Nâng cao hiệu lực, hiệu quả, đẩy mạnh phân công, phân cấp trong xử lý vi phạm hành chính

Chiều nay (26/10), tiếp tục chương trình làm việc tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận, góp ý kiến tại Tổ cho các dự án Luật, trong đó có dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Trước đó, sáng cùng ngày, Quốc hội đã nghe báo cáo Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi).

Theo Tờ trình của Chính phủ, Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) ban hành để kịp thời cụ thể hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước trong thời gian qua; khắc phục những hạn chế, bất cập đã nhận diện rõ sau 13 năm triển khai thi hành Luật Xử lý vi phạm hành chính, việc xây dựng, ban hành Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) là hết sức cần thiết.

Mục đích ban hành Luật nhằm khắc phục triệt để những vướng mắc, bất cập của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành; tạo cơ sở pháp lý đầy đủ phục vụ xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác xử lý vi phạm hành chính. Đẩy mạnh phân công, phân cấp trong xử lý vi phạm hành chính. Bám sát và cụ thể hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng. Thực hiện đúng, đầy đủ quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật, tính khả thỉ của Luật.

Luật quy định về xử phạt vi phạm hành chính và các biện pháp xử lý hành chính, gồm 06 chương, 128 điều.

Cho phép xử phạt không lập biên bản đối với trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ

Dự thảo Luật có nội dung cơ bản như: Quy định cụ thể thời hiệu xử phạt trong từng lĩnh vực; theo đó, nâng thời hiệu xử phạt lên 02 năm hoặc 03 năm đối với một số lĩnh vực; nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, lên 03 tỷ đồng đối với tổ chức; quy định cụ thể ngay trong dự thảo Luật mức tiền phạt tối đa trong từng lĩnh vực, trong đó, nâng mức phạt tiền tối đa đối với một số lĩnh vực; sửa đổi, bổ sung về đối tượng bị xử lý vi phạm hành chính, 2 tình tiết tăng nặng, tình tiết giảm nhẹ; bổ sung trường hợp miễn trách nhiệm về hành vi vi phạm hành chính.

Quy định cụ thể, đầy đủ hơn về một số nội dung trong quy trình xử phạt; cắt giảm một số thủ tục xử phạt không cần thiết; hoàn thiện quy định về xử lý vi phạm hành chính trên môi trường điện tử; cho phép xử phạt không lập biên bản đối với trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ.

Quy định cụ thể, đầy đủ hơn đối với một số nội dung trong thi hành quyết định xử phạt; sửa đổi điều kiện được hoãn, giảm, miễn thi hành quyết định phạt tiền, nộp tiền phạt nhiều lần theo hướng thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức vi phạm; bổ sung các trường hợp được hoãn, miễn thi hành hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả để phù hợp với thực tiễn.

Bổ sung một số biện pháp cưỡng chế, gồm: tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc thực hiện biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập. Bổ sung các quy định chặt chẽ hơn tại dự thảo Luật về nguyên tắc, điều kiện áp dụng các biện pháp cưỡng chế để bảo đảm quyền con người, quyền công dân, không làm ảnh hưởng đến các cá nhân, tổ chức không liên quan đến hành vi vi phạm hành chính, nhất là đối với biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước và ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số.

Sửa đổi quy định về điều kiện áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu và đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc để phù hợp thực tiễn; rút ngăn thời gian xem xét, quyết định áp dụng một số biện pháp xử lý hành chính; chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, đưa đi cai nghiện bắt buộc sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã; sửa đổi cơ chế quản lý chặt chẽ hơn người bị đề nghị áp dụng biện pháp xử lý hành chính trong thời gian làm thủ tục áp dụng; chuyển thẩm quyền áp dụng cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở cai nghiện ma túy công lập, trường giáo dưỡng sang Trưởng Công an cấp xã.

Bổ sung một số trường hợp tạm giữ người theo thủ tục hành chính; bỏ quy định về việc ra quyết định tạm giữ, quyết định trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần lập biên bản tạm giữ, biên bản trả lại; kéo dài thời hạn tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề đến khi ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính hoặc quyết định xử phạt được thi hành xong; rút ngắn thời hạn ra quyết định tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính trong trường hợp không xác định được người vi phạm, chủ sở hữu, người quản lý hoặc người sử dụng hợp pháp.

