Làm chủ công nghệ, hoàn thiện tiêu chuẩn để phát triển ngành hydrogen

Tại Diễn đàn Năng lượng Hydrogen và Tương lai công nghiệp không phát thải ngày 29/7, TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam (VCEA) cho biết, theo Quyết định số 165/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam hướng tới xây dựng hệ sinh thái hydrogen đồng bộ từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị hydrogen khu vực và toàn cầu.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy ngành hydrogen trong nước vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu. Hiện nay, khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất mỗi năm chủ yếu là hydrogen xám và hydrogen nâu phục vụ sản xuất phân đạm, lọc hóa dầu. Việt Nam vẫn chưa có dự án hydrogen xanh quy mô thương mại, trong khi các dự án được đề xuất tại nhiều địa phương vẫn đang trong quá trình chuẩn bị đầu tư.

Theo PGS.TS. Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, giảng viên cao cấp Đại học Bách khoa Hà Nội, cần sớm tháo gỡ ba điểm nghẽn lớn về hạ tầng truyền tải, kết nối; năng lực công nghệ và khung pháp lý.

Trong đó, Việt Nam cần từng bước làm chủ công nghệ điện phân, thiết bị sản xuất hydrogen và đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Hải Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Dầu khí và Than (Bộ Công Thương) cho biết, sau thời gian triển khai Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen, nhận thức về lĩnh vực năng lượng mới này đã thay đổi đáng kể. Chiến lược không chỉ tạo cơ sở cho việc xây dựng cơ chế chính sách mà còn thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và đầu tư liên quan đến hydrogen.

Theo ông Đặng Hải Anh, nếu như trước đây việc nghiên cứu hydrogen còn khá mới mẻ thì hiện nay nhiều trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm khoa học đã từng bước nhận diện rõ các công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam. Các nhóm nghiên cứu trong nước cũng đã bắt đầu tiếp cận, đánh giá khả năng làm chủ nhiều công nghệ then chốt trong chuỗi giá trị hydrogen.

Ông cho biết một số hướng nghiên cứu mới đang được quan tâm, trong đó có công nghệ sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững (E-SAF) thông qua việc kết hợp hydro với CO₂. Đây là lĩnh vực trước đây chưa được chú trọng nhưng hiện đã được đưa vào nghiên cứu và triển khai thí điểm tại một số dự án ở Việt Nam.

Hoàn thiện TCVN, QCVN để tạo nền tảng phát triển thị trường

Bên cạnh công nghệ, ông Đặng Hải Anh đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sự phát triển của ngành hydrogen.

TCVN và QCVN không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng khoa học - công nghệ giúp Việt Nam từng bước làm chủ toàn bộ chuỗi giá trị hydrogen, từ sản xuất, lưu trữ, vận chuyển đến sử dụng, bảo đảm an toàn và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong thời gian qua, Bộ Công Thương đã phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành và xây dựng lộ trình phát triển TCVN, QCVN cho lĩnh vực hydrogen đến năm 2030, định hướng đến các giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, số lượng tiêu chuẩn và quy chuẩn chuyên ngành hydrogen hiện vẫn còn rất hạn chế so với yêu cầu phát triển thực tiễn.

Theo ông Đặng Hải Anh, trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, việc xây dựng và hoàn thiện TCVN, QCVN sẽ được đẩy mạnh nhằm tạo hành lang kỹ thuật cho các dự án hydrogen. Đồng thời, quá trình rà soát cũng cho thấy Việt Nam cần nghiên cứu lộ trình phát triển phù hợp hơn, trong đó chú trọng các dẫn xuất của hydrogen nhằm tận dụng hạ tầng năng lượng hiện có.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện khung chính sách sẽ là điều kiện tiên quyết để thu hút đầu tư, hình thành thị trường hydrogen xanh và hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng của Việt Nam.

Các chuyên gia nhận định, với tiềm năng năng lượng tái tạo lớn cùng quyết tâm chuyển đổi xanh, Việt Nam đang có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hydrogen toàn cầu. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, phát triển hạ tầng đồng bộ và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Khi những nút thắt này được tháo gỡ, hydrogen xanh có thể trở thành một động lực tăng trưởng mới, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững.

Thu Giang