Kết luận số 09-KL/TW: Đột phá tư duy lập pháp để pháp luật thực sự ‘đi trước mở đường’

Hội nghị kết nối trực tiếp và trực tuyến từ Điểm cầu Bộ Tư pháp đến đến 34 điểm cầu Sở Tư pháp các tỉnh, thành và các đơn vị thuộc Bộ có trụ sở ngoài địa bàn TP. Hà Nội.

Tạo nền tảng pháp lý vững chắc, đồng bộ, minh bạch

Quán triệt Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 (Kết luận số 09), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, ngày 27/02/2026, sau khi nghe Đảng ủy Bộ Tư pháp báo cáo về Đề án "Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới" và ý kiến của các cơ quan có liên quan, Bộ Chính trị thống nhất chủ trương thông qua Đề án và ban hành Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026.

Về quá trình xây dựng, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết, Đề án "Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới", được Bộ Tư pháp chuẩn bị khẩn trương trong vòng 4 tháng (từ tháng 8-12/2025). 

Trong quá trình xây dựng Đề án, các cơ quan chức năng đã tổ chức nhiều hội thảo, cả hội thảo cấp quốc gia, các đợt khảo sát trực tiếp, trực tuyến và lấy ý kiến chuyên sâu từ các chuyên gia, nhà khoa học cùng các bộ, ngành Trung ương. Sau 3 lần xem xét và thảo luận, Bộ Chính trị đã chính thức ban hành Kết luận số 09.

Theo Thứ trưởng, có rất nhiều cách tiếp cận khác nhau về cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Nói một cách dễ hiểu là cấu trúc của một hệ thống pháp luật có thể ví như bản thiết kế của một "ngôi nhà pháp luật" với nền móng là Hiến pháp; các trụ cột là hệ thống các bộ luật, luật chung và luật chuyên ngành. Các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật của Trung ương và địa phương đóng vai trò là các tầng, phòng; trong khi án lệ, tập quán và lẽ công bằng là nguồn luật hỗ trợ.

Kết luận số 09 đặt ra 3 mục tiêu cốt lõi, đó là bảo đảm tính hiện đại, khoa học và bao quát đầy đủ các lĩnh vực xã hội; hướng tới các chuẩn mực chung về dân chủ, minh bạch, dễ tiếp cận và đặc biệt là chuyển đổi hệ thống pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia. Pháp luật phải đóng vai trò dẫn dắt, "đi trước mở đường" để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đặc biệt là trong các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính (Fintech), trí tuệ nhân tạo (AI) thông qua các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox)…

Kết luận số 09 của Bộ Chính trị đang đặt ra những yêu cầu mới và đột phá trong việc hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam. Một trong những định hướng trọng tâm là đổi mới quy trình lập pháp, hướng tới nguyên tắc "một chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật".

Để bảo đảm tính thống nhất, việc soạn thảo luật hoặc các văn bản sửa đổi, bổ sung trong tương lai sẽ bắt buộc phải trình kèm văn bản hợp nhất, giúp khẳng định rõ giá trị và hiệu lực thi hành ngay từ khâu thẩm định…

Song song với Kết luận số 09, Bộ Chính trị cũng yêu cầu xây dựng Đề án "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới". Chiến lược này sẽ thay thế Nghị quyết số 48-NQ/TW về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; đồng thời, thay thế Nghị quyết số 49-NQ/TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 và Kết luận số 27-KL/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Hiện Bộ Tư pháp đang phối hợp xây dựng Đề án "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới". Đây được coi là "bản thiết kế 3D tổng thể", kỳ vọng tạo ra một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, đáp ứng tối đa yêu cầu thực tiễn và hội nhập quốc tế.

Giới thiệu nội dung chính của đề cương Đề án "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới", Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý (Bộ Tư pháp) Nguyễn Văn Cương cho biết, việc xây dựng Đề án là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng đặt ra mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Đồng thời, tạo nền tảng pháp lý vững chắc, đồng bộ, minh bạch, khả thi, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển đất nước.

