Ngành Nước tăng tốc chuyển đổi số, nâng cao khả năng thích ứng trong kỷ nguyên mới

Ngày 16/9, Hội Cấp Thoát nước Việt Nam (VWSA) tổ chức khai mạc Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2026 tại Cung Văn hóa Lao động Hữu nghị Việt Xô, Hà Nội.

Diễn ra từ ngày 16-18/9 với chủ đề “Chuyển đổi số – Tăng cường khả năng thích ứng của ngành Nước trong kỷ nguyên mới”, Vietnam Water Week 2026 quy tụ đông đảo đại biểu trong nước và quốc tế.

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Hội Cấp Thoát nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Điệp cho rằng ngành Nước đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao khi biến đổi khí hậu, thiên tai, hạn hán, xâm nhập mặn, ngập úng đô thị và ô nhiễm nguồn nước diễn biến phức tạp.

Trong khi đó, quá trình đô thị hóa và nhu cầu nâng cao chất lượng sống tiếp tục tạo sức ép đối với hệ thống cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải. Hạ tầng tại nhiều nơi chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn hạn chế, trong khi cơ chế, chính sách và giá dịch vụ vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo ông Nguyễn Ngọc Điệp, những thách thức này đòi hỏi ngành Nước không chỉ xử lý các vấn đề trước mắt mà cần thay đổi tư duy quản trị, phương thức đầu tư và hợp tác.

Với chủ đề năm nay, chuyển đổi số được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với yêu cầu nâng cao năng lực quản trị và khả năng thích ứng. Chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư thêm phần mềm hay thiết bị mà cốt lõi là sử dụng dữ liệu để quản trị hiệu quả hơn, dự báo sớm hơn, giảm thất thoát nước, tiết kiệm năng lượng, kiểm soát chất lượng nước và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Cùng với đó, khả năng thích ứng cần được tính đến xuyên suốt từ quy hoạch, đầu tư đến vận hành, giúp các địa phương và doanh nghiệp chủ động trước những rủi ro như hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước, ngập lụt và các tình huống khẩn cấp.

Quản trị ngành Nước dựa trên dữ liệu

Từ góc độ quản lý nhà nước, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho rằng, trong giai đoạn hiện nay, ngành Nước không chỉ cần tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng mà còn phải nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả quản trị, bảo đảm vận hành an toàn, liên tục và chủ động thích ứng với những rủi ro ngày càng gia tăng.

Hiện Bộ Xây dựng đang nghiên cứu, hoàn thiện chính sách, pháp luật về cấp, thoát nước. Bộ đã ban hành Quyết định số 971/QĐ-BXD về Kế hoạch xây dựng Luật Cấp, thoát nước và lấy ý kiến các cơ quan, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Các chính sách tập trung vào phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ theo quy hoạch; nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành và bảo đảm nguồn lực cho phát triển.

Đối với chuyển đổi số, Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng cho biết trong năm 2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu Bộ Xây dựng và Từ điển dữ liệu dùng chung ngành xây dựng phiên bản 1.0. Đây là cơ sở để từng bước chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong phạm vi quản lý của Bộ.

Đối với ngành nước, việc số hóa cần gắn trực tiếp với nhu cầu quản trị tài sản, dự báo nhu cầu sử dụng nước, kiểm soát thất thoát, tối ưu hóa năng lượng, giám sát chất lượng nước, cảnh báo sự cố và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Cùng với đầu tư công nghệ, cần chú trọng chuẩn hóa dữ liệu, khả năng kết nối giữa các hệ thống, an toàn thông tin và an ninh mạng, bảo đảm công nghệ thực sự hỗ trợ hiệu quả cho quản lý và sản xuất, kinh doanh.

Tăng khả năng thích ứng của hạ tầng

Bên cạnh chuyển đổi số, nâng cao khả năng thích ứng của hạ tầng cấp, thoát nước trước biến đổi khí hậu và các rủi ro về nguồn nước cần được nâng cao và xem xét xuyên suốt từ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, thiết kế, xây dựng đến quản lý, vận hành.

Đối với cấp nước, cần quan tâm hơn đến an toàn nguồn, tính dự phòng và khả năng kết nối, hỗ trợ lẫn nhau giữa các hệ thống. Đối với thoát nước, cần tiếp cận theo lưu vực, gắn với cao độ nền, hệ thống thủy lợi, sông hồ, không gian trữ và điều hòa nước mưa, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng đô thị và địa phương.

Để thực hiện các yêu cầu trên, nguồn lực đầu tư là một vấn đề rất quan trọng. Bên cạnh nguồn lực nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế để huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của khu vực tư nhân, các hình thức hợp tác công - tư, tài chính xanh và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Việc huy động nguồn lực cần gắn với yêu cầu công khai, minh bạch, phân bổ rủi ro hợp lý, chất lượng dịch vụ và bảo đảm hài hòa lợi ích của người dân, doanh nghiệp và Nhà nước.

Tại Vietnam Water Week 2026, triển lãm chuyên ngành quy tụ 180 tổ chức, doanh nghiệp với 250 gian hàng đến từ 20 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Các công nghệ, thiết bị và giải pháp được giới thiệu tập trung vào cấp nước, thoát nước, xử lý nước cấp và nước thải, chuyển đổi số, tự động hóa, quản trị dữ liệu, vận hành thông minh, giảm thất thoát nước, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và tái sử dụng nước.

Trong 3 ngày diễn ra sự kiện, các diễn đàn, tọa đàm chuyên đề tập trung vào những vấn đề như chuyển đổi số ngành Nước, thích ứng với biến đổi khí hậu, huy động nguồn lực đầu tư tư nhân và PPP, bình đẳng giới trong doanh nghiệp ngành Nước. Bên cạnh đó là các diễn đàn kỹ thuật, chương trình kết nối doanh nghiệp và hoạt động trao đổi, giới thiệu công nghệ.

Cùng với Vietnam Water Week 2026, Đại hội đại biểu toàn quốc Hội Cấp Thoát nước Việt Nam lần thứ VII, nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra sáng 18/9, tập trung xác định phương hướng, mục tiêu và nhiệm vụ trọng tâm của Hội trong nhiệm kỳ mới.

Thu Giang