Giảm 30% thuế TNDN: Doanh nghiệp sẽ hưởng lợi cụ thể thế nào?

Cùng với chính sách giảm thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh, tại Nghị quyết số 43/2026/QH16 ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI đã quyết nghị giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) phải nộp của kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027 đối với thu nhập của doanh nghiệp, tổ chức thành lập theo pháp luật Việt Nam có mức doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng.

Để đưa chủ trương này vào thực tiễn, Chính phủ dự kiến ban hành Nghị định quy định chi tiết ngay trong tháng 10/2026. Dưới góc độ pháp luật thuế và quản trị tài chính, việc phân tích quy mô và tính kịp thời của Dự thảo Nghị định sẽ làm rõ giá trị hỗ trợ thanh khoản đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, đồng thời chỉ ra những điểm kỹ thuật cần được quy định rõ để đảm bảo tính khả thi khi thực thi.

Tiếp sức có trọng tâm cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ

Trong hệ thống thuế trực thu, thuế TNDN tác động trực tiếp đến lợi nhuận sau thuế và khả năng tích lũy vốn tái đầu tư của doanh nghiệp. Thiết kế tại khoản 2 Điều 1 Nghị quyết 43/2026/QH16 cho thấy quy mô của chính sách giảm thuế lần này được tính toán rất kỹ lưỡng qua bốn khía cạnh:

Thứ nhất, tập trung nguồn lực cho nhóm có sức chống chịu mỏng nhưng chiếm số lượng lớn: Ngưỡng doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng trong năm 2026 và năm 2027 được lựa chọn làm tiêu chí xác định đối tượng thụ hưởng. Theo cơ cấu doanh nghiệp tại Việt Nam hiện nay, nhóm doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm bao gồm toàn bộ khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ và một bộ phận lớn doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp có thu. Đây là nhóm chủ thể chiếm tỷ lệ lớn về số lượng doanh nghiệp đang hoạt động, tạo việc làm tại chỗ cho người lao động nhưng lại thường gặp hạn chế về tài sản bảo đảm khi tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng. Việc khoanh vùng ở ngưỡng 10 tỷ đồng giúp chính sách hỗ trợ đi đúng vào nhóm doanh nghiệp đang cần vốn lưu động nhất mà không gây áp lực hụt thu quá lớn cho ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước 2025.

Thứ hai, cơ chế ưu đãi chồng ưu đãi tạo mức giảm thực chất: Điểm sáng đáng chú ý trong Nghị quyết 43/2026/QH16 là quy định: trường hợp doanh nghiệp đang được hưởng ưu đãi thuế theo quy định của Luật Thuế TNDN hoặc các luật, nghị quyết khác của Quốc hội thì số thuế TNDN được giảm 30% sẽ tính trên số thuế TNDN phải nộp sau khi đã trừ ưu đãi thuế.

Cần lưu ý rằng, theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và các luật sửa đổi, bổ sung, các doanh nghiệp có quy mô doanh thu nhỏ và siêu nhỏ vốn đã được thiết kế mức thuế suất thấp hơn so với mức thuế suất phổ thông 20%, hoặc đang hưởng ưu đãi theo địa bàn, lĩnh vực.

Với quy định cho phép giảm tiếp 30% trên số thuế phải nộp sau khi đã trừ các ưu đãi hiện hành, nghĩa vụ thuế thực tế của nhóm doanh nghiệp này trong hai năm 2026 và 2027 sẽ giảm xuống mức rất thấp. Phần lợi nhuận giữ lại này là nguồn vốn tự có quý giá giúp doanh nghiệp trang trải chi phí mặt bằng, trả lương lao động và đầu tư chuyển đổi số.

Thứ ba, kéo dài thời gian áp dụng xuyên suốt hai năm (2026 - 2027): Thay vì chỉ hỗ trợ ngắn hạn trong một năm tài chính, việc Quốc hội cho phép áp dụng giảm 30% thuế TNDN xuyên suốt hai kỳ tính thuế liên tiếp (2026 và 2027) giúp mở rộng đáng kể quy mô hỗ trợ. Chu kỳ hai năm đủ dài để các doanh nghiệp nhỏ và các hộ kinh doanh mới chuyển đổi lên doanh nghiệp xây dựng kế hoạch kinh doanh trung hạn, yên tâm mở rộng đơn hàng mà không lo ngại chi phí thuế tăng đột ngột sau khi hết năm 2026.

