Giành giật sự sống hai ca sốt rét ác tính: Cuộc chạy đua nghẹt thở của các bác sĩ

Sốt rét ác tính: Không dễ xác định căn nguyên gây bệnh

Ngày 6/7, Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận nam bệnh nhân 51 tuổi (quê Hà Tĩnh) với biểu hiện sốt cao, rối loạn ý thức, suy đa tạng. Não, gan, thận, phổi đều bị tổn thương nặng, tiên lượng hết sức nguy kịch.

Điều khó khăn nhất lúc này là xác định chính xác căn nguyên gây bệnh, vì sốt cao kèm hôn mê và suy đa tạng có thể do nhiều bệnh lý nguy hiểm khác nhau. Trong khi các bác sĩ chạy đua để hồi sức, từng giờ trôi qua cũng đồng nghĩa cơ hội sống của người bệnh ngày càng mong manh.

Báo động đỏ toàn viện được kích hoạt. Các chuyên gia hồi sức, truyền nhiễm, vi sinh, xét nghiệm và dược lâm sàng cùng hội chẩn khẩn cấp.

Bước ngoặt xuất hiện khi các bác sĩ khai thác kỹ tiền sử dịch tễ và phát hiện người bệnh vừa trở về từ Angola – quốc gia có sốt rét lưu hành – khoảng nửa tháng trước khi nhập viện. Từ chi tiết tưởng chừng rất nhỏ này, các bác sĩ lập tức nghĩ đến khả năng sốt rét ác tính và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét.

Kết quả soi máu xác định người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum – loại ký sinh trùng gây sốt rét ác tính với diễn biến rất nhanh và tỷ lệ tử vong cao nếu không được điều trị kịp thời.

Theo các bác sĩ Viện Y học Nhiệt đới, sốt rét hiện không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam, đa số các trường hợp hiện nay là bệnh du nhập từ nước ngoài. Chính vì hiếm gặp nên bệnh dễ bị bỏ sót nếu không khai thác đầy đủ lịch sử đi lại của người bệnh.

Khó khăn chồng khó khăn

Trong lúc các bác sĩ nỗ lực cứu chữa cho bệnh nhân đầu tiên thì một thách thức mới lại xuất hiện.

Ngày 11/7, Viện Y học Nhiệt đới tiếp nhận nam bệnh nhân 38 tuổi, quốc tịch Trung Quốc, được chuyển đến trong tình trạng hôn mê sau khi được phát hiện bất tỉnh tại một khách sạn ở Bắc Ninh.

Qua khai thác bệnh sử, các bác sĩ xác định người bệnh từng sinh sống và làm việc hơn một năm tại Cộng hòa Guinea, quốc gia thuộc vùng lưu hành sốt rét ở Tây Phi. Xét nghiệm máu nhanh chóng xác định bệnh nhân cũng nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ ký sinh trùng rất cao.

Lúc này, người bệnh đã bước vào giai đoạn sốt rét ác tính nặng với hàng loạt biến chứng như tổn thương não, suy gan, suy thận, viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu và nguy cơ nhiễm khuẩn huyết. Bệnh nhân phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết, người bệnh có mật độ ký sinh trùng rất cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn.

Khó khăn càng lớn hơn khi người bệnh không có người thân tại Việt Nam. Mọi trao đổi với gia đình đều phải thực hiện trực tuyến thông qua phiên dịch, trong điều kiện khác biệt về ngôn ngữ và văn hóa.

Trong khi đó, thuốc Artesunate đường tiêm – loại thuốc đặc hiệu để điều trị sốt rét ác tính theo hướng dẫn của Bộ Y tế – lại rất khan hiếm. Thời điểm tiếp nhận bệnh nhân đầu tiên, lượng thuốc dự trữ tại Bệnh viện Bạch Mai chỉ đủ điều trị cho một người.

Trước tình thế cấp bách, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Bệnh viện, Viện Y học Nhiệt đới cùng Khoa Dược đã khẩn trương liên hệ các cơ sở y tế trên cả nước và báo cáo Bộ Y tế để tìm nguồn thuốc bổ sung.

Chiến thắng sốt rét ác tính từ hiệu quả của tư duy lâm sàng, sự phối hợp đa chuyên khoa

PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết trong những tình huống đặc biệt, mọi quyết định chuyên môn đều phải dựa trên cơ sở khoa học, nhưng tính mạng người bệnh luôn được đặt lên hàng đầu. Bệnh viện có trách nhiệm huy động mọi nguồn lực để giữ lại cơ hội sống dù là nhỏ nhất.

Báo động đỏ toàn viện tiếp tục được kích hoạt. Các chuyên gia của nhiều chuyên khoa liên tục hội chẩn, theo dõi sát diễn biến và điều chỉnh phác đồ điều trị theo từng giờ. Người bệnh được hồi sức tích cực bằng thở máy, lọc máu liên tục, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu và bảo vệ chức năng gan, thận.

Trước đề nghị khẩn cấp của Bệnh viện Bạch Mai, Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã nhanh chóng phối hợp điều phối thuốc Artesunate từ nước ngoài về Việt Nam. Nguồn thuốc quý giá này đã giúp kiểm soát ký sinh trùng trong máu, tạo bước ngoặt trong quá trình điều trị, đưa cả hai bệnh nhân dần vượt qua giai đoạn nguy kịch.

Hôm nay (ngày 22/7), sau nhiều ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức tích cực, cả hai bệnh nhân đều đủ điều kiện xuất viện.

Theo PGS.TS Đào Xuân Cơ, thành công của hai ca bệnh là minh chứng cho hiệu quả của tư duy lâm sàng, sự phối hợp đa chuyên khoa và tinh thần không bỏ cuộc của đội ngũ thầy thuốc.

"Điều đáng tự hào nhất là trong những giờ phút cam go, các đồng nghiệp đã hành động như một tập thể thống nhất, phối hợp chặt chẽ giữa hồi sức, truyền nhiễm, vi sinh, dược lâm sàng và nhiều chuyên khoa khác để giành lại sự sống cho người bệnh. Vi khuẩn không có hộ chiếu, không phân biệt quốc tịch, vì vậy người thầy thuốc cũng phải vượt qua mọi ranh giới để hợp tác cứu người", ông chia sẻ.

Theo đại diện WHO tại Việt Nam, khi mắc bệnh sốt rét nặng, tính mạng người bệnh rất nguy hiểm. Vì vậy, việc chẩn đoán bệnh kịp thời là vô cùng quan trọng. Mỗi năm Việt Nam hiện chỉ ghi nhận khoảng 100 ca sốt rét, chủ yếu là các trường hợp từ nước ngoài trở về. Việt Nam đang tiến rất gần mục tiêu loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2030. 

Hai ca bệnh được cứu sống không chỉ là thành công của một phác đồ điều trị hay kỹ thuật hồi sức hiện đại. Đó còn là câu chuyện đẹp về trí tuệ, bản lĩnh và y đức của những người thầy thuốc luôn sẵn sàng chạy đua với thời gian, vượt qua mọi khó khăn về chuyên môn, thuốc men và cả rào cản ngôn ngữ để giữ lại sự sống cho người bệnh. Trong cuộc chiến ấy, chiến thắng không chỉ thuộc về y học mà còn thuộc về tinh thần nhân văn "không bỏ cuộc" trước bất kỳ sinh mạng nào.

Hiền Minh