Mở rộng cửa huy động vốn tư nhân làm 29 dự án cao tốc

Ngày 29/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, kết nối các nguồn lực, mở rộng không gian phát triển, hướng tới một mạng lưới cao tốc đồng bộ, hiện đại.

Giai đoạn 2026 - 2030, dự kiến đầu tư xây dựng mới 2.829km, đồng thời mở rộng, hoàn thiện 1.187km đường bộ cao tốc hiện hữu, với tổng nhu cầu vốn khoảng 1.269.000 tỷ đồng. Đến nay, khoảng 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, bố trí từ ngân sách Nhà nước và cam kết của nhà đầu tư; phần vốn cần tiếp tục cân đối, huy động lên tới khoảng 846.000 tỷ đồng.

Để thu hút thêm nguồn lực ngoài ngân sách, trên cơ sở quy hoạch và các nguyên tắc xác định dự án ưu tiên, Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP trong giai đoạn 2026 - 2030, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng.

Danh mục tập trung vào các tuyến cao tốc hiện hữu cần mở rộng, hoàn chỉnh; các tuyến nằm trên hành lang vận tải chính, có vai trò kết nối liên vùng, vùng kinh tế trọng điểm, trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế; đồng thời có điều kiện triển khai thuận lợi và khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách Nhà nước.

29 dự án cao tốc lớn mở ra dư địa đầu tư

Tại Báo cáo xúc tiến kêu gọi đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030, ông Lê Văn Đạt, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ (Bộ Xây dựng), trên cơ sở quy hoạch và các nguyên tắc lựa chọn dự án, Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP giai đoạn 2026 - 2030, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng.

Trong danh mục ưu tiên có nhiều dự án quy mô lớn. Điển hình là dự án xây dựng Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội với chiều dài 225km, quy mô 6 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư 125.613 tỷ đồng. Dự án được xây dựng nhằm kết nối Vùng Thủ đô, hỗ trợ phân luồng từ xa và mở ra không gian phát triển mới.

Ở phía Nam, dự án mở rộng đường Vành đai 3 TP.HCM từ 4 làn xe hạn chế lên 8 làn xe, với tổng chiều dài 76km, sơ bộ tổng mức đầu tư 38.000 tỷ đồng. Khi hoàn thiện, dự án sẽ phù hợp quy chuẩn đường cao tốc, góp phần đáp ứng nhu cầu vận tải, hoàn thiện đồng bộ hệ thống vành đai TP.HCM.

Đối với nhóm các dự án cao tốc Bắc - Nam phía Tây có tổng số 8 dự án, gồm 3 dự án tại khu vực phía Bắc, 3 dự án ở Tây Nguyên và 2 dự án tại khu vực phía Nam. Khi hoàn thành, 8 dự án sẽ hình thành một trục kết nối, tạo hành lang vận tải tốc độ cao ở khu vực phía Tây, góp phần thúc đẩy không gian phát triển, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đồng thời mở ra cơ hội kết nối giữa các khu vực phía Tây với các vùng kinh tế khác.

Tại khu vực phía Bắc, một số dự án tiêu biểu gồm mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Tuyên Quang - Phú Thọ với chiều dài khoảng 40km, từ quy mô 4 làn xe hạn chế lên 4 làn xe đầy đủ. Cơ quan đầu mối thực hiện dự án là Bộ Xây dựng.

Đoạn Phú Thọ - Cổ Tiết - Yên Bái cũng giữ vai trò quan trọng trong kết nối khu vực phía Tây của Phú Thọ với Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Tuyến có chiều dài khoảng 49km, quy mô 4 làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư trên 25.000 tỷ đồng. Cơ quan đầu mối là Bộ Xây dựng, Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh.

Tại khu vực Tây Nguyên, 3 dự án gồm Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột và Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa được định hướng quy mô 4 làn xe. Khi được đầu tư đồng bộ, các tuyến sẽ hình thành một trục xuyên suốt khu vực Tây Nguyên, đóng vai trò quan trọng trong kết nối các vùng sản xuất, đặc biệt là các khu vực sản xuất nông sản với hệ thống cao tốc Đông - Tây và các tuyến cao tốc ngang, qua đó tăng cường kết nối với các khu vực phía Đông.

Tại khu vực phía Nam, việc hoàn thiện cao tốc đoạn Đức Hòa - Mỹ An kết hợp với tuyến Chơn Thành - Đức Hòa sẽ góp phần hình thành hoàn chỉnh tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây. Tuyến có vai trò kết nối Tây Ninh, Đồng Tháp với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, mở ra hành lang phát triển mới về kinh tế - xã hội, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đoạn tuyến có chiều dài khoảng 74km, quy mô 4 làn xe, cơ quan đầu mối là Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận, Bộ Xây dựng.

Mở rộng cao tốc cần gắn với trách nhiệm lâu dài

Chia sẻ tại hội nghị về cơ hội đầu tư và mô hình hợp tác phát triển bền vững dưới góc nhìn của một doanh nghiệp đã trực tiếp triển khai PPP nhiều năm, ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả, cho rằng chủ trương khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng là rất đúng.

