Nâng cao chất lượng Hội đồng nhân dân cũng là nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, địa phương

Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh như trên tại Hội nghị Hội đồng nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra sáng 28/5.

Hội nghị do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến tới các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển 

Phát biểu Hội nghị, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng nhiệm kỳ 2021-2026 ghi dấu nhiều bước chuyển mang tính lịch sử của Quốc hội và HĐND các cấp trong cải cách tổ chức bộ máy, đổi mới quản trị quốc gia, quản trị địa phương và hoàn thiện thể chế phát triển. 

Trong bối cảnh nhiều khó khăn chưa từng có tiền lệ, sự phối hợp chặt chẽ giữa Quốc hội, Chính phủ, MTTQ Việt Nam, chính quyền địa phương và HĐND các cấp đã góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo nền tảng cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và các động lực phát triển mới đi vào thực tiễn.

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, theo Phó Thủ tướng, mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và xây dựng nền quản trị quốc gia, quản trị địa phương hiện đại, hiệu quả đang đặt ra yêu cầu rất cao đối với Chính phủ, chính quyền địa phương và HĐND các cấp.

Trong mối quan hệ đó, Chính phủ xác định rất rõ: Nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND cũng chính là nâng cao chất lượng quản trị quốc gia, địa phương, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và hiệu lực điều hành của bộ máy hành chính nhà nước từ Trung ương đến địa phương, thiết thực góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu các nghị quyết của Đảng.

Từ góc độ Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển, phục vụ nhân dân và nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp.

Trước hết là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân.

Theo Phó Thủ tướng, điểm cốt lõi của quản trị địa phương hiệu quả là tạo được môi trường phát triển tốt hơn, huy động được cộng đồng, doanh nghiệp và các tầng lớp nhân dân và phát huy cao độ dân chủ ở cơ sở để mọi người dân được tham gia vào từng mục tiêu, nhiệm vụ, chính sách phát triển đất nước cũng như địa phương.

Chính phủ sẽ tiếp tục đề xuất Quốc hội và theo thẩm quyền hoàn thiện thể chế, chính sách, phân định rõ thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương; tăng tính chủ động, tự chịu trách nhiệm và khả năng phản ứng chính sách của địa phương.

Đặc biệt, Chính phủ sẽ hướng dẫn phát huy hơn nữa vai trò, chức năng của HĐND, nhất là HĐND xã.

Theo đó, HĐND các cấp phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế, chính sách tiếp tục đẩy mạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển theo thẩm quyền; mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương.

"Điều quan trọng nhất là phải chuyển tư duy ban hành chính sách để kiến tạo, phát triển và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, cần chú trọng hơn việc đánh giá tác động chính sách, tham vấn đối tượng chịu sự tác động, rà soát tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và theo dõi việc thực hiện sau ban hành; lấy sự hài lòng và hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và năng lực cạnh tranh địa phương làm thước đo đánh giá hoạt động của HĐND và chính quyền địa phương.

Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả

Giải pháp thứ hai đó là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền thực chất gắn với kiểm soát quyền lực hiệu quả.

Phó Thủ tướng cho rằng yếu tố cơ bản của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là tinh gọn tổ chức bộ máy, mà là tái cấu trúc lại phương thức vận hành của nền hành chính quốc gia theo hướng gần dân hơn, linh hoạt hơn, hiệu quả hơn và kiến tạo phát triển đất nước nhanh hơn.

Chính phủ quán triệt sâu sắc chủ trương của Đảng và chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, triệt để thực hiện "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Theo đó, Chính phủ tiếp tục rà soát, phân cấp, phân quyền cho địa phương; đồng thời nghiên cứu hoàn thiện cơ chế phân bổ tương ứng về nguồn lực, dữ liệu và công cụ quản trị để địa phương đủ năng lực thực hiện trọng trách được giao.

Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành phải chủ động hơn, sâu sát hơn với địa phương; không để tình trạng chậm hướng dẫn, đùn đẩy trách nhiệm hay để địa phương "chờ cơ chế".

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh phân quyền, phân cấp càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ. HĐND phải thực sự là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả ở địa phương; nhất là tiếp tục ban hành cơ chế phân cấp tại địa phương mình và đồng thời gắn với điều chỉnh, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính để đáp ứng được yêu cầu vận hành hiệu lực, hiệu quả của chính quyền địa phương hai cấp

Theo đó, cần đổi mới phương thức từ giám sát hành chính truyền thống sang giám sát thực chất mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được hiệu quả từ chủ trương lớn của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tại địa phương.

Tạo bước đột phá thực sự về chuyển đổi số

Một nhiệm vụ khác được Phó Thủ tướng nhấn mạnh là tạo bước đột phá thực sự về chuyển đổi số trong hoạt động của hệ thống hành chính địa phương.

