Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi): Đề xuất 6 nhóm chính sách cơ bản

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) cho hay, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) năm 2012 có hiệu lực từ ngày 1/1/2013. Trước những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội, Luật đã bộc lộ một số hạn chế ảnh hưởng tới chất lượng, hiệu quả của công tác này. Trong các nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế có nguyên nhân xuất phát từ sự thiếu phù hợp của một số quy định trong Luật PBGDPL năm 2012.

Tọa đàm nhằm lấy ý kiến đóng góp sâu sắc, tập trung về tính phù hợp của các chính sách đưa ra, đánh giá tính khả thi, phù hợp và ảnh hưởng của các giải pháp đề xuất lựa chọn trong từng chính sách; đề xuất các chính sách mới cần bổ sung vào dự án Luật PBGDPL (sửa đổi) và giải pháp thực hiện giúp nâng cao chất lượng hiệu quả của công tác PBGDPL trong thời gian tới.

Báo cáo dẫn đề, ông Phan Hồng Nguyên, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho hay, Bộ Tư pháp đã xây dựng báo cáo đánh giá và đề xuất sửa đổi Luật theo hướng toàn diện, phù hợp bối cảnh mới.

Bộ Tư pháp dự kiến 6 nhóm chính sách cơ bản đưa vào dự án Luật PBGDPL (sửa đổi). Trong đó, chính sách thứ nhất tập trung phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, khắc phục tình trạng chồng chéo, hình thức; phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tinh gọn bộ máy và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Chính sách thứ 2 nhằm phát huy vai trò của cơ chế phối hợp liên ngành trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Trên cơ sở thực tiễn hợp nhất Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật và Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý theo Quyết định số 26/2025/QĐ-TTg, dự thảo Luật đề xuất đổi tên thành "Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý".

Hội đồng được thành lập thống nhất ở Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, góp phần nâng cao vai trò chỉ đạo, điều phối các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật. 

Chính sách thứ 3 hướng tới bảo đảm công bằng, bình đẳng trong tiếp cận pháp luật cho các đối tượng đặc thù, yếu thế, thực hiện mục tiêu "không ai bị bỏ lại phía sau". Ngoài các nhóm đối tượng đã được quy định, dự thảo Luật bổ sung một số nhóm mới như người lang thang cơ nhỡ; người chấp hành hình phạt, biện pháp tư pháp không giam giữ; người được tha tù có điều kiện, đặc xá; nạn nhân của các dạng bạo lực mới…

Chính sách thứ 4 tập trung đổi mới giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức và trong các cơ sở giáo dục. Dự thảo Luật bổ sung quy định về bồi dưỡng pháp luật hằng năm cho cán bộ, công chức gắn với vị trí việc làm; kết hợp trang bị kiến thức với rèn luyện kỹ năng, tư duy pháp lý trong thực thi công vụ.

Chính sách thứ 5 nhấn mạnh việc gắn kết truyền thông chính sách với phổ biến, giáo dục pháp luật ngay từ khâu xây dựng pháp luật. Dự thảo Luật bổ sung quy định truyền thông các chính sách có tác động lớn đến xã hội từ sớm, xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan soạn thảo và các cơ quan báo chí.

Cổng Pháp luật quốc gia được xác định là nền tảng số pháp lý dùng chung, tích hợp dữ liệu pháp luật, tạo kênh tương tác giữa Nhà nước với người dân, doanh nghiệp…

Chính sách thứ 6 tập trung hoàn thiện quy định về nguồn lực cho phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo Luật điều chỉnh quy định về báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật theo hướng phân cấp rõ ràng; khuyến khích sự tham gia của thẩm phán, kiểm sát viên, luật sư, công chứng viên, trợ giúp viên pháp lý và các tổ chức hành nghề pháp lý.

Việc sửa đổi cần được tiếp cận ở tầm chính sách tổng thể

Tại buổi tọa đàm, các đại biểu tập trung làm rõ về bối cảnh, sự cần thiết sửa đổi luật, các vướng mắc trong thực tiễn và về đề xuất 6 nhóm chính sách trọng tâm, hướng tới hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả PBGDPL trong giai đoạn hiện nay.

GS.TS Nguyễn Minh Đoan, giảng viên cao cấp Trường Đại học Luật Hà Nội bày tỏ sự đồng tình cơ bản với các nhóm chính sách sửa đổi về phổ biến, giáo dục pháp luật, đồng thời cho rằng việc sửa đổi cần được tiếp cận ở tầm chính sách tổng thể, không chỉ dừng ở các quy định cụ thể.

Về trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật, GS.TS Nguyễn Minh Đoan kiến nghị quy định theo hướng tất cả các cơ quan, tổ chức đều có trách nhiệm, thay vì chỉ gắn với cơ quan xây dựng, ban hành văn bản. Trong đó, cần xác định rõ các chủ thể giữ vai trò chính như Chính phủ, Bộ Tư pháp, các cơ quan hành chính nhà nước, cơ sở giáo dục-đào tạo và đặc biệt là các cơ quan thông tin, truyền thông đại chúng...

Qua nghiên cứu và theo dõi thực tiễn thi hành pháp luật, bà Phạm Thúy Hạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật, Văn phòng Chính phủ cơ bản thống nhất với phạm vi sửa đổi toàn diện luật theo đề xuất của Bộ Tư pháp.

Theo bà Phạm Thúy Hạnh, nhiều vấn đề phát sinh trong thực tiễn đòi hỏi phải bổ sung, điều chỉnh chính sách cho phù hợp và đến nay các nội dung đã tương đối chín muồi để trình sửa đổi vào năm 2026.

Góp ý cụ thể, bà Hạnh nhấn mạnh cần bổ sung rõ trách nhiệm của cơ quan ban hành và cơ quan tham mưu trong việc hướng dẫn, giải thích và tổ chức thực hiện văn bản ngay sau khi ban hành. Thực tế cho thấy, việc đọc hiểu và áp dụng văn bản quy phạm pháp luật là rất khó, nhất là ở cấp cơ sở, trong bối cảnh chỉ riêng năm 2025 đã ban hành tới 177 luật và nghị quyết. Do đó, nhu cầu được hướng dẫn thống nhất là hết sức cần thiết.

Về phổ biến pháp luật cho cán bộ, công chức, bà Hạnh đề nghị đổi mới phương thức thực hiện, đồng thời giao trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu các cơ quan trong việc phổ biến kịp thời văn bản mới, tránh tình trạng lúng túng trong thi hành công vụ.

Ngoài ra, một số ý kiến tại Tọa đàm cũng góp ý để làm rõ về cách thức, phương pháp tuyên truyền PBGDPL phù hợp với từng đối tượng, địa phương; gắn kết truyền thông chính sách với PBGDPL từ giai đoạn xây dựng pháp luật để giúp người dân được tiếp cận sớm với dự thảo chính sách; đặc biệt cần đầu tư ngân sách đúng mức để công tác PBGDPL hoạt động thực chất, hiệu quả.

Diệu Anh