Mở đường cho điện ảnh Việt Nam hợp tác sản xuất, phát triển thị trường quốc tế

Hội thảo gồm hai phiên thảo luận, là dịp trao đổi về hướng phát triển điện ảnh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, từ việc phát huy bản sắc văn hóa và thúc đẩy sáng tạo đến tăng cường hợp tác sản xuất, quảng bá, lưu trữ và phát hành phim. Chương trình đồng thời hướng tới kết nối các cơ quan quản lý, tổ chức xúc tiến điện ảnh, nhà làm phim và đối tác quốc tế, tìm kiếm cơ hội hợp tác cụ thể giữa Việt Nam, Nhật Bản và các nước.

Hội thảo có sự tham dự của ông Phạm Quang Hiệu, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Việt Nam tại Nhật Bản; TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, Trưởng Ban Tổ chức...

Về phía Nhật Bản và quốc tế có ông Kiyoshi Ueda, thành viên Thượng viện Nhật Bản; ông Kuroiwa Yuji, Thống đốc tỉnh Kanagawa; ông Tadashi Maeda, Chủ tịch Hội đồng quản trị Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản; ông Masato Furuya, đại diện Quỹ Giao lưu quốc tế Nhật Bản; đại diện các trường đại học, tổ chức điện ảnh và Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ.

Phát biểu tại hội thảo, TS Ngô Phương Lan, Chủ tịch VFDA, đặt vấn đề về mối quan hệ giữa bản sắc dân tộc và khả năng phát triển của điện ảnh Việt Nam trong môi trường quốc tế. Theo bà, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để điện ảnh Việt Nam theo kịp thế giới, mà còn là làm thế nào để giữ được bản sắc và tìm ra những câu chuyện có thể chia sẻ với khán giả quốc tế.

TS Ngô Phương Lan nhấn mạnh, bản sắc Việt Nam không chỉ nằm ở cảnh sắc, trang phục hay phong tục. Bản sắc còn ở cách con người yêu thương, đối diện với mất mát, lựa chọn giữa mong muốn của bản thân và bổn phận với gia đình; ở những điều đã qua mà lòng người vẫn day dứt trong cuộc sống hôm nay.

"Trong phim Bao giờ cho đến tháng Mười, người vợ giấu tin chồng hy sinh để cha chồng khỏi đau lòng lúc gần đất xa trời. Một câu chuyện gia đình mà chứa đựng cả nỗi đau chiến tranh, tình thương và sự chịu đựng. Càng đi sâu vào một số phận Việt Nam, bộ phim càng chạm đến những tình cảm chung của con người.

Nhưng bản sắc không đứng yên. Mỗi thế hệ có cách cảm nhận và thể hiện về cuộc sống của dân tộc, đất nước mình. Người làm phim trẻ cần được tìm tòi, được đặt lại những câu hỏi tưởng như đã có lời đáp, được kể những câu chuyện bằng cách riêng của mình. Qua tác phẩm của họ, chúng ta có thể hiểu thêm về một Việt Nam đang đổi thay.

Vì thế, giữ gìn bản sắc cũng là tạo điều kiện cho sáng tạo. Văn hóa cho người nghệ sĩ gốc rễ; sáng tạo giúp những gốc rễ ấy tiếp tục sinh sôi. Hợp tác quốc tế cần góp phần vào quá trình đó. Giá trị của đồng sản xuất không chỉ ở kinh phí hay kỹ thuật, mà còn ở sự tin cậy và tôn trọng cách nhìn của nhau. Cùng làm một bộ phim cũng là cùng học cách hiểu một nền văn hóa khác.

Việt Nam, Nhật Bản và các nước châu Á có nhiều trải nghiệm có thể chia sẻ: gìn giữ ký ức giữa những đổi thay, gắn bó với gia đình mà vẫn tìm kiếm con đường riêng. Từ những điều gần gũi ấy, chúng ta có thể tìm thấy những câu chuyện để cùng kể.

"Thông qua các hoạt động của Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam và Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng, chúng tôi mong góp phần đưa những cuộc gặp gỡ thành sự hợp tác lâu dài: nâng đỡ tài năng mới, cùng phát triển dự án và đưa tác phẩm đến với khán giả nhiều nước. Tôi mong rằng, từ cuộc hội thảo hôm nay, chúng ta sẽ hiểu nhau hơn, tìm thấy những ý tưởng đáng theo đuổi và cùng nhau đưa những ý tưởng ấy lên màn ảnh", TS Ngô Phương Lan nhấn mạnh. 

Phát biểu chào mừng Hội thảo, ông Phạm Quang Hiệu, Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản, khẳng định điện ảnh có thể bổ sung chiều kích văn hóa, nhân văn cho quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam – Nhật Bản. Bên cạnh thương mại, đầu tư, giáo dục và công nghệ, điện ảnh tạo sự kết nối giữa hai dân tộc thông qua câu chuyện và cảm xúc, giúp công chúng hiểu nhau vượt ra ngoài những khuôn khổ giao tiếp chính thức.

