, Cục Dự trữ Nhà nước luôn thực hiện báo cáo đầy đủ, kịp thời theo đúng quy định.

Những giải pháp này đã góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý tài sản nhà nước trong lĩnh vực dự trữ quốc gia, đáp ứng yêu cầu của Chính phủ và phục vụ tốt hơn các nhiệm vụ an sinh xã hội, phòng chống thiên tai, dịch bệnh cũng như quốc phòng – an ninh.

Chuẩn bị cho giai đoạn mới với Luật Dự trữ quốc gia sửa đổi

Trong giai đoạn 2026 và các năm tiếp theo, trước xu hướng thiên tai ngày càng phức tạp và yêu cầu cao hơn về bảo đảm an sinh xã hội, Cục Dự trữ Nhà nước sẽ tập trung những giải pháp trọng tâm nào để nâng cao năng lực dự trữ, khả năng phản ứng nhanh và hiệu quả hỗ trợ người dân?

Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Phố Giang: Bước sang năm 2026, năm bản lề, trọng tâm của ngành dự trữ, có sự thay đổi toàn diện do Luật Dự trữ quốc gia mới có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 nổi bật với các nội dung mới về an sinh xã hội, dự trữ chiến lược, dự trữ điều tiết thị trường. Đồng thời, sẽ có sự thay đổi lớn khi các Nghị định, thông tư thay thế, dẫn đến nhiều thay đổi về quy trình thực hiện các nhiệm vụ về dự trữ nhà nước, là năm ngành DTNN kỷ niệm 70 năm ngày thành lập. Do vậy để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao năm 2026, Cục DTNN đề xuất một số giải pháp.

Trước tiên, cần tập trung triển khai các nhiệm vụ được giao ngay từ đầu năm (đấu thầu nhập mua lương thực…) theo quy định của pháp luật hiện hành, đảm bảo nguyên tắc: công khai, minh bạch, cạnh tranh, hiệu quả kinh tế với tiêu chuẩn chất lượng gạo, quy trình nhập kho và bảo quản đảm bảo theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Chủ động phối hợp chặt chẽ với các địa phương trên địa bàn phụ trách để rà soát, chủ động hàng hóa dự trữ quốc gia, bảo đảm 4 tại chỗ, báo cáo nhu cầu hỗ trợ hàng DTQG để kịp thời trình cấp thẩm quyền xuất cấp.

Ngành dự trữ cũng sẽ tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia để kịp thời triển khai xuất cấp hàng DTQG trong các tình huống đột xuất, cấp bách để ứng phó sự cố, thiên tai cũng như phục vụ công tác phòng, chống thiên tai, bão lũ để giảm thiểu thiệt hại do mưa lũ cho người dân.

Huy Thắng (thực hiện)