Bổ sung quy định bố trí từ các khoản tiền thu từ xử phạt vi phạm hành chính sau khi nộp ngân sách nhà nước để hỗ trợ hoạt động xử phạt vi phạm hành chính, áp dụng các biện pháp xử lý hành chính và hoạt động quản lý công tác thi 3 hành pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Mặc dù dự thảo Luật vẫn đang quy định nội dung này nhưng cơ quan soạn thảo xin rút nội dung này ra khỏi dự thảo Luật và giữ nguyên như quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện hành, theo đó, dự thảo Luật do Chính phủ trình gồm 128 điều, trong đó kế thừa 21 điều, sửa đổi, bổ sung 104 điều, bổ sung mới 04 điều so với Luật hiện hành. Các quy định trong dự thảo Luật cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Trình tự, thủ tục xây dựng án Luật bảo đảm đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ dự án Luật đầy đủ tài liệu theo quy định, đủ điều điều kiện trình Quốc hội.

Do dự thảo Luật có nhiều quy định liên quan đến hạn chế quyền con người, quyền công dân nên cần tiếp tục được rà soát thận trọng, kỹ lưỡng để quy định cụ thể ngay trong Luật, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội mà không giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm nguyên tắc đã được xác định tại khoản 2 Điều 14 của Hiến pháp.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định của dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật nhất các dự thảo Luật cũng đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 như Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…

Góp ý tại tổ về dự thảo Luật Xử phạt vi phạm hành chính, đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) bày tỏ nhất trí với sự cần thiết sửa đổi luật đồng thời trao đổi một số nội dung cụ thể.

Thứ nhất, về bảo đảm người dân tiếp cận được thông tin khi xử lý vi phạm trên môi trường điện tử tại Điều 58 và Điều 59, Đại biểu Hoàng Văn Tuyên tán thành việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong xử lý vi phạm hành chính, giúp người dân giảm thời gian, chi phí đi lại. Dự thảo đã quy định điều kiện triển khai và cho phép gửi quyết định xử phạt bằng nhiều phương thức. Khi hướng dẫn thực hiện, đại biểu đề nghị quan tâm đến người dân ở những nơi kết nối chưa thuận lợi hoặc chưa quen với sử dụng trực tuyến, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Đại biểu cũng cho rằng, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã lưu ý việc xác định người bị xử phạt đã nhận được quyết định hay chưa. Chính phủ cũng đã giải trình sẽ thiết kế cơ chế thực hiện. Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cụ thể hóa nội dung này, lựa chọn phương thức thông báo phù hợp và có hướng dẫn, hỗ trợ trực tiếp khi cần thiết để người dân biết, thực hiện nghĩa vụ và sử dụng các quyền của mình theo quy định.

Thứ hai là về tạo thuận lợi cho người dân nộp tiền phạt tại địa bàn đi lại khó khăn (Điều 67), Đại biểu Hoàng Văn Tuyên ghi nhận việc dự thảo Luật tiếp tục cho phép người dân tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, các địa bàn thuộc diện có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, việc đi lại gặp khó khăn, được nộp tiền phạt cho người có thẩm quyền xử phạt. Đại biểu cho rằng quy định này có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân thuận lợi hơn trong chấp hành quyết định.

"Dự thảo Luật đã yêu cầu giao chứng từ thu tiền phạt, tôi đề nghị rà soát quy định chi tiết, hướng dẫn rõ cách xác nhận và cập nhật việc đã nộp. Quy định việc người dân nộp tiền cho người có thẩm quyền với trách nhiệm chuyển tiền vào Kho bạc Nhà nước của người thu. Người dân đã nộp đúng hạn cần được ghi nhận kịp thời, tránh đi lại giải trình thêm do thông tin giữa các cơ quan chưa được cập nhật", Đại biểu Hoàng Văn Tuyên nói.

