Khoa học, công nghệ là 'chìa khóa' chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp

Hiện thực hóa Nghị quyết 57: Từ thể chế đến hành động

Năm 2026 đánh dấu giai đoạn quan trọng trong việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ngành nông nghiệp đã bắt đầu lộ trình này bằng việc hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý và tạo nhận thức thống nhất trong toàn ngành.

Ông Nguyễn Văn Long, Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Bộ đã ban hành 95 văn bản và tổ chức hơn 25 hội nghị để quán triệt và giám sát thực hiện nghị quyết.

Một trong những bước đi chiến lược là việc hoàn thiện Nghị định về khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao để trình Chính phủ trong tháng 5/2026. Đây sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để hình thành các "thung lũng silicon" trong nông nghiệp, nơi các công nghệ tiên tiến nhất được thử nghiệm và nhân rộng. Đồng thời, các quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học công nghệ và Quỹ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026-2030 cũng đang được gấp rút hoàn thiện để khơi thông nguồn lực đầu tư.

Nhiều sản phẩm cụ thể đã được ra đời phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, điển hình như hiện nay tình hình xâm nhập mặn tại Nam Bộ cuối tháng 4/2026 đang diễn biến phức tạp với ranh mặn 4‰ vào sâu từ 35-62km tại các cửa sông chính. Trong bối cảnh đó, các sản phẩm khoa học công nghệ càng chứng tỏ vai trò sống còn.

Tại Cần Thơ, công cụ số ViRiCert đã được đưa vào sử dụng để "chấm điểm" lúa phát thải thấp, tạo nền tảng cho cơ chế chứng nhận "Gạo Việt xanh". Đây chính là một "sản phẩm cụ thể" từ chuyển đổi số giúp nông sản Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của quốc tế như quy định EUDR. Đồng thời, tại các địa phương như Đồng Tháp, việc ứng dụng khoa học thủy lợi để tranh thủ trữ nước ngọt khi độ mặn giảm sâu đã giúp bảo vệ sản xuất vụ Hè Thu.

Bên cạnh đó, các công nghệ như thiết bị bay không người lái (drone) đang thay đổi căn bản diện mạo đồng ruộng, từ việc phun thuốc bảo vệ thực vật đến giám sát sức khỏe cây trồng, góp phần thực hiện đề án một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp…

3 trụ cột cốt lõi của sự chuyển đổi

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã làm rõ 3 nội hàm trọng tâm mà ngành cần tập trung: Chuyển đổi số, Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Thứ nhất, chuyển đổi số không chỉ là việc sử dụng máy tính, mà là quá trình thay đổi toàn diện phương thức quản lý từ thủ công sang môi trường số thông qua phần mềm và dữ liệu. Trong bối cảnh rộng hơn, công nghệ này đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi người nông dân tại các địa phương như An Giang hay Cần Thơ có thể theo dõi dự báo khí tượng, xâm nhập mặn và giá nông sản toàn cầu ngay trên điện thoại thông minh.

Thứ hai, khoa học công nghệ đóng vai trò tạo ra các tri thức, công nghệ và sản phẩm mới. Đây là nhiệm vụ trọng tâm của các viện nghiên cứu và trường đại học. Những thành tựu như việc làm chủ công nghệ sản xuất giống cá cam, cá nhụ hay nghiên cứu đưa cá ngừ đại dương về nuôi thương phẩm chính là minh chứng cho năng lực tự chủ công nghệ của ngành.

Thứ ba, đổi mới sáng tạo được coi là yêu cầu đối với mọi cán bộ, đơn vị. Đó là sự thay đổi trong cách tiếp cận, tư duy làm việc để đưa những nghiên cứu trong phòng thí nghiệm ra đến tay người nông dân một cách nhanh chóng và hiệu quả nhất.

Dù đã đạt được những kết quả bước đầu, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường thẳng thắn nhìn nhận kết quả hiện nay vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng. Một số nhiệm vụ triển khai còn chậm, việc đặt hàng nghiên cứu đôi khi còn xa rời thực tiễn và nhu cầu thị trường.

Trước tình hình đó, Bộ xác định trong quý II/2026 sẽ tập trung vào cơ chế sandbox (thử nghiệm chính sách), mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản và thương mại hóa mạnh mẽ các sản phẩm khoa học công nghệ.

Để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục đẩy mạnh liên kết chuỗi, hướng tới chăn nuôi và trồng trọt bền vững. Những nỗ lực này không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn thực hiện trách nhiệm xã hội đúng với vai trò là lĩnh vực trụ đỡ của nền kinh tế.

Đỗ Hương