Theo Phó Thủ tướng, khoảng cách lớn nhất về chất lượng hiệu quả của chính quyền địa phương 2 cấp giữa các địa phương chủ yếu nằm ở năng lực quản trị và mức độ chuyển đổi số.

Chính phủ đang tập trung xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số và dữ liệu số quốc gia. Từ sự tiên phong trong chuyển đổi số của Quốc hội, Phó Thủ tướng mong muốn HĐND các cấp cần đẩy mạnh đổi mới phương thức hoạt động trên môi trường số.

"Điểm cốt lõi không phải chỉ là số hóa quy trình cũ, mà là thay đổi toàn bộ phương thức điều hành, giám sát và ra quyết định", Phó Thủ tướng nêu rõ.

Cùng với đó, hoạt động của HĐND cần chuyển từ giám sát qua báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực; chuyển từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo.

Chính phủ sẽ sớm chỉ đạo, hướng dẫn hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa HĐND, UBND và các cơ quan trong hệ thống chính trị để nâng cao năng lực dự báo, phản ứng chính sách và kiểm soát rủi ro; đồng thời hình thành văn hóa quản trị số trong bộ máy hành chính từ Trung ương đến địa phương; thực hiện xây dựng Chính phủ số, chính quyền số, đáp ứng yêu cầu phát triển của kỷ nguyên mới.

Cải cách thể chế là “khâu đột phá của đột phá”

Nhấn mạnh cải cách thể chế và cải cách thủ tục hành chính là “khâu đột phá của đột phá”, Phó Thủ tướng cho rằng đây là yếu tố then chốt để giải phóng nguồn lực, để nâng cao năng lực cạnh tranh và đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong chặng đường tới.

Theo Phó Thủ tướng, Quốc hội đang đồng hành cùng Chính phủ tập trung rất mạnh vào cải cách thể chế với tinh thần: Thể chế phải mở đường cho phát triển và bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Từ thực tiễn hơn 1 tháng qua, Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết chuyên đề về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, theo đó đã bãi bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện, cắt giảm 697 TTHC và 1.754 điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa 704 thủ tục hành chính, phân cấp cho địa phương 321 thủ tục hành chính, giảm 53% thời gian thực hiện thủ tục hành chính, giảm 55% chi phí tuân thủ, tương ứng khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Chính phủ cũng yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương hướng dẫn triển khai các nội dung liên quan đến cắt giảm thủ tục hành chính nhằm bảo đảm đồng bộ, thống nhất, liên thông và không để gián đoạn trong giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng mong muốn HĐND các cấp tiếp tục đồng hành cùng chính quyền địa phương rà soát thể chế thuộc thẩm quyền, tháo gỡ rào cản và giám sát thực chất việc thực hiện cải cách thủ tục hành chính; đồng thời sớm hoàn thiện việc tiếp nhận nhiệm vụ phân cấp, phân quyền để thực hiện thông suốt, liên tục và phục vụ người dân, doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Đặc biệt, cần giám sát mạnh hiện nay không chỉ là giải quyết hồ sơ nhanh hay chậm, mà là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phát triển và phục vụ hay chưa; có thực sự giảm phiền hà và chi phí cho người dân, doanh nghiệp hay không. Đó mới là thước đo thực chất của cải cách hành chính trong giai đoạn hiện nay.

Chuyển mạnh từ “giám sát sự vụ” sang “giám sát chiến lược phát triển”

Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới đòi hỏi phải có năng lực quản trị rủi ro tương ứng; rủi ro hiện nay không chỉ đến từ kinh tế hay đầu tư công, mà còn đến từ an ninh dữ liệu, biến đổi khí hậu, già hóa dân số, dịch chuyển chuỗi cung ứng và những biến động rất nhanh, khó lường của tình hình thế giới.

Vì vậy, hoạt động giám sát của HĐND phải chuyển mạnh từ "giám sát sự vụ" sang "giám sát chiến lược phát triển"; chuyển từ giám sát quy trình sang giám sát kết quả cuối cùng; phải đi sâu vào những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn như đầu tư công, đất đai, quy hoạch, tài chính công, chuyển đổi số, môi trường và các dự án trọng điểm và hoạt động công vụ.

"Điều quan trọng nhất là phải nâng cao năng lực cảnh báo sớm, phát hiện sớm và xử lý sớm các nguy cơ rủi ro ngay từ cơ sở; giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, mà phải góp phần thúc đẩy thực thi, giữ vững ổn định và tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững", Phó Thủ tướng nói.

Khẳng định Chính phủ luôn lắng nghe ý kiến từ cơ sở, từ thực tiễn hoạt động của HĐND các cấp, Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoàn thiện cơ chế, điều kiện để nâng cao hiệu quả, hiệu lực hoạt động của HĐND cấp tỉnh, nhất là đối với cấp xã.

Thu Giang