Làm rõ nhiều vấn đề mới trong dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo

Cần minh bạch hóa việc sử dụng tiền công đức

Thảo luận tại Hội trường, đa số các đại biểu thống nhất rất cao với việc sửa đổi Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) đã thẳng thắn chỉ ra nhiều vấn đề bất cập từ thực tiễn, đặc biệt là những "khoảng trống" pháp lý trên không gian mạng và quản lý tài chính tôn giáo.

Về hoạt động trên không gian mạng, đại biểu bày tỏ lo ngại trước tình trạng lợi dụng công nghệ AI để giả mạo hình ảnh, tiếng nói nhằm xuyên tạc chính sách của Nhà nước hoặc bôi nhọ tổ chức tôn giáo. Đại biểu kiến nghị Luật cần quy định bắt buộc đăng ký hoạt động trên môi trường mạng và có chế tài xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các tổ chức, cá nhân chân chính.

Liên quan đến phân cấp quản lý, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng việc giao quá nhiều thẩm quyền cho cấp xã là chưa phù hợp do đội ngũ cán bộ cơ sở còn thiếu chuyên môn sâu về tôn giáo. Thay vào đó, nên phân cấp mạnh cho cấp tỉnh, sau đó tùy đặc thù địa phương mà tỉnh ủy quyền cho cấp xã để bảo đảm tính hiệu quả và sát thực tế.

Về vấn đề tài chính và tài sản, đại biểu đề nghị cần phân định rạch ròi giữa nguồn thu từ hoạt động du lịch tâm linh và tiền công đức tại các cơ sở thờ tự để tránh thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích. Đối với hoạt động từ thiện, nhân đạo của các cá nhân, tổ chức tôn giáo trên mạng xã hội, dù Nhà nước không quản lý trực tiếp nhưng phải yêu cầu công khai, minh bạch và có báo cáo thanh quyết toán rõ ràng nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (đoàn TP. Hà Nội) bày tỏ sự nhất trí cao với dự thảo nhưng kiến nghị cần cụ thể hóa nhiều quy định để bảo đảm tính khả thi. Trọng tâm đóng góp của đại biểu tập trung vào ba nhóm vấn đề: Quản lý không gian mạng, minh bạch tài chính lễ hội và kiểm kê tài sản tôn giáo.

Về hoạt động trên không gian mạng, đại biểu thẳng thắn chỉ ra Điều 8 của dự thảo còn thiếu tiêu chí phân biệt giữa hoạt động cá nhân nhỏ lẻ và hoạt động cần đăng ký. Đại biểu đề nghị cần có bộ nhận diện nội dung vi phạm cụ thể để tránh tình trạng áp dụng pháp luật tùy nghi, vừa bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của người dân, vừa kịp thời ngăn chặn các hành vi lợi dụng mạng xã hội để trục lợi.

Liên quan đến vấn đề tài chính, đại biểu đề xuất luật hóa phương thức công khai các khoản thu từ lễ hội tín ngưỡng. Việc công khai phải rõ ràng về thời hạn, địa điểm và thiết lập cơ chế giám sát của cộng đồng dân cư. Đặc biệt, đối với quản lý tài sản, đại biểu kiến nghị bổ sung quy định về trách nhiệm kiểm kê, lập danh mục tài sản và áp dụng "nguyên tắc đồng thuận nội bộ" khi thực hiện các giao dịch có giá trị lớn. Để bảo vệ nguồn lực này, đại biểu nhấn mạnh cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý tôn giáo, đất đai và di sản văn hóa nhằm hạn chế tối đa các tranh chấp phức tạp phát sinh trong thực tiễn.

Hoàn thiện tiêu chí quản lý hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng

Phát biểu giải trình và làm rõ những vấn đề đại biểu Quốc hội nêu về dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang cho biết, về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, hầu hết ý kiến phát biểu đều đồng tình với quy định dự thảo Luật phù hợp với xu thế tất yếu của thời đại. 

Tuy nhiên, có ý kiến băn khoăn về việc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng là hoạt động phi địa giới, xuyên quốc gia nên cần đề ra những nguyên tắc, yêu cầu khác với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên thực địa; xác định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia, bao gồm tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông, Internet, nền tảng xuyên quốc gia; việc sử dụng trí tuệ nhân tạo, robot trong truyền giáo; cơ chế phối hợp liên cấp, liên ngành để bảo đảm kịp thời phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ những tin xấu độc liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo.

Tiếp thu ý kiến các đại biểu, Bộ đã nghiên cứu và thể hiện các nội dung này tại Điều 8 của dự thảo luật, đồng thời dành Điều 3 để quy định những nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo nói chung, không phân biệt hoạt động trên môi trường mạng hay thực địa. Ngoài ra, Khoản 3 Điều 60 của luật cũng đã giao Chính phủ quy định chi tiết điều này và sẽ giải đáp được các băn khoăn của các đại biểu về thời hạn gỡ bỏ hay vấn đề xử lý vi phạm.

Về phân cấp, phân quyền và tổ chức bộ máy cơ quan quản lý nhà nước về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Bộ Dân tộc và Tôn giáo ý thức sâu sắc về tính đa dạng, phong phú, không ngừng thay đổi và xu hướng tăng nhanh cả về số lượng và địa bàn, loại hình tín ngưỡng, tôn giáo. Đây là những thách thức không nhỏ đối với chính quyền cấp cơ sở, nhất là đối với những cơ sở mà cán bộ, công chức làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo đã có nhiều thay đổi. Tuy nhiên, quán triệt nguyên tắc đáp ứng tốt nhất, nhanh nhất nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng của nhân dân, chính quyền gần dân, sát dân, những hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo diễn ra ở cơ sở phải được phân cấp mạnh cho chính quyền địa phương. Việc phân cấp, phân quyền này được thực hiện trên nguyên tắc và phù hợp với quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025.

Về chính sách đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ để thu hút cán bộ làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo và thống nhất mô hình tổ chức bộ máy tham mưu công tác quản lý nhà nước về dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo trong cả nước, Bộ Dân tộc và Tôn giáo sẽ tiếp tục tham mưu cho Chính phủ trong thời gian tới về chỉ tiêu, cơ chế đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác này để cơ sở có đủ năng lực, trình độ, đáp ứng được nhiệm vụ được giao…

Về vấn đề tài chính, tài sản của tổ chức tôn giáo. Tổ chức tôn giáo trực thuộc quản lý nguồn thu từ hoạt động tổ chức lễ hội, tín ngưỡng, quản lý và thu thuế đối với những hoạt động có tính chất dịch vụ thương mại do tổ chức tôn giáo; các nhà chức sắc, chức việc, nhà tu hành tôn giáo thực hiện…

Đối với một số nội dung khác như nội dung quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo; về nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo; về đăng ký tín ngưỡng, hoạt động tín ngưỡng; vấn đề tham gia giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội; hoạt động hợp tác quốc tế về tín ngưỡng, tôn giáo; vấn đề về kiểm tra chuyên ngành; về công tác tín ngưỡng, tôn giáo; công tác giám sát của MTTQ, các tổ chức chính trị-xã hội đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo,... Cơ quan soạn thảo xin tiếp thu đầy đủ để tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Chính phủ, cơ quan thẩm tra để nghiên cứu, hoàn thiện, chỉnh lý dự thảo luật bảo đảm đồng bộ với các pháp luật có liên quan.

Diệu Anh