Hai điểm sáng của công nghiệp CNTT ngay đầu năm 2026: Đặt nền móng làm chủ công nghệ bán dẫn

Hai điểm sáng nổi bật là việc Tập đoàn Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam và Tập đoàn FPT công bố thành lập Nhà máy kiểm thử, đóng gói chip bán dẫn tiên tiến, cho thấy bước chuyển quan trọng từ định hướng chiến lược sang hành động cụ thể.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã có không ít doanh nghiệp tham gia thiết kế chip bán dẫn, đồng thời thu hút nhiều nhà máy đóng gói, kiểm thử chip của các tập đoàn công nghệ nước ngoài. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn thiếu mắt xích quan trọng nhất là nhà máy chế tạo chip bán dẫn.

“Nhà máy sản xuất chip bán dẫn thì chưa, vì vậy việc Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip là sự kiện rất lớn đối với ngành công nghiệp công nghệ thông tin”, Thứ trưởng Bộ KH&CN Bùi Hoàng Phương nhấn mạnh.

Đây là lần đầu tiên Việt Nam hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước, tạo nền tảng quan trọng để từng bước làm chủ công nghệ lõi và phát triển hệ sinh thái bán dẫn nội địa. Việc xây dựng nhà máy chế tạo chip không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn góp phần hoàn thiện và khép kín chuỗi sản xuất chip bán dẫn ngay tại Việt Nam, từ thiết kế, chế tạo đến đóng gói, kiểm thử.

Theo Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin (Bộ KH&CN), trong Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất một nhà máy chế tạo chip bán dẫn quy mô nhỏ; đến năm 2040 nâng lên hai nhà máy và đến năm 2050 là ba nhà máy. Sự khởi đầu của Viettel được xem là “viên gạch đầu tiên” hiện thực hóa lộ trình này, giúp Việt Nam từng bước tiến tới tự chủ công nghệ từ khâu thiết kế đến chế tạo.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra cũng không nhỏ. Việc vận hành một nhà máy chế tạo chip đòi hỏi làm chủ các quy trình lý – hóa cực kỳ phức tạp, cùng đội ngũ kỹ sư có trình độ cao. Thách thức lớn nhất là bảo đảm sự đồng bộ giữa năng lực thiết kế trong nước và khả năng chế tạo của nhà máy, nhằm tối ưu hiệu suất và hiệu quả đầu tư.

Dù vậy, việc Việt Nam sở hữu nhà máy chế tạo chip riêng mở ra nhiều cơ hội quan trọng. Trước hết, một hệ sinh thái bán dẫn đầy đủ sẽ dần được hình thành trong nước. Các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo sau khi hoàn thiện khâu thiết kế có thể tiến hành sản xuất thử nghiệm ngay tại Việt Nam, thay vì phụ thuộc vào đối tác nước ngoài.

Điều này không chỉ giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường mà còn nâng cao năng lực làm chủ công nghệ. Các đơn vị tham gia chu trình này cũng sẽ được thụ hưởng các chính sách ưu đãi từ Luật Công nghiệp công nghệ số, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để thúc đẩy nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa các sản phẩm “Make in Vietnam”.

Cùng với Viettel, Tập đoàn FPT – một “ông lớn” khác của ngành CNTT – cũng đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng bán dẫn. Doanh nghiệp này vừa công bố thành lập nhà máy đóng gói, kiểm thử chip và cam kết sẽ đưa vào vận hành trong vòng ba tháng tới. 

Đây được kỳ vọng là nhà máy kiểm thử, đóng gói chip bán dẫn đầu tiên do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ, góp phần hoàn thiện hệ sinh thái bán dẫn quốc gia với đầy đủ các công đoạn từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đào tạo đến kiểm thử, đóng gói và thương mại hóa, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo đánh giá của lãnh đạo Bộ KH&CN, việc các tập đoàn công nghệ trong nước đồng loạt tham gia chuỗi giá trị bán dẫn cho thấy quyết tâm và sự đồng thuận cao trong việc xây dựng năng lực nội sinh cho ngành công nghiệp chiến lược này.