Đại sứ nhấn mạnh ba hướng hợp tác cần được quan tâm: đầu tư vào con người và sáng tạo thông qua các chương trình trao đổi, cố vấn và đào tạo thực hành; mở rộng con đường tiếp cận khán giả thông qua liên hoan phim, kho lưu trữ, cơ sở văn hóa và các chương trình chiếu phim có tuyển chọn; đồng thời kết nối nhà làm phim, doanh nghiệp và chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ sản xuất, nâng cao kỹ năng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đồng sản xuất.

Từ góc độ giao lưu văn hóa, ông Kuroiwa Yuji, Thống đốc tỉnh Kanagawa, cho biết quan hệ giữa tỉnh Kanagawa và Việt Nam đã được củng cố qua nhiều hoạt động trong những năm qua. Sự kiện Vietnam Fest in Kanagawa được tổ chức lần đầu năm 2015 và duy trì hằng năm; tháng 9/2026, chương trình đã diễn ra lần thứ mười. Từ năm 2018, Kanagawa Festival in Vietnam cũng trở thành hoạt động giao lưu thường niên, với kỳ thứ bảy đang được chuẩn bị.

Theo Thống đốc tỉnh Kanagawa, những dự án kết hợp nhiều hình thức nghệ thuật, trong đó có phiên bản phim nhạc kịch, cũng mở ra khả năng tiếp tục thúc đẩy giao lưu văn hóa. Ông bày tỏ kỳ vọng các hoạt động tương tự sẽ được mở rộng, góp phần tăng cường hiểu biết giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Điện ảnh Việt Nam ra quốc tế: Từ lưu trữ di sản đến phát hành và hợp tác sản xuất

Phiên thảo luận thứ nhất do nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc, Ủy viên Ban Chấp hành VFDA, điều phối, với sự tham gia của đạo diễn Phan Đăng Di; ông Eijun Sugihara, giám tuyển Kho lưu trữ phim thuộc Thư viện Công cộng thành phố Fukuoka; ông Hiroyuki Tanimoto, đại diện Tổ chức Xúc tiến Công nghiệp Hình ảnh Nhật Bản (VIPO); và ông Takashi Yoshida, phụ trách mua bản quyền quốc tế của Sai Pro, đơn vị phát hành phim Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối tại Nhật Bản.

Ông Eijun Sugihara cho biết, việc bảo tồn phải đi cùng giới thiệu tác phẩm tới công chúng. Những bộ phim của đạo diễn Đặng Nhật Minh đã giúp một bộ phận khán giả Nhật Bản tiếp cận cuộc chiến tranh Việt Nam từ góc nhìn khác với những gì họ từng biết qua điện ảnh Mỹ. Trong khi đó, với phim Việt Nam đương đại, một trở ngại vẫn là cơ hội trình chiếu còn hạn chế, khiến nhiều khán giả Nhật Bản chưa biết đến sự đa dạng của điện ảnh Việt Nam.

Đạo diễn Phan Đăng Di cho rằng, hoạt động xúc tiến điện ảnh cần được tổ chức thường xuyên, có kế hoạch cụ thể và có đối tác rõ ràng. Những chương trình như DANAFF tạo điều kiện để các nhà làm phim quốc tế tìm hiểu điện ảnh Việt Nam, đồng thời giúp nghệ sĩ trong nước chủ động hơn trong quá trình kết nối với thế giới.

Từ thực tiễn đó, DANAFF được định hướng phát triển trên bốn trụ cột: các chương trình phim dự thi; giới thiệu, tôn vinh di sản điện ảnh; đào tạo và hỗ trợ tài năng trẻ; cùng hoạt động kết nối công nghiệp điện ảnh. Với định hướng mở rộng kết nối thị trường, chương trình Industry Days được phát triển theo hướng Industry Connect, tạo không gian để các dự án, hãng phim và nhà mua phim gặp gỡ, trao đổi cơ hội hợp tác.

Ông Takashi Yoshida nhận định, khán giả Nhật Bản ngày càng quan tâm đến những tác phẩm đến từ các thị trường mới, trong đó có Đông Nam Á. Ngoài phim hành động và kinh dị, ông đặc biệt chú ý đến những câu chuyện về sự gặp gỡ giữa các nền văn hóa, thể hiện qua đời sống gia đình, phong tục cưới hỏi, tang lễ và ẩm thực. Những khác biệt trong cách ứng xử và quan niệm sống có thể tạo ra tình huống giàu sức gợi, giúp khán giả tiếp cận một nền văn hóa khác thông qua trải nghiệm gần gũi.

Từ góc độ phát triển thị trường, ông Hiroyuki Tanimoto đề xuất có thể bắt đầu hợp tác Việt Nam – Nhật Bản bằng chương trình trao đổi nhà sản xuất, đưa các nhà sản xuất triển vọng của Việt Nam đến Tokyo hoặc tổ chức những phiên gặp gỡ trong khuôn khổ các sự kiện điện ảnh quốc tế. Đồng sản xuất cần thời gian, nhưng các cuộc gặp gỡ có thể giúp các bên hiểu nhau hơn, tìm đối tác phù hợp và hình thành chiến lược phát triển dự án.

