Mỹ thúc đẩy ngoại giao tại Gaza và tìm kiếm thỏa thuận với Iran

Đặc phái viên Hội đồng Hòa bình về Gaza Nickolay Mladenov ngày 2/8 cho biết cơ quan này đang phối hợp với Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và các bên liên quan nhằm duy trì lộ trình ngừng bắn tại Dải Gaza. Ông cảnh báo các cuộc không kích gần đây đã khiến nhiều dân thường thiệt mạng, đồng thời phá hủy cơ sở hạ tầng dân sự và các kho dự trữ vật tư y tế.

Theo ông Mladenov, kế hoạch hòa bình do Tổng thống Trump đề xuất bao gồm chuyển giao quyền quản trị dân sự tại Gaza cho một cơ chế quản lý mới và từng bước giải giáp các lực lượng vũ trang theo các điều kiện đã thống nhất. Ông cũng kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ các cam kết, trong đó có việc phóng thích toàn bộ con tin và triển khai các biện pháp xây dựng lòng tin.

Trước đó, ngày 31/7, Tổng thống Trump cho biết Hamas đã chấp nhận một lộ trình giải giới từng giai đoạn, trong khi Israel sẽ rút lực lượng khỏi Dải Gaza theo tiến trình được giám sát quốc tế. Tuy nhiên, Israel và Hamas chưa xác nhận đạt được thỏa thuận cuối cùng. Các cuộc đàm phán do Mỹ, Ai Cập và Qatar làm trung gian vẫn tiếp diễn, song còn bất đồng về cơ chế giải giáp, rút quân và mô hình quản lý Gaza sau xung đột.

Liên quan đến Iran, Tổng thống Trump cho biết các cuộc đàm phán giữa hai nước sẽ bắt đầu vào chiều 3/8 (giờ địa phương), với trọng tâm trước mắt là bảo đảm an ninh hàng hải và hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz, trước khi tiến tới đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran. Ông nhấn mạnh mục tiêu cuối cùng là "phi hạt nhân hóa Iran", song không đưa ra thời hạn cụ thể để đạt được thỏa thuận và kêu gọi Tehran nhanh chóng tận dụng cơ hội đối thoại.

Theo Tổng thống Mỹ, quyết định tạm dừng các kế hoạch tấn công quân sự nhằm vào Iran được đưa ra sau các cuộc trao đổi với lãnh đạo Saudi Arabia, UAE, Qatar và đề nghị từ phía Tehran. Ông cho biết các đồng minh trong khu vực đều mong muốn ưu tiên giải pháp ngoại giao thay vì tiếp tục leo thang quân sự.

Theo Kênh 12 của Israel, các bên trung gian đang thúc đẩy khôi phục bản ghi nhớ (MOU) giữa Mỹ và Iran được ký vào giữa tháng 6. Theo các nguồn tin, thỏa thuận dự kiến sẽ mở lại eo biển Hormuz trong vòng 60 ngày mà không áp dụng phí quá cảnh, đồng thời tái lập lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran. Tuy nhiên, trở ngại lớn vẫn là bất đồng về quy chế hoạt động tại Hormuz khi Washington muốn tuyến hàng hải này được mở hoàn toàn, còn Tehran khẳng định vẫn có quyền kiểm soát và điều phối hoạt động lưu thông qua khu vực.

Về phía Iran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei khẳng định Tehran chưa thảo luận việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và cho rằng tuyến hàng hải này sẽ không trở lại trạng thái như trước khi xung đột bùng phát.

Ông cũng cho biết Iran đã nhận được thông báo từ Anh, Bulgaria và Ukraine rằng các nước này sẽ không tham gia bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Tehran. Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Iran tuyên bố nước này vẫn duy trì cảnh giác trước các mối đe dọa từ Mỹ.

Theo một quan chức Mỹ, Thái tử kiêm Thủ tướng Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với Tổng thống Trump hôm 1/8, bày tỏ lo ngại nguy cơ leo thang xung đột và đề nghị Washington cân nhắc lại các phương án quân sự. Cùng với Saudi Arabia, Pakistan, Qatar, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ và nhiều quốc gia khác cũng kêu gọi Mỹ và Iran kiềm chế, ưu tiên đối thoại nhằm tránh làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông.

Các động thái ngoại giao diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng khiến hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu – nhiều lần bị gián đoạn, làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng. Tuyên bố của Tổng thống Trump đã góp phần xoa dịu tâm lý thị trường, giúp giá dầu thế giới giảm hơn 4% trong phiên giao dịch ngày 2/8.

Giới quan sát nhận định việc hai bên đồng ý nối lại đối thoại là tín hiệu tích cực, song tiến trình đàm phán vẫn sẽ đối mặt nhiều thách thức do những khác biệt sâu sắc về chương trình hạt nhân của Iran và các vấn đề an ninh khu vực.

An Bình