Thứ tư, thiết lập hàng rào chống trục lợi chính sách: Để ngăn ngừa hiện tượng các doanh nghiệp quy mô lớn thực hiện chia, tách pháp nhân một cách hình thức nhằm chia nhỏ doanh thu xuống dưới 10 tỷ đồng để hưởng lợi bất chính, Nghị quyết 43/2026/QH16 đã loại trừ rõ các doanh nghiệp hình thành từ việc chia, tách sau ngày 24/8/2026 mà tổng doanh thu hằng năm của các doanh nghiệp sau chia, tách vượt trên 10 tỷ đồng. Quy định này giúp bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật thuế và giữ cho quy mô gói giảm thuế đi đúng địa chỉ.

Tính kịp thời của chính sách: Cú hích dòng tiền cho doanh nghiệp

Đối với doanh nghiệp, một đồng thuế được giữ lại ngay trong chu kỳ sản xuất kinh doanh có giá trị thực tế cao hơn nhiều so với việc phải nộp trước rồi chờ quyết toán. Do đó, việc Chính phủ dự kiến ban hành Nghị định hướng dẫn trong tháng 10/2026 mang ý nghĩa quan trọng về mặt quản trị dòng tiền.

Theo quy định của pháp luật về quản lý thuế, doanh nghiệp phải thực hiện tạm nộp thuế TNDN theo quý, trong đó thời hạn tạm nộp thuế TNDN của Quý III/2026 là ngày 30/10/2026 và của Quý IV/2026 là ngày 30/01/2027, đồng thời tổng số thuế tạm nộp của 4 quý phải đảm bảo đạt tỷ lệ tối thiểu theo luật định so với số thuế phải nộp theo quyết toán năm để không bị tính tiền chậm nộp.

Nếu Nghị định được ban hành trong tháng 10/2026, các doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng sẽ có căn cứ pháp lý vững chắc để tự tính giảm 30% số thuế TNDN tạm nộp ngay từ kỳ Quý III/2026 (trước hạn 30/10) và kỳ Quý IV/2026.

Trong bối cảnh Quý IV là mùa cao điểm sản xuất, nhập hàng và thanh toán công nợ cuối năm, việc giảm ngay nghĩa vụ chi tiền mặt nộp thuế ở hai quý cuối năm giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực vay vốn ngắn hạn tại các tổ chức tín dụng.

Để Nghị định quy định chi tiết Nghị quyết 43/2026/QH16 phát huy hiệu quả ngay trong tháng 10/2026 và hạn chế tối đa các vướng mắc phát sinh khi quyết toán thuế, cần quy định rõ một số vấn đề kỹ thuật như làm rõ chỉ tiêu xác định doanh thu và cách tính cho doanh nghiệp hoạt động dưới 12 tháng; hướng dẫn cơ chế bù trừ số thuế đã tạm nộp ở nửa đầu năm 2026; cập nhật kịp thời biểu mẫu phụ lục giảm thuế trên hệ thống eTax...

Đồng thời, cần cơ chế linh hoạt đối với trường hợp doanh nghiệp căn cứ vào doanh thu 9 tháng đầu năm để tạm giảm 30% thuế ở Quý III nhưng do kết quả kinh doanh Quý IV/2026 tăng mạnh khiến tổng doanh thu cả năm vượt mốc 10 tỷ đồng (ví dụ đạt 10,5 tỷ đồng).

Cùng với đó, cần cụ thể hóa quy trình kiểm soát điều kiện chia, tách bằng dữ liệu số để thực thi quy định loại trừ các doanh nghiệp chia, tách sau ngày 24/8/2026 có tổng doanh thu trên 10 tỷ đồng. 

TS Phan Phương Nam

Đại học Luật TP. HCM