Hỗ trợ đoàn phim và phát triển điểm đến làm phim: Kinh nghiệm Nhật Bản, đề xuất từ Quảng Ninh và Hải Phòng

Nếu phiên thứ nhất tập trung vào việc đưa tác phẩm Việt Nam đến với thế giới, phiên thảo luận thứ hai chuyển sang điều kiện sản xuất tại địa phương, với sự tham gia của ông Đào Trọng Đức, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng; bà Nguyễn Thị Hạnh, Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy Quảng Ninh; bà Ruriko Sekine, Tổng Thư ký Japan Film Commission (JFC); đạo diễn, nhà sản xuất Noriko Yuasa và nhà quay phim, đồng sản xuất Sven Zellner. Nhà sản xuất Trần Thị Bích Ngọc - Ủy viên Ban Chấp hành VFDA - tiếp tục điều phối phiên thảo luận.

Bà Ruriko Sekine nhấn mạnh, việc hỗ trợ sản xuất cần được nối tiếp bằng hoạt động quảng bá. Các địa phương có thể xây dựng bản đồ địa điểm quay, tổ chức tour du lịch theo dấu phim, mời đạo diễn và diễn viên giao lưu với công chúng. Việc sử dụng hình ảnh phim và diễn viên phải tính đến quyền sử dụng, nhưng nếu được phối hợp từ sớm, những hoạt động này có thể giúp tác phẩm tiếp tục mang lại lợi ích cho địa phương sau khi kết thúc quá trình quay.

Từ trải nghiệm làm phim tại Việt Nam, ông Sven Zellner đánh giá cao tinh thần làm việc và khả năng thích ứng của các cộng sự Việt Nam, đồng thời bày tỏ sự yêu thích đối với ánh sáng, màu sắc và không gian Hà Nội. Tuy nhiên, ông lưu ý những thuận lợi của một đoàn phim quy mô nhỏ chưa chắc phản ánh đầy đủ điều kiện của các dự án lớn, vốn có thể cần phong tỏa đường phố và phối hợp nhiều đầu mối hơn.

Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của một môi trường điện ảnh đa dạng, có chỗ cho phim nghệ thuật bên cạnh các dòng phim thương mại. Theo ông, việc hỗ trợ không nên chỉ dành cho các đoàn phim nước ngoài mà còn cần hướng tới những nhà làm phim Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ và những tác giả tìm kiếm cách thể hiện khác biệt.

Đại diện Quảng Ninh, bà Nguyễn Thị Hạnh cho biết địa phương xác định công nghiệp văn hóa, trong đó có điện ảnh, là lĩnh vực cần được quan tâm đầu tư và thu hút các nhà làm phim. Quảng Ninh có lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, với vịnh Hạ Long và Yên Tử, hệ thống đảo đa dạng, cùng hạ tầng giao thông, lưu trú và các di tích, di sản văn hóa.

Về phía thành phố Hải Phòng, ông Đào Trọng Đức cho rằng thành phố có thể kết hợp với Quảng Ninh để hình thành nguồn dữ liệu bối cảnh đa dạng. Nếu Quảng Ninh có thế mạnh về cảnh quan biển đảo và di sản thiên nhiên, Hải Phòng có không gian đô thị cảng, phố cổ, các công trình kiến trúc và nhà ga được bảo tồn từ đầu thế kỷ XX. Thành phố còn có các di sản văn hóa phi vật thể như ca trù và tín ngưỡng thờ Mẫu, mở ra chất liệu cho phim tài liệu, phim lịch sử, phim âm nhạc và những dự án khai thác đời sống văn hóa. 

Từ lợi thế riêng của mỗi địa phương, bà Nguyễn Thị Hạnh đề xuất xây dựng mô hình liên kết "Hai địa phương, một điểm đến", trong đó Hải Phòng và Quảng Ninh cùng giới thiệu những tổ hợp bối cảnh có thể đáp ứng nhiều yêu cầu sản xuất trong một dự án. Một đoàn phim có thể ghi hình không gian đô thị, cảng biển tại Hải Phòng, sau đó di chuyển đến Quảng Ninh để khai thác cảnh quan thiên nhiên, văn hóa biển đảo và các khu đô thị nghỉ dưỡng.

Hội thảo tại Tokyo đặt điện ảnh Việt Nam trong mối liên hệ giữa bản sắc văn hóa, năng lực sáng tạo và hợp tác quốc tế. Các ý kiến cho thấy việc mở rộng hiện diện của phim Việt Nam cần đồng thời phát triển nhiều mắt xích: bảo tồn và giới thiệu di sản điện ảnh, nâng cao khả năng phát hành, xây dựng quan hệ giữa các nhà sản xuất, đào tạo nhân lực và cải thiện điều kiện sản xuất tại địa phương.

Thông qua hội thảo trong khuôn khổ TIFF 2026, VFDA tiếp tục thúc đẩy đối thoại giữa điện ảnh Việt Nam với các đối tác quốc tế, hướng tới mở rộng cơ hội hợp tác sản xuất, phát hành và quảng bá tác phẩm, đồng thời kết nối các địa phương có tiềm năng để xây dựng điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động làm phim.

Minh Thư