FAO: Việt Nam đang làm nông nghiệp theo cách hoàn toàn mới

Trưởng đại diện Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) Vinod Ahuja đưa ra nhận định trên khi phân tích những động lực tăng trưởng mới của nông nghiệp, triển vọng kinh tế năm 2026 và vai trò của Việt Nam trong an ninh lương thực toàn cầu nhân dịp đầu Xuân Bính Ngọ 2026. 

Từ sản xuất chạy theo số lượng lớn sang nông nghiệp bền vững

Xin ông cho biết ấn tượng mạnh mẽ nhất của ông về Việt Nam trong năm Ất Tỵ 2025, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp bền vững?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Năm 2025, điều gây ấn tượng mạnh mẽ nhất với tôi là quyết tâm rất rõ ràng của Việt Nam trong việc hướng tới một nền nông nghiệp hiện đại hơn, bền vững hơn và có giá trị gia tăng cao hơn.

Tại nhiều địa phương, nông dân và chính quyền cơ sở ngày càng chú trọng đến sản xuất lương thực, thực phẩm theo hướng cân bằng sinh thái như giảm lạm dụng hóa chất, cải thiện sức khỏe đất, tiết kiệm nước và bảo vệ môi trường trong khi vẫn duy trì sản lượng cao. Đây là một chuyển biến rất tích cực, đáng khen ngợi.

Một ấn tượng quan trọng khác là vai trò ngày càng nổi bật của đổi mới sáng tạo. Các công cụ số đang được ứng dụng rộng rãi hơn trong lĩnh vực nông nghiệp, góp phần cung cấp thông tin thời tiết, giá cả thị trường, truy xuất nguồn gốc và quản lý trang trại. Lực lượng nông dân trẻ và các doanh nhân nông nghiệp - động lực chính cho sự bứt phá của nông thôn Việt Nam hiện đại - ngày càng năng động, mang đến những ý tưởng mới cho các hệ thống canh tác truyền thống.

Tôi cũng đặc biệt ấn tượng với cách thức Việt Nam gắn kết phát triển bền vững với cơ hội phát triển kinh tế. Các chương trình như OCOP, phát triển chuỗi giá trị, cùng các sản phẩm như gạo đặc sản, trái cây, thủy sản và cà phê cho thấy Việt Nam không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà còn sản xuất tốt hơn - với những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng cao và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tự tin "mã đáo thành công"

Ông kỳ vọng gì về nền kinh tế Việt Nam trong năm mới Bính Ngọ 2026?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Tôi rất lạc quan về triển vọng phát triển kinh tế của Việt Nam trong năm 2026.

Những năm vừa qua, Việt Nam đã thể hiện khả năng chống chịu mạnh mẽ, bất chấp những thách thức toàn cầu. Đất nước tiếp tục hưởng lợi từ dân số trẻ và năng động, tầng lớp trung lưu ngày càng mở rộng, mức độ hội nhập sâu rộng vào thị trường quốc tế và uy tín ngày càng cao với tư cách là một đối tác thương mại đáng tin cậy.

Trong lĩnh vực nông nghiệp và hệ thống lương thực - thực phẩm, một số xu hướng quan trọng sẽ định hình sự phát triển trong thời gian tới. Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục đa dạng hóa sản xuất nông nghiệp, từng bước giảm phụ thuộc vào các mặt hàng thô số lượng lớn, chuyển sang cơ cấu cân bằng hơn với tỉ trọng ngày càng cao của các sản phẩm giá trị gia tăng như thực phẩm chế biến, gạo đặc sản, trái cây, thủy sản và các sản phẩm được chứng nhận bền vững.

Việc tăng cường liên kết giữa nông nghiệp với công nghiệp và dịch vụ, như logistics, chế biến thực phẩm, du lịch và dịch vụ số sẽ tạo ra những cơ hội mới cho kinh tế nông thôn và góp phần nâng cao thu nhập.

Yếu tố khí hậu cũng sẽ ngày càng được chú trọng. Đầu tư vào nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý nước hiệu quả và giảm thiểu rủi ro thiên tai sẽ giúp bảo vệ tăng trưởng trước các cú sốc liên quan đến khí hậu.