Về điều kiện đảm bảo thi hành luật ở cấp xã, nhất là địa bàn khó khăn tại Điều 17 và Điều 71, theo đại biểu Hoàng Văn Tuyên, dự thảo Luật đã quan tâm đến công tác bồi dưỡng nghiệp vụ và bố trí kinh phí thi hành. Báo cáo thẩm tra cũng lưu ý yêu cầu đánh giá thêm nguồn lực, điều kiện thực hiện ở cấp xã. Đại biểu đề nghị khi xây dựng kế hoạch triển khai, quan tâm rà soát nhu cầu thực tế của các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhất là những nơi địa hình phức tạp, đi lại khó khăn.

Việc bố trí kinh phí cần tính đến nhiệm vụ và đặc điểm địa bàn, chú trọng tập huấn theo tình huống thực tế, hướng dẫn thống nhất và hỗ trợ nghiệp vụ kịp thời cho cán bộ cơ sở. Đồng thời, quan tâm phổ biến những quy định liên quan trực tiếp đến người dân bằng hình thức dễ hiểu, phù hợp với ngôn ngữ của đồng bào tại những nơi cần thiết, giúp người dân hiểu để chủ động chấp hành và phòng ngừa vi phạm.

Về giới hạn thời gian tạm giữ hàng hóa, phương tiện tại Điều 109, khoản 11 Điều này đã quy định thời hạn tạm giữ 7 ngày làm việc, 10 ngày làm việc và các trường hợp kéo dài nhưng không quá 1 tháng hoặc 2 tháng kể từ ngày tạm giữ. Khoản này đồng thời quy định thời hạn tính từ thời điểm tạm giữ thực tế và không vượt quá thời hạn ra quyết định xử phạt, trừ trường hợp tạm giữ để bảo đảm thi hành quyết định. Đại biểu Hoàng Văn Tuyên ghi nhận sự phù hợp của các giới hạn này.

Đồng thời, Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát mối liên hệ giữa những giới hạn đó với quy định cho phép kéo dài đến khi lập biên bản khi chưa đủ căn cứ, làm rõ tổng thời gian tạm giữ trong giai đoạn xác minh trước khi lập biên bản. Ví dụ, một lô hàng thời vụ bị tạm giữ để xác minh, đến khi trả lại đã hết thời vụ tiêu thụ thì doanh nghiệp có thể chịu thiệt hại lớn, kể cả sau đó không bị xử phạt. Vì vậy, Đại biểu đề nghị nghiên cứu thể hiện rõ cách tính thời hạn tối đa trong trường hợp này. Cân nhắc việc kéo dài phải được thủ trưởng cơ quan xem xét trên cơ sở căn cứ cụ thể, đồng thời bảo đảm thực hiện đúng trách nhiệm bảo quản, hoàn trả đã được quy định.

Đại biểu Hoàng Văn Tuyên cũng ghi nhận khoản 13 đã cho phép giao lại một số tang vật, phương tiện để bảo quản, trong đó có tài sản cồng kềnh, khó vận chuyển, cần điều kiện bảo quản đặc thù và một số phương tiện giao thông. Trên cơ sở đó, Đại biểu đề nghị cân nhắc mở rộng đối với hàng hóa không loại cấm khi việc giao lại không ảnh hưởng đến xác minh, ngăn chặn vi phạm hoặc bảo đảm thi hành quyết định. Có thể cân nhắc bảo lãnh ngân hàng hoặc ký quỹ phù hợp, kèm yêu cầu bảo toàn hiện trạng và sự giám sát của cơ quan có thẩm quyền.

Đại biểu Bùi Trung Thành (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cũng cơ bản nhất trí với các cái nội dung sửa đổi của dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính. Đại biểu góp ý thêm về quy định cho phép xử phạt hành chính không lập biên bản đối với trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ.

Theo Đại biểu, dự thảo Luật đã bổ sung quy định cho phép xử phạt vi phạm hành chính không lập biên bản đối với trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ. Về nội dung này, hiện nay các hành vi vi phạm hành chính được phát hiện qua phương tiện, thiết bị nghiệp vụ như cân trọng tải xe cơ giới, phương tiện đo nồng độ cồn trong hơi thở, hệ thống camera giám sát trật tự an toàn giao thông đã có đầy đủ căn cứ, dữ liệu để ra quyết định xử phạt. Cụ thể, kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ phải được ghi nhận bằng văn bản gồm các thông tin cơ bản sau: Tên cơ quan, đơn vị và chữ ký, họ tên của người sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ; tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm (trường hợp xác minh được); bản ảnh, hình ảnh đối với thiết bị ghi hình; đo tốc độ phương tiện giao thông (có ghi hình); âm thanh đối với thiết bị ghi âm; chỉ số đo, phân tích đối với phương tiện, thiết bị có chức năng đo lường, phân tích, kiểm định; thời gian, địa điểm xảy ra vi phạm; hành vi vi phạm hoặc kết luận về kết quả đo lường, phân tích, kiểm định; các thông tin khác liên quan đến hành vi vi phạm. Các thông tin nêu trên đã tương ứng với các thông tin quan trọng trong biên bản vi phạm hành chính.