Đối với việc nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong giai đoạn tới, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả cho rằng có 3 vấn đề cần đặc biệt lưu ý: 

Thứ nhất, cần phân loại từng đoạn tuyến trên cơ sở dữ liệu thực tế, xác định rõ đoạn nào có lưu lượng tốt, doanh thu tốt, có khả năng tự hoàn vốn thì nên huy động tối đa nguồn lực tư nhân, ngược lại, những đoạn có lưu lượng thấp hơn, Nhà nước cần tham gia một tỷ lệ phù hợp để tạo tính khả thi. Đặc biệt, những đoạn có liên quan đến các dự án BOT, PPP đã đầu tư trước đây phải được tính toán kỹ tác động đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính hiện hữu.

Thứ hai, không nên áp dụng một công thức tài chính chung cho tất cả các dự án PPP. Có dự án Nhà nước không cần bỏ vốn; có dự án Nhà nước cần tham gia 20%, 30% hoặc một tỷ lệ phù hợp. Có dự án Nhà nước thực hiện giải phóng mặt bằng, có dự án cần đầu tư một số hạng mục kết nối, cũng có những dự án có thể huy động nguồn lực từ nhiều chủ thể khác nhau.

Vấn đề thứ ba được ông Hồ Minh Hoàng đề cập là chất lượng và trách nhiệm lâu dài đối với công trình. Nghị định 349/2026/NĐ-CP vừa được ban hành đã có quy định cho phép chỉ định thầu đối với các gói thầu cần thực hiện ngay để bảo đảm kết nối, đồng bộ giữa các công trình thuộc dự án, đáp ứng yêu cầu quản lý, khai thác và vận hành đồng bộ, liên tục.

Việc triển khai mở rộng cao tốc Bắc - Nam cần nghiên cứu vận dụng cơ chế này đối với những đoạn, những gói thực sự cần tính liên tục và đồng bộ, trên cơ sở lựa chọn nhà thầu đã chứng minh được năng lực, kiểm soát chặt giá thành, chất lượng và trách nhiệm.

Kiến nghị hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro

Liên quan đến chính sách tín dụng đầu tư các dự án hạ tầng giao thông PPP, ông Trần Hoài Nam, Phó Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng VietinBank, cho biết sau khi Quốc hội thông qua Luật số 90/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số quy định của Luật Đầu tư theo phương thức PPP, có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, hệ thống pháp lý tiếp tục được hoàn thiện trong quá trình triển khai các dự án PPP. Việc tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý góp phần tăng niềm tin của nhà đầu tư, thúc đẩy xã hội hóa và tận dụng nguồn lực của xã hội trong phát triển hạ tầng.

Với VietinBank, ngân hàng xác định việc đồng hành, hỗ trợ triển khai các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia, đặc biệt là các dự án PPP, vừa là cơ hội phát triển kinh doanh, vừa thực hiện theo đúng định hướng chỉ đạo của Đảng và Chính phủ về tham gia dòng vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Nhằm thúc đẩy các dự án PPP, đại diện VietinBank đề nghị các cơ quan Nhà nước cần có sự nhất quán và tầm nhìn dài hạn trong quy hoạch tổng thể địa phương, vùng và quốc gia, qua đó bảo đảm giảm thiểu rủi ro chính sách đối với các dự án PPP vốn có thời gian thu hồi dài.

Các đơn vị chức năng cũng cần hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro; tiếp tục đẩy nhanh việc xác định doanh thu giảm, kiểm toán doanh thu, xác định giá trị chia sẻ và bố trí nguồn ngân sách kịp thời để tháo gỡ khó khăn cho các dự án.

Đối với các chủ đầu tư PPP, phía ngân hàng cho rằng cần yêu cầu các nhà đầu tư tư nhân nâng cao năng lực tài chính cốt lõi, bảo đảm tỷ lệ vốn chủ sở hữu thực góp tham gia dự án đúng theo cam kết. Đồng thời, các chủ đầu tư cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro và quản lý dự án theo chuẩn mực quốc tế, tăng cường tính minh bạch và áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích - rủi ro hợp lý với phía ngân hàng tài trợ.

Quyết tâm hoàn thành 5.000km cao tốc

Lắng nghe các ý kiến đưa ra tại Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, ngành Xây dựng quyết tâm hoàn thành mục tiêu 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030, tạo nền tảng hạ tầng quan trọng phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW tại Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, bên cạnh khả năng cân đối vốn ngân sách Nhà nước, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu phải huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Cùng với đó, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng minh bạch, rõ ràng, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Để các cam kết tại hội nghị sớm được triển khai thành những dự án, hợp đồng cụ thể, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề nghị tập trung thực hiện 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, Bộ Xây dựng và các bộ, ngành khẩn trương rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp, gắn với tăng cường hậu kiểm.

Thứ hai, chính quyền các địa phương phát huy vai trò cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp; chủ động, quyết liệt trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng đúng tiến độ và chủ động nguồn vật liệu phục vụ các dự án.

Thứ ba, các tổ chức tín dụng nghiên cứu, xây dựng các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP, tạo điều kiện để nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn ổn định, lâu dài.

Cuối cùng, Bộ trưởng đề nghị các nhà đầu tư chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, nghiên cứu kỹ các điều kiện của dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp, hiệu quả.

"Bộ Xây dựng cam kết tiếp tục duy trì cơ chế đối thoại, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức tín dụng và nhà đầu tư để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Qua đó, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuẩn bị và triển khai các dự án, góp phần đưa những cam kết tại hội nghị sớm trở thành các dự án, hợp đồng cụ thể", Bộ trưởng khẳng định.

Phan Trang