Gợi mở hướng tận dụng nước thải đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp

Đây là nhận định được chia sẻ tại hội thảo InnovaConnect với chủ đề “Hướng tới các thành phố bền vững: Các giải pháp tối ưu hóa nguồn nước đô thị phục vụ sản xuất nông nghiệp” do Quỹ VinFuture phối hợp với Trường Đại học Văn Lang tổ chức mới đây tại TPHCM.

Chia sẻ tại Hội thảo, GS. Simon R. Bush, Đại học và Nghiên cứu Wageningen (Hà Lan) cho rằng các quốc gia có khí hậu gió mùa như Việt Nam đang đối mặt với sự biến động ngày càng lớn của nguồn nước, khi có thời điểm thiếu nước nghiêm trọng nhưng cũng có lúc xuất hiện các đợt mưa lớn gây ngập lụt cục bộ. 

Trước thực tế này, GS. Bush cho rằng các đô thị cần từng bước thay đổi cách tiếp cận trong quản lý tài nguyên nước, xem nước thải là một phần của chu trình tuần hoàn mới thay vì là điểm kết thúc của quá trình sử dụng.

Theo ông, nhiều quốc gia đã triển khai các mô hình tái sử dụng nước thải. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không chỉ là tái sử dụng mà còn phải bảo đảm việc khai thác nguồn tài nguyên này theo hướng bền vững, kiểm soát tốt các rủi ro về chất lượng cũng như số lượng nước.

Cùng quan điểm, GS. Adriaan Mels, Đại học và Nghiên cứu Wageningen cho rằng khi nông dân hiểu rõ thành phần dinh dưỡng trong nguồn nước tái sử dụng và áp dụng đúng kỹ thuật, họ có thể chủ động điều chỉnh lượng phân bón, qua đó giảm chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

Hướng tới mô hình tuần hoàn tài nguyên nước

Tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu của TS. Nguyễn Đăng Khoa, Trường Đại học Văn Lang, đang triển khai mô hình thí điểm đất ngập nước kiến tạo. Mô hình này vận hành dựa trên các cơ chế sinh học tự nhiên của đất, thực vật và hệ vi sinh vật để làm sạch nước, đồng thời duy trì một phần dưỡng chất có lợi cho mục đích sử dụng trong nông nghiệp.

Theo nhóm nghiên cứu, đây không chỉ là giải pháp cung cấp nguồn nước tưới mà còn góp phần tối ưu hóa việc phân bổ tài nguyên nước giữa các lĩnh vực. Khi nhu cầu sử dụng nước trong nông nghiệp giảm, nguồn nước đã qua xử lý có chất lượng cao có thể được ưu tiên cho các hoạt động đô thị hoặc công nghiệp yêu cầu tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý việc mở rộng các mô hình tái sử dụng nước đòi hỏi phải giải quyết đồng thời nhiều thách thức. Bên cạnh công nghệ xử lý, các yếu tố như an toàn sức khỏe cộng đồng, chất lượng nước ổn định, khả năng vận hành lâu dài và kiểm soát rủi ro môi trường đều đóng vai trò quan trọng.

Theo TS. Nguyễn Đăng Khoa, hai nguy cơ lớn nhất cần được giám sát chặt chẽ là sự hiện diện của mầm bệnh và tình trạng tích tụ các chất ô nhiễm như kim loại nặng trong đất, cây trồng hoặc bùn thải.

Do đó, việc kiểm soát nguồn nước đầu vào, thực hiện quan trắc định kỳ và đánh giá khả năng tích lũy các chất ô nhiễm trong toàn bộ chuỗi sản xuất là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm và tính bền vững lâu dài của mô hình.

Ngoài ra, hạ tầng phân phối nước cũng được xác định là một trong những điều kiện tiên quyết để phát huy hiệu quả của nguồn nước tái sử dụng.

Theo GS. Adriaan Mels, cần xây dựng hệ thống vận chuyển và lưu trữ phù hợp để đưa nước thải đã qua xử lý đến đúng nơi có nhu cầu sử dụng. Điều này đặc biệt quan trọng bởi nhu cầu nước trong nông nghiệp thường thay đổi theo mùa vụ, trong khi lượng nước thải đô thị phát sinh tương đối ổn định quanh năm.

Từ góc độ quản trị, GS. Simon R. Bush nhận định nhiều quốc gia hiện nay vẫn tập trung giải quyết các vấn đề trước mắt mà chưa xây dựng được chiến lược dài hạn cho quản lý tài nguyên nước.

Theo ông, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chủ động trong ứng phó với các thách thức của biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cùng với đó cần tiếp tục nâng cao năng lực hoạch định chính sách và quy hoạch dài hạn để bảo đảm an ninh nguồn nước trong tương lai.

Thu Giang