Đề án bao gồm 3 phần: (1) Những vấn đề chung về hoàn thiện hệ thống pháp luật việt nam trong kỷ nguyên mới. (2) Đánh giá trên từng nhóm lĩnh vực pháp luật: Tổ chức bộ máy Nhà nước; kinh tế thị trường định hướng xã hội Chủ nghĩa; Văn hóa-Xã hội; Khoa học công nghệ - Đổi mới sáng tạo; Tài nguyên - Môi trường; Quốc phòng - An ninh - Đối ngoại. (3) Giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Mục tiêu của Đề án đến 2030 là hoàn thiện hệ thống pháp luật bao quát đầy đủ các lĩnh vực, bảo đảm dân chủ, công bằng, thống nhất, đồng bộ, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận, được thực hiện hiệu quả, nghiêm minh, nhất quán. Tầm nhìn đến 2045 là hệ thống pháp luật chất lượng cao phục vụ mục tiêu Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội…

Tại Hội nghị, đa số các đại biểu đánh giá, Kết luận 09 có rất nhiều nội dung mới và có tính vượt trội so với hệ thống pháp luật hiện nay và kỳ vọng rằng việc thực hiện đầy đủ các nội dung của Kết luận 09 sẽ tạo ra một sự thay đổi căn bản cho hệ thống pháp luật Việt Nam.

Ba nhóm nhiệm vụ lớn để chuẩn hóa hệ thống pháp luật

Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, việc triển khai Kết luận số 09 không thể hoàn thành trong "một sớm một chiều" mà đòi hỏi sự nghiên cứu kỹ lưỡng và phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan Tư pháp, các tổ chức pháp chế bộ, ngành và Sở Tư pháp địa phương.

Thời gian tới, Thứ trưởng yêu cầu trọng tâm công tác sẽ tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ lớn. Theo đó, ngay trong năm 2026, cần tập trung sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Ngành Tư pháp hướng tới việc xây dựng một đạo luật mới bao hàm cả công tác ban hành và tổ chức thi hành pháp luật. Mục tiêu chính là thực hiện triệt để nguyên tắc "1-1" (một chủ thể thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm), đơn giản hóa hệ thống và tăng cường cơ chế giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật ngay trong lời văn của văn bản.

Bên cạnh đó, thực hiện đợt tổng rà soát hệ thống pháp luật trên quy mô toàn quốc. Nhiệm vụ này do Bộ Tư pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chủ trì, phối hợp với Chính phủ, trong đó Bộ Tư pháp, các đơn vị pháp chế và Sở Tư pháp địa phương giữ vai trò nòng cốt. Nguyên tắc thực hiện là cơ quan nào quản lý mảng lĩnh vực nào thì chịu trách nhiệm rà soát mảng đó. Các cơ quan Tư pháp sẽ đóng vai trò điều phối, tổng hợp chung trên cơ sở sự phối hợp của các cơ quan chủ trì xây dựng văn bản.

Xây dựng đề án "Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới". Đây là bước phát triển tiếp theo sau đề án hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật hiện nay.

Với khối lượng công việc đồ sộ và phức tạp, trong khi thời gian thực hiện còn lại của năm 2026 chỉ khoảng 6 tháng, đòi hỏi toàn ngành phải nỗ lực hết sức, đồng thời cần được bổ sung các nguồn lực cần thiết về con người và kinh phí. 

Bộ Tư pháp khẳng định sẽ luôn đồng hành, sẵn sàng chia sẻ cách làm và trực tiếp tháo gỡ khó khăn cùng các tổ chức pháp chế, các Sở Tư pháp địa phương để hoàn thành tốt các nhiệm vụ trọng tâm đã đề ra, từng bước chuẩn hóa hệ thống pháp luật Việt Nam về cả hình thức, nội dung lẫn cơ chế vận hành.

Kim Liên