Hồ tiêu Việt Nam khẳng định vị thế 'nhà cung cấp số 1 thế giới'

Vị thế "thống trị" và sự chuyển dịch dòng chảy thương mại

Năm 2025 được đánh giá là một trong những năm thành công nhất của ngành hồ tiêu Việt Nam khi lần đầu tiên đưa giá trị xuất khẩu chạm mốc kỷ lục, tạo nền tảng quan trọng cho triển vọng xuất khẩu trong năm 2026. Theo số liệu từ Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), tính đến cuối năm 2025, Việt Nam đã xuất khẩu được 247.482 tấn hồ tiêu, mang về kim ngạch hơn 1,66 tỷ USD.

Đáng chú ý, mặc dù lượng xuất khẩu giảm nhẹ khoảng 1,2% so với năm 2024, nhưng giá trị kim ngạch lại tăng trưởng đột phá tới 26%. Nguyên nhân chủ yếu giúp ngành hồ tiêu "bứt tốc" về giá trị chính là nhờ mặt bằng giá thế giới duy trì ở mức cao trong suốt cả năm. Giá xuất khẩu bình quân tăng mạnh đã trở thành yếu tố quyết định, bù đắp cho sự sụt giảm về sản lượng do diện tích canh tác bị thu hẹp sau giai đoạn giá thấp kéo dài trước đây.

Theo số liệu sơ bộ từ Cục Hải quan Việt Nam, bước sang quý I/2026, đà tăng trưởng này vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Chỉ tính riêng nửa đầu tháng 12/2025, kim ngạch xuất khẩu đã tăng 17,5% so với cùng kỳ tháng trước đó. Những con số này minh chứng cho sức hút và giá trị kinh tế ngày càng gia tăng của "vàng đen" Việt Nam trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Hiện nay, cơ cấu thị phần nguồn cung hồ tiêu toàn cầu đang nghiêng mạnh về phía Việt Nam. Với tỷ trọng chiếm 36,3% thị phần thế giới, Việt Nam đã bỏ xa các đối thủ cạnh tranh lớn khác như Ấn Độ (15,8%) và Brazil (15,1%). Trong bối cảnh sản xuất tại các quốc gia như Ấn Độ, Indonesia và Sri Lanka sụt giảm rõ rệt do thời tiết bất lợi và dịch bệnh, Việt Nam tiếp tục giữ vai trò trụ cột, điều tiết nguồn cung toàn cầu.

Về thị trường, Hoa Kỳ vẫn duy trì vị thế là đối tác nhập khẩu lớn nhất của hồ tiêu Việt Nam. Trong 2 tháng đầu năm 2026, mặc dù tổng lượng nhập khẩu tiêu của Hoa Kỳ từ các nguồn có dấu hiệu chững lại, nhưng riêng lượng tiêu nhập từ Việt Nam lại tăng 19,1% về lượng và 21,2% về trị giá. Hiện tại, tiêu Việt Nam chiếm tới 80,74% tổng lượng nhập khẩu của thị trường khó tính này, tăng mạnh so với mức 60,93% của cùng kỳ năm trước.

Bên cạnh các thị trường truyền thống như UAE, Trung Quốc và Đức, hồ tiêu Việt Nam đang ghi nhận những điểm sáng mới tại Canada với mức tăng trưởng đột biến 292,5% về lượng trong quý I/2026. Sự đa dạng hóa thị trường tới 42 quốc gia và vùng lãnh thổ đang giúp ngành hàng này giảm thiểu rủi ro và tận dụng tối đa lợi thế từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA).