Trong văn hóa Việt Nam, năm Ngọ thường gắn liền với năng lượng, sự bền bỉ và tinh thần tiến lên phía trước. Những đặc điểm này phản ánh rất rõ giai đoạn phát triển hiện nay của Việt Nam - một đất nước đang tiếp tục tiến bước với sự tự tin, đồng thời linh hoạt thích ứng trong một thế giới biến động nhanh chóng.

Ông có khuyến nghị gì nhằm tăng cường an ninh lương thực và đóng góp của Việt Nam vào nguồn cung lương thực toàn cầu trong bối cảnh biến đổi khí hậu và bất ổn kinh tế?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Hiện nay, Việt Nam đã đóng vai trò rất quan trọng trong nguồn cung lương thực toàn cầu, đặc biệt đối với gạo (một trong 3 nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới), thủy sản (kim ngạch xuất khẩu kỷ lục đạt 11,3 tỷ USD, đứng trong top 3 thế giới), cà phê (đứng hạng 2 toàn cầu) và nhiều mặt hàng nông sản khác.

Tuy nhiên, để củng cố vị thế dẫn đầu hoặc trong nhóm dẫn đầu ở nhiều sản phẩm nông nghiệp và bảo đảm an ninh lương thực trong nước, đòi hỏi Việt Nam thực hiện sự cân bằng một cách thận trọng.

Trước hết, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư vào nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, bao gồm phát triển các giống cây trồng chịu hạn, chịu mặn; hệ thống tưới tiêu hiệu quả; quản lý đất đai bền vững và các mô hình canh tác đa dạng. Những giải pháp này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương như Đồng bằng sông Cửu Long.

Bên cạnh đó, giảm tổn thất và lãng phí thực phẩm thông qua cải thiện hệ thống bảo quản, chuỗi cung ứng lạnh, đóng gói, bao bì và vận chuyển, phân phối có thể gia tăng đáng kể nguồn cung lương thực mà không cần mở rộng diện tích đất canh tác.

Một ưu tiên quan trọng khác là tăng cường năng lực cho các nông hộ nhỏ và phát triển mô hình hợp tác xã. Nông dân nhỏ lẻ vẫn là lực lượng nòng cốt trong sản xuất lương thực. Việc tạo điều kiện tiếp cận đào tạo, tín dụng, bảo hiểm, thị trường và công nghệ sẽ giúp họ duy trì năng suất và khả năng chống chịu trong những điều kiện khó khăn.

Ngoài ra, nâng cao tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm không chỉ bảo vệ người tiêu dùng trong nước, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường xuất khẩu có yêu cầu cao, gia tăng giá trị và xây dựng niềm tin đối với sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cuối cùng, việc duy trì thương mại cởi mở, ổn định và có thể dự đoán được là hết sức cần thiết. Trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu, những quốc gia xuất khẩu đáng tin cậy đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường và Việt Nam đang khẳng định rất tốt vai trò đó.

Ba trụ cột quyết định quỹ đạo phát triển ngành nông nghiệp Việt Nam

Ông kỳ vọng gì về quỹ đạo chính trị, kinh tế và xã hội của Việt Nam trong thập kỷ tới, khi đất nước hướng tới các mốc 2030 và 2045?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Từ góc nhìn của FAO, thành công dài hạn của Việt Nam trong thập kỷ tới – khi đất nước hướng tới các mốc 2030 và 2045 - phụ thuộc rất lớn vào việc tiếp tục củng cố hiệu quả các hệ thống lương thực - thực phẩm, phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong tiến trình đó, có ba lĩnh vực đặc biệt quan trọng.

Thứ nhất, Việt Nam cần phát triển nông nghiệp bền vững và tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Đất nước hình chữ S hiện đã là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về gạo, thủy sản, cà phê và nhiều sản phẩm nông nghiệp khác. Bước đi tiếp theo mang tính quyết định là thúc đẩy chuyển đổi sang các hệ thống sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn, phát thải thấp hơn và thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu thay đổi, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương như Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Điều này có ý nghĩa then chốt trong việc bảo vệ thu nhập của nông dân, bảo đảm an ninh lương thực và duy trì năng lực cạnh tranh xuất khẩu trong bối cảnh nhiệt độ gia tăng, xâm nhập mặn và các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.