“Khi Việt Nam có đầy đủ các khâu: thiết kế có doanh nghiệp Việt Nam, sản xuất có nhà máy Việt Nam, đóng gói – kiểm thử có nhà máy Việt Nam, chúng ta sẽ từng bước đặt nền móng để làm chủ công nghệ bán dẫn”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương khẳng định.

Hỗ trợ lộ trình "làm chủ công nghệ"

Cùng với các dự án đầu tư lớn của doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước đang tập trung tháo gỡ những rào cản về hạ tầng cho ngành bán dẫn. 

Một trong những chính sách quan trọng là Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư 30/2025/TT-BKHCN ban hành tiêu chí đối với dây chuyền công nghệ, thiết bị, máy móc, công cụ đã qua sử dụng được nhập khẩu phục vụ trực tiếp dự án sản xuất, đóng gói, kiểm thử sản phẩm chip bán dẫn và hoạt động đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Điểm mới đáng chú ý của Thông tư là cho phép nhập khẩu máy móc phục vụ sản xuất bán dẫn có tuổi đời tối đa 20 năm, gấp đôi so với mức 10 năm theo quy định trước đây tại Quyết định số 18/2019/QĐ-TTg.

Theo ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng phòng Quản lý chất lượng (Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin), quy định này được xây dựng trên cơ sở tham vấn các tập đoàn công nghệ lớn, doanh nghiệp trong ngành và đánh giá sát nhu cầu thực tế của các viện, trường.

Đối với lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu, chính sách còn được nới lỏng hơn. Thông tư 30 miễn áp dụng tiêu chí về tuổi thiết bị, hiệu suất và mức tiêu hao năng lượng đối với dây chuyền nhập khẩu phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Theo ông Tuấn, đây là cơ chế đặc thù nhằm khuyến khích các trường đại học, viện nghiên cứu mạnh dạn đầu tư hạ tầng trong bối cảnh ngành bán dẫn Việt Nam đang ở giai đoạn khởi đầu và rất cần tích lũy năng lực.

Dù nới lỏng điều kiện nhập khẩu, Thông tư 30 vẫn đặt ra các yêu cầu kỹ thuật chặt chẽ. Máy móc và dây chuyền nhập khẩu phải không thuộc danh mục công nghệ lạc hậu, kém chất lượng, gây ô nhiễm; không thuộc danh mục cấm hoặc hạn chế chuyển giao; đồng thời phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn Việt Nam về an toàn, tiết kiệm năng lượng và an toàn lao động. Trường hợp Việt Nam chưa có quy chuẩn, có thể áp dụng tiêu chuẩn của các nước G7.

Đáng chú ý, quy trình nhập khẩu được chuyển hoàn toàn sang cơ chế hậu kiểm. Doanh nghiệp tự khai báo, cung cấp tài liệu và cam kết đáp ứng tiêu chí để hải quan xem xét thông quan, thay vì thực hiện các thủ tục tiền kiểm như trước. Tuy nhiên, cơ quan quản lý sẽ tăng cường giám sát sau khi thiết bị đi vào hoạt động nhằm bảo đảm sử dụng đúng mục đích.

Ngoài ra, để hỗ trợ lộ trình làm chủ công nghệ bán dẫn, thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tập trung nguồn lực cho các dự án nghiên cứu, thiết kế và chuyển giao công nghệ chip bán dẫn, đặc biệt là các dự án có tính ứng dụng cao trên hạ tầng chế tạo mới. Đồng thời, Bộ sẽ phối hợp xây dựng cơ chế để các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp khởi nghiệp có thể tiếp cận, khai thác năng lực của nhà máy phục vụ sản xuất thử nghiệm.

Một giải pháp quan trọng là triển khai mô hình hỗ trợ MPW (Multi-Project Wafer), giúp các viện, trường, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp sản xuất thử chip bán dẫn với chi phí hợp lý thông qua cơ chế hỗ trợ của Nhà nước.

Cùng với đó, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về bán dẫn sẽ tiếp tục được hoàn thiện, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ để các sản phẩm công nghệ cao “Make in Vietnam” cạnh tranh bền vững trên thị trường khu vực và quốc tế.

Thu Giang