Hoạt động giám sát của Quốc hội hỗ trợ thiết thực cho chỉ đạo, điều hành của Chính phủ

Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 diễn ra sáng 30/7 với chủ đề: "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI".

Chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng

Phát biểu tại chương trình, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định Diễn đàn là sáng kiến có ý nghĩa thiết thực, thể hiện tinh thần không ngừng đổi mới và sự đồng hành trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ trong hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Giám sát tối cao là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là cơ chế quan trọng trong kiểm soát quyền lực và bảo đảm sự minh bạch, trách nhiệm và hiệu quả của nền quản trị quốc gia trong tổng thể mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

"Chính phủ đánh giá cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và các vị đại biểu Quốc hội thời gian qua", Phó Thủ tướng chia sẻ.

Cũng theo Phó Thủ tướng, nội dung giám sát ngày càng có trọng tâm, trọng điểm, bám sát những vấn đề chiến lược, cấp bách và những điểm nghẽn lớn của đất nước. Phương thức giám sát tiếp tục được đổi mới theo hướng toàn diện, linh hoạt và thực chất hơn. Hoạt động giám sát ngày càng gắn chặt với việc hoàn thiện thể chế và tháo gỡ các điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện.

Những kết quả trên cho thấy hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả, tác động của chính sách.

 Tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại tỉnh, xã

Năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội 5 năm 2026-2030 và Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển đất nước.

Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu cao đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Trước yêu cầu đó, Phó Thủ tướng chia sẻ một số kiến nghị của Chính phủ để Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm, nghiên cứu triển khai một số giải pháp nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác giám sát trong giai đoạn tới.

Thứ nhất, chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật-là một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay.

Cụ thể, cần ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành; các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh; những chính sách tác động trực tiếp, trên diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Qua giám sát, cần phân định rõ: Nội dung nào do quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào do hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Thứ hai, tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh, cấp xã-nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp tại cấp tỉnh, xã.

Phó Thủ tướng cho rằng trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cần giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện, gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực quản trị.

Qua đó, kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực; cấp dưới được giao thẩm quyền nhưng không đủ khả năng thực hiện; hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm. Đồng thời, phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân trong theo dõi, phản ánh những khó khăn phát sinh từ cơ sở.

Thứ ba, các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết cụ thể; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền, đúng pháp luật. Cùng với đó là tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan, công khai, minh bạch, ổn định và hiệu quả của hoạt động giám sát.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ. Việc phối hợp phải được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo.

Đồng thời, Phó Thủ tướng cho rằng cần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia và nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập. Phản ánh từ thực tiễn phải trở thành một nguồn dữ liệu quan trọng để lựa chọn nội dung giám sát và kiểm chứng kết quả thực hiện chính sách, pháp luật.

"Về phía Chính phủ, chúng tôi sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình; phối hợp đầy đủ, trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và các vị đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát", Phó Thủ tướng khẳng định và trân trọng đề nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục đồng hành, giám sát và chỉ rõ những điểm nghẽn, bất cập; qua đó tạo cơ sở để Chính phủ hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, khơi thông nguồn lực và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân./.

Thu Sa