Kiến tạo khung thể chế vượt trội cho TPHCM

Ngày 8/5, Thường trực HĐND TPHCM phối hợp Trường Đại học Luật TPHCM tổ chức hội thảo khoa học "Luật Đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế cho TPHCM".

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng nhấn mạnh, TPHCM luôn được xác định là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của vùng và cả nước. Trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù cho Thành phố thông qua Nghị quyết số 54/2017/QH14, Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội, tạo tiền đề quan trọng để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của đô thị đặc biệt này.

Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa quan trọng trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các cơ chế thí điểm thường bị giới hạn về thời gian và thiếu tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành. Vì vậy, việc chuyển từ cơ chế "nghị quyết thí điểm" sang xây dựng Luật Đô thị đặc biệt mang tính ổn định, lâu dài là yêu cầu cấp thiết nhằm kiến tạo khung thể chế linh hoạt, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn của TPHCM.

Tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM ngày 27/4 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Bộ Chính trị, Quốc hội và Chính phủ ủng hộ Thành phố xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Theo ông Nguyễn Trường Nhật Phượng, đây là cơ sở chính trị quan trọng để TPHCM hoàn thiện đề xuất xây dựng đạo luật mang tính đột phá về thể chế.

Hội thảo tập trung thảo luận nhiều nội dung cốt lõi như: Hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tăng tính tự chủ về tài chính, ngân sách và biên chế gắn với cơ chế minh bạch, giải trình theo tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề xuất cơ chế huy động, khai thác hiệu quả các nguồn lực đất đai, tài chính; mở rộng hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục; xây dựng cơ chế đặc thù cho khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và các lĩnh vực mới nổi. Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu thiết kế cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, đồng thời tạo chính sách đủ sức thu hút chuyên gia, nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Mạnh Cường cho rằng việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Thành phố đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, sau sắp xếp đơn vị hành chính, TPHCM cần một khung pháp lý mạnh hơn, phù hợp hơn để phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế và giữ vững vai trò đầu tàu phát triển kinh tế - xã hội của cả nước. Thành phố đang tập trung xây dựng dự thảo luật với áp lực lớn từ kỳ vọng của Đảng bộ, chính quyền, nhân dân Thành phố và lãnh đạo Đảng, Nhà nước về một cơ chế quản trị vượt trội, hiệu quả hơn.

"Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ và vượt trội, xác định rõ mô hình phát triển của TPHCM với vai trò là siêu đô thị, trung tâm dẫn dắt phát triển vùng và cả nước; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền để khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực", Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhấn mạnh.

Tăng quyền chủ động cho chính quyền Thành phố trong điều hành, quản trị

Nhiều chuyên gia tại hội thảo cho rằng TPHCM cần được trao quyền tự chủ mạnh hơn về tài chính, quy hoạch, tổ chức bộ máy và quyền lập quy nhằm giảm cơ chế "xin - cho", tăng tính chủ động trong quản trị đô thị.

TS. Nguyễn Thị Thiện Trí đề xuất luật cần xác định rõ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương; các nội dung còn lại nên giao quyền chủ động cho TPHCM quyết định, nhất là các vấn đề liên quan quản trị đô thị, phát triển kinh tế - xã hội và xử lý các vấn đề đặc thù tại chỗ.

Trong khi đó, nhiều đại biểu kiến nghị trao thêm quyền cho HĐND TPHCM trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cho phép Thành phố chủ động xử lý các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn. Các nhóm đề xuất trọng tâm tập trung vào tổ chức bộ máy, chính sách nhân tài, tài chính - đầu tư, quy hoạch - đất đai, khoa học - công nghệ và cơ chế lập quy.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA), cho rằng điểm nghẽn hiện nay không nằm ở thiếu vốn hay thiếu sáng kiến mà là thiếu cơ chế ra quyết định nhanh, rõ trách nhiệm. Do đó, luật cần thiết kế "vùng an toàn thử nghiệm", tạo hành lang pháp lý để cán bộ yên tâm thực thi công vụ trên tinh thần minh bạch, đúng quy định và vì lợi ích chung.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết Trung ương đã xác định 6 nhóm vấn đề trọng tâm của Luật Đô thị đặc biệt, gồm: Đột phá về thể chế quản trị và phân quyền; cụ thể hóa các nghị quyết chiến lược; đổi mới quy hoạch; huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; tăng cường liên kết vùng; và xử lý các điểm nghẽn đô thị như giao thông, ngập nước, ô nhiễm môi trường.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, trọng tâm lớn nhất của luật là trao quyền thực chất cho TPHCM, đặc biệt là tăng quyền chủ động cho chính quyền Thành phố trong điều hành, quản trị và ban hành cơ chế phù hợp với thực tiễn phát triển của đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, việc phân quyền phải đi đôi với cơ chế hậu kiểm, giám sát và trách nhiệm giải trình chặt chẽ.

Các chuyên gia đều đồng thuận cho rằng, việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng thể chế đủ mạnh để TPHCM phát huy vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước trong giai đoạn phát triển mới.

Lê Anh