Thứ hai là phát triển nguồn nhân lực khu vực nông thôn. Việc tiếp tục đầu tư vào nâng cao kỹ năng cho nông dân, ứng dụng công cụ số, bảo đảm an toàn thực phẩm và phát triển kinh doanh nông nghiệp sẽ giúp thanh niên nhìn nhận nông nghiệp như một lĩnh vực hiện đại, có triển vọng và hấp dẫn. Các hợp tác xã hoạt động hiệu quả và doanh nghiệp nhỏ, vừa vững mạnh sẽ đóng vai trò then chốt trong việc tạo việc làm ổn định, nâng cao thu nhập và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa nông thôn và đô thị.

Thứ ba là phát huy vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu. Với vị thế là một trong những quốc gia xuất khẩu lương thực lớn của thế giới, Việt Nam có nhiều lợi thế để tiếp tục đóng góp vào nguồn cung lương thực ổn định, đáng tin cậy cho khu vực và toàn cầu, ngay cả trong những giai đoạn bất ổn. Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục chú trọng nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, phát triển bền vững, tăng cường truy xuất nguồn gốc và sử dụng có trách nhiệm các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

FAO mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong việc triển khai các ưu tiên này thông qua hợp tác kỹ thuật, tư vấn chính sách và xây dựng các quan hệ đối tác. Từ góc nhìn của chúng tôi, những tiến bộ trong các lĩnh vực trên sẽ tạo ra tác động sâu rộng và lâu dài đối với các kết quả kinh tế, xã hội và môi trường của Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.

FAO có những kế hoạch gì để hỗ trợ Việt Nam nói chung và Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói riêng trong thời gian tới?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Trong thời gian tới, FAO sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Chính phủ Việt Nam, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với tư cách là đối tác kỹ thuật lâu dài.

Trọng tâm hỗ trợ của chúng tôi bao gồm thúc đẩy nông nghiệp bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu; chuyển đổi hệ thống lương thực - thực phẩm theo hướng an toàn, hiệu quả và bao trùm hơn; hỗ trợ chuyển đổi số trong nông nghiệp; cũng như tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý ở cả Trung ương và địa phương.

Bên cạnh đó, FAO sẽ tiếp tục đóng vai trò kết nối, thúc đẩy đối thoại và huy động sự tham gia của các đối tác phát triển, khu vực tư nhân và các viện nghiên cứu nhằm thu hút đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên.

Mục tiêu chung là hỗ trợ Việt Nam xây dựng các hệ thống lương thực - thực phẩm hiệu quả, bền vững, có trách nhiệm với môi trường, bao trùm và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, ông muốn gửi thông điệp gì tới người dân Việt Nam và cá nhân ông cảm nhận thế nào về Tết Việt?

Trưởng đại diện FAO Vinod Ahuja: Theo tôi, Tết không chỉ đơn thuần là một kỳ nghỉ lễ, mà là thời điểm cả đất nước chậm lại, các gia đình sum họp, mọi người nhớ về cội nguồn và hướng tới tương lai với niềm hy vọng.

Đối với một người nước ngoài như tôi, được chứng kiến những phong tục Tết của Việt Nam, từ thăm hỏi gia đình, chuẩn bị những bữa ăn truyền thống, tưởng nhớ tổ tiên đến việc trang hoàng phố phường, là một trải nghiệm vô cùng xúc động. Điều đó cho thấy những giá trị về sự tôn trọng, đoàn kết và cộng đồng được khắc sâu trong xã hội Việt Nam.

Tôi tin rằng chính những giá trị này là nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của Việt Nam, góp phần tạo dựng niềm tin, sự ổn định xã hội và tinh thần trách nhiệm chung.

Nhân dịp Tết Nguyên đán, tôi xin gửi tới toàn thể người dân Việt Nam và gia đình những lời chúc mừng năm mới nồng nhiệt nhất. Tôi cũng xin chúc người nông dân, người lao động, doanh nhân và thanh niên trên khắp cả nước một năm mới an khang, thịnh vượng. Được sinh sống và làm việc tại Việt Nam trong thời khắc đặc biệt này là một vinh dự lớn đối với tôi!

Xin trân trọng cảm ơn Trưởng đại diện!

Kim Anh