Áp lực từ "hàng rào" tiêu chuẩn và xu hướng xanh hóa

Theo bà Hoàng Thị Liên, Chủ tịch Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam, trong "bức tranh" xuất khẩu hồ tiêu, tiêu đen tiếp tục khẳng định vai trò là mặt hàng chiến lược, chiếm tỷ trọng áp đảo hơn 66,3% tổng lượng xuất khẩu. Quý I/2026 chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ của mặt hàng này khi sản lượng đạt 43,8 nghìn tấn, tương đương 288,7 triệu USD, tăng 42,2% về lượng và 38,8% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Dù cạnh tranh trên thị trường vẫn ở mức cao và giá xuất khẩu có xu hướng đi ngang quanh mức 7.443 USD/tấn, nhưng nhờ lợi thế về quy mô sản xuất và uy tín chất lượng, tiêu đen Việt Nam vẫn duy trì được sức hút lớn. Tại thị trường nội địa, giá tiêu đen tại các vùng trồng trọng điểm như Đắk Lắk, Đắk Nông cũng liên tục neo ở mức cao, dao động từ 138.000 đến 142.000 đồng/kg vào cuối tháng 4/2026, mang lại lợi nhuận phấn khởi cho người nông dân.

Không chỉ dừng lại ở xuất khẩu thô, thị trường tiêu đen toàn cầu dự kiến sẽ tăng quy mô từ 3,9 tỷ USD (năm 2020) lên xấp xỉ 6 tỷ USD vào năm 2028. Xu hướng này mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam trong việc đẩy mạnh chế biến sâu, cung cấp tinh dầu hạt tiêu cho ngành mỹ phẩm, thực phẩm và dược phẩm – những lĩnh vực có giá trị gia tăng rất cao.

Dù đang đứng ở đỉnh cao về kim ngạch, ngành hồ tiêu Việt Nam cũng đang đối mặt với những thách thức chưa từng có từ các rào cản kỹ thuật. Các thị trường cao cấp như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Hàn Quốc ngày càng siết chặt quy định về giới hạn tối đa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRLs).

Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật Việt Nam ( SPS Việt Nam) cho biết trong năm 2025, riêng thị trường EU đã đưa ra 66 cảnh báo đối với hồ tiêu và gia vị, trong đó Việt Nam nhận 6 cảnh báo. Những nguy cơ về nhiễm sudan (phẩm màu công nghiệp) hay dư lượng hóa chất vượt ngưỡng có thể khiến hàng hóa bị tiêu hủy ngay tại cảng đích, gây thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín thương hiệu quốc gia.

Ông Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cũng nhấn mạnh thêm, xu hướng sản xuất bền vững và phát triển chuỗi giá trị hồ tiêu carbon thấp đang trở thành yêu cầu bắt buộc. Khách hàng quốc tế không chỉ quan tâm đến hương vị mà còn đòi hỏi sự minh bạch trong truy xuất nguồn gốc và khả năng tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường, phát thải.

Để giữ vững vị thế và thích ứng với bối cảnh mới, ngành hồ tiêu Việt Nam đang xác định mục tiêu chuyển dịch từ tăng trưởng về "lượng" sang tập trung vào "chất". Giải pháp then chốt được đưa ra là sự liên kết chặt chẽ theo mô hình "5 nhà": Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học, doanh nghiệp và hợp tác xã.

Theo các chuyên gia và lãnh đạo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), giá trị mới của hồ tiêu Việt Nam hiện nay không chỉ nằm ở sản lượng dẫn đầu mà phải nằm ở niềm tin và tính minh bạch. Việc kiểm soát đa tầng từ vùng nguyên liệu, chuyển đổi sang các mô hình canh tác tái sinh và quản trị trực tiếp chuỗi cung ứng là con đường duy nhất để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thế giới.

Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan cũng đang tích cực hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, tận dụng các FTA để giữ vững thị phần tại các thị trường chủ lực và khai phá các thị trường tiềm năng. Với những bước đi bài bản và chiến lược dài hạn, ngành hồ tiêu Việt Nam đang tự tin hướng tới mục tiêu đóng góp quan trọng vào hành trình đưa kim ngạch xuất khẩu nông sản của cả nước sớm chạm mốc 100 tỷ USD.

Trong kỷ nguyên mới, hồ tiêu Việt Nam không chỉ đơn thuần là một loại gia vị, mà phải là biểu tượng của sự minh bạch, trách nhiệm và khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu.

Đỗ Hương