Khơi thông thể chế để ngành dầu khí – năng lượng bứt phá

Chiều 30/6, Hội Dầu khí Việt Nam phối hợp với Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tổ chức Diễn đàn Dầu khí – Năng lượng thường niên 2026 với chủ đề "Cơ hội và thách thức của ngành dầu khí – năng lượng Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước".

Theo TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam nhấn mạnh, giai đoạn phát triển mới của đất nước đặt ra yêu cầu cao hơn đối với ngành dầu khí - năng lượng: Bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao tính tự chủ, cạnh tranh và phát triển xanh. Dù nhiều mỏ dầu khí chủ lực đã suy giảm, điều kiện khai thác ngày càng khó khăn, yêu cầu về vốn, công nghệ và quản trị ngày càng cao, song đây cũng là cơ hội để ngành mở rộng sang các lĩnh vực như LNG, điện khí, điện gió ngoài khơi, hydrogen, CCS/CCUS và các chuỗi giá trị năng lượng mới.

TS. Nguyễn Quốc Thập cũng khẳng định, Petrovietnam bước vào vị thế mới khi chuyển từ một tập đoàn dầu khí sang Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, giữ vai trò chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh kinh tế và chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, để thực hiện sứ mệnh này, Petrovietnam cần tiếp tục đổi mới quản trị, nâng cao năng lực công nghệ, tài chính và quản trị rủi ro, đồng thời cần một hành lang pháp lý đủ thông thoáng.

Diễn đàn tập trung thảo luận các cơ hội, thách thức của ngành, điều kiện để Petrovietnam phát triển. Trong đó, một nội dung rất quan trọng cần được thảo luận là sửa đổi Luật Dầu khí và các cơ chế, chính sách liên quan. Luật Dầu khí không chỉ điều chỉnh hoạt động thăm dò, khai thác. Trong giai đoạn mới, luật cần góp phần mở không gian phát triển cho chuỗi giá trị dầu khí, khuyến khích đầu tư, nhưng cũng đủ chặt để bảo vệ lợi ích quốc gia, kiểm soát rủi ro và bảo đảm phát triển bền vững.

Ông Trần Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí – Than (Bộ Công Thương) cho rằng ngành dầu khí - năng lượng Việt Nam đang đứng trước áp lực kép khi vừa phải đáp ứng mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026-2030, vừa thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Điều này đòi hỏi ngành phải nhanh chóng chuyển hóa các chủ trương, định hướng của Đảng và Chính phủ thành những kế hoạch hành động khả thi, đồng thời tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và nguồn lực.

Theo ông, những thách thức của ngành ngày càng rõ nét khi Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng, nhu cầu tiêu thụ tiếp tục tăng cao trong khi các mỏ dầu khí chủ lực bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên, các phát hiện mới chủ yếu là mỏ nhỏ, cận biên, nằm ở vùng nước sâu, xa bờ với chi phí và rủi ro lớn. Bên cạnh đó, hạ tầng năng lượng chưa đồng bộ, thiếu khung pháp lý cho các lĩnh vực mới như điện gió ngoài khơi, hydrogen, amoniac và CCS; áp lực huy động nguồn vốn khổng lồ cho chuyển dịch năng lượng cũng là những thách thức không nhỏ.

Tuy nhiên, ông Trần Thanh Tùng cho rằng đây cũng là cơ hội để ngành tái cấu trúc và bứt phá. Việc phát triển LNG, hydrogen, điện gió ngoài khơi, CCS cùng quá trình chuyển đổi số sẽ mở ra không gian tăng trưởng mới. Đặc biệt, việc sửa đổi Luật Dầu khí và Luật Điện lực theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tạo cơ chế đặc thù cho mỏ cận biên, tăng phân cấp, phân quyền và tận dụng hạ tầng dầu khí hiện có để phát triển năng lượng xanh sẽ góp phần khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Petrovietnam phấn đấu gia nhập nhóm 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới

Tham luận tại Diễn đàn, ông Vũ Đào Minh, Phó Tổng Giám đốc Petrovietnamcho biết, Chiến lược phát triển Petrovietnam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định mục tiêu rất rõ ràng: Đến năm 2030, Petrovietnam phấn đấu gia nhập nhóm 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới, đứng trong Top 10 Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng hàng đầu khu vực; doanh thu hợp nhất đạt khoảng 37 tỷ USD; tỷ suất lợi nhuận trên tài sản đạt trên 4%; bảo đảm cung ứng trên 25% tổng nhu cầu năng lượng quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2050 là tiếp tục duy trì vị thế trong nhóm 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới, dẫn dắt quá trình chuyển dịch năng lượng quốc gia, đạt doanh thu hợp nhất 80 - 100 tỷ USD, ROA trên 5%, cung cấp trên 30% tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng của đất nước, trong đó trên 50% là năng lượng phát thải thấp.

Theo đó, điều kiện cần là Petrovietnam phải đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả cốt lõi và tạo ra các động lực tăng trưởng mới. Điều kiện cần đầu tiên là Petrovietnam phải duy trì, củng cố và nâng cao hiệu quả các hoạt động cốt lõi hiện hữu. Dầu khí vẫn là nền tảng quan trọng của an ninh năng lượng quốc gia trong nhiều thập kỷ tới.

Điều kiện cần thứ hai là phải đẩy nhanh các dự án trọng điểm đang triển khai. Mục tiêu gia nhập Top 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới không thể đạt được nếu các dự án lớn bị chậm tiến độ, đội vốn hoặc không đồng bộ giữa các khâu. Các dự án như chuỗi khí - điện Lô B - Ô Môn, nâng cấp mở rộng Nhà máy lọc dầu Dung Quất, mở rộng LNG Thị Vải, phát triển LNG Sơn Mỹ, Vũng Áng, các dự án khí - điện tiềm năng tại Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh và các địa bàn có lợi thế cần được coi là các dự án xương sống trong giai đoạn 2026 - 2030.

Ngoài ra, điều kiện đủ là cần cơ chế, chính sách đột phá để giải phóng nguồn lực và giảm rủi ro cho các dự án năng lượng quy mô lớn. Đối với ngành năng lượng, dầu khí, rất nhiều dự án có quy mô vốn lớn, thời gian thu hồi dài, rủi ro công nghệ cao, phụ thuộc vào quy hoạch, hợp đồng đầu ra, giá, đất đai, mặt biển, môi trường, đấu thầu, ngoại hối và chuỗi cung ứng quốc tế. Do đó, nếu không có cơ chế chính sách phù hợp, doanh nghiệp dù có quyết tâm cũng khó triển khai nhanh.

Trước hết, cần hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật về năng lượng, dầu khí, điện, công nghiệp, thương mại và chuyển dịch xanh. Trong giai đoạn 2026 - 2030, cần ưu tiên hoàn thiện Luật Dầu khí sửa đổi và các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành theo hướng tháo gỡ vướng mắc cho tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí; khuyến khích phát triển mỏ nhỏ, mỏ cận biên, mỏ tận thu, khu vực nước sâu, xa bờ; tạo cơ chế linh hoạt trong tận thu tài nguyên, nâng cao hệ số thu hồi, chia sẻ hạ tầng sẵn có, thu dọn mỏ và tái sử dụng hạ tầng dầu khí cho năng lượng mới…

Ông Vũ Đào Minh khái quát, điều kiện cần để Petrovietnam phát triển và lọt vào Top 500 doanh nghiệp hàng đầu thế giới là Petrovietnam phải tự đổi mới mạnh mẽ. Tự đổi mới trong tư duy phát triển, trong quản trị, trong kỷ luật thực thi, trong mô hình kinh doanh, trong khoa học công nghệ, trong năng lực quốc tế và trong cách tổ chức chuỗi giá trị.

Điều kiện đủ là Nhà nước cần tiếp tục kiến tạo thể chế đột phá cho ngành năng lượng - dầu khí: thể chế đủ rõ để doanh nghiệp dám làm; đủ linh hoạt để dự án lớn được triển khai nhanh; đủ minh bạch để kiểm soát rủi ro; đủ ổn định để huy động vốn dài hạn; đủ mở để thu hút công nghệ, đối tác, nhân tài và nguồn lực xã hội.

Anh Thơ