Khi có kết quả thu thập được bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ, người có thẩm quyền thụ lý giải quyết các vụ việc xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật xử lý vi phạm hành chính và thực hiện các bước sau: Xác định thông tin về tổ chức, cá nhân vi phạm hành chính; gửi thông báo bằng văn bản yêu cầu tổ chức, cá nhân vi phạm đến trụ sở cơ quan, đơn vị của người có thẩm quyền để giải quyết vụ việc (trừ trường hợp người có thẩm quyền đã xác định được tổ chức, cá nhân vi phạm và cá nhân, tổ chức có liên quan nếu có tại địa điểm, tuyến, địa bàn xảy ra vi phạm); ra quyết định xử lý vi phạm hành chính và tổ chức thi hành quyết định xử phạt theo đúng quy định của pháp luật. Như vậy, theo Đại biểu Bùi Trung Thành, trường hợp này không cần thiết phải lập biên bản vi phạm hành chính để rút ngắn quy trình, thời gian sử dụng mà vẫn đảm bảo tính chính xác, khách quan. Việc phải lập biên bản vi phạm hành chính trong trường hợp này làm tăng thủ tục xử phạt không cần thiết, kéo dài thời gian xử lý, phát sinh chi phí và chưa phù hợp với các yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số trong hoạt động quản lý nhà nước.

Về nội dung bỏ quy định ra quyết định tạm giữ, quyết định trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần lập biên bản, lập biên bản tạm giữ và biên bản trả lại, dự thảo Luật bỏ quy định ra quyết định tạm giữ, quyết định trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề mà chỉ cần lập biên bản, lập biên bản tạm giữ, biên bản trả lại. Luật Xử lý vi phạm hành chính hiện nay quy định người lập biên bản phải báo cáo người có thẩm quyền xem xét ra quyết định tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính, giấy phép, chứng chỉ hành nghề và khi trả lại phải ra quyết định trả lại.

Tuy nhiên, Đại biểu Bùi Trung Thành cho rằng, Luật Xử lý vi phạm hành chính đã quy định cụ thể, chặt chẽ về các trường hợp bị tạm giữ, trình tự, thủ tục tạm giữ. Bên cạnh đó, thực tế nhiều trường hợp người lập biên bản đang xử lý vụ việc tại nơi cách xa trụ sở cơ quan, đơn vị thì việc phải di chuyển về trụ sở cơ quan, đơn vị để trình người có thẩm quyền xem xét và ra quyết định tạm giữ là không phù hợp, nhất là trong lĩnh vực trật tự an toàn giao thông đường bộ có số lượng vi phạm hành chính rất lớn, nhiều địa bàn ở vùng sâu, vùng xa, đèo núi gây mất thời gian, công sức.

Do đó, theo Đại biểu, việc bỏ quy định phải ra quyết định tạm giữ, quyết định trả lại, chỉ lập biên bản tạm giữ, biên bản trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề mà vẫn đảm bảo tính chính xác, khách quan khi tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề, cắt giảm thủ tục xử phạt, tiết kiệm thời gian, công sức cho người thi hành công vụ.

Đại biểu Bùi Trung Thành cho rằng, khi làm biên bản tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề thì cơ quan, người có thẩm quyền đã tiến hành tạm giữ tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề trên thực tế kể từ thời điểm lập biên bản tạm giữ, vì vậy không cần thiết phải ra thêm một quyết định tạm giữ nữa. Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính đã tiến bộ khi đề xuất cắt giảm một quy trình này để tạo thuận lợi cho người thi hành công vụ và cả cá nhân, tổ chức vi phạm.

Diệp Anh