Nghị định 179 'hút' người học vào ngành khoa học, công nghệ chiến lược

Hỗ trợ trực tiếp cho người học

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo, cho biết Bộ đang triển khai 4 đề án lớn về đào tạo nguồn nhân lực. Trong đó, Đề án 1002 tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao cho các ngành khoa học, công nghệ, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược và khoa học cơ bản. Các đề án còn lại liên quan đến điện hạt nhân, năng lượng và bán dẫn, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Việc đào tạo được triển khai ở nhiều trình độ, từ cử nhân, kỹ sư đến thạc sĩ, tiến sĩ; trong đó chú trọng các chương trình đào tạo tài năng. Đây được xác định là lực lượng nòng cốt để hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh trong trường đại học và doanh nghiệp.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, hiện có khoảng 15 nhóm ngành liên quan đến các lĩnh vực trên, với quy mô dự kiến từ 145.000 đến 150.000 người học trong thông báo tuyển sinh năm 2026.

Cùng với việc mở rộng chương trình đào tạo, Nghị định 179/2026/NĐ-CP (Nghị định 179) đưa ra chính sách hỗ trợ học bổng trực tiếp cho người học. Mức hỗ trợ đối với sinh viên dao động từ 3,7 đến 5,6 triệu đồng mỗi tháng, tùy theo ngành và chương trình đào tạo.

Khác với cách đầu tư chủ yếu thông qua các cơ sở giáo dục đại học trước đây, chính sách học bổng theo Nghị định 179 hướng trực tiếp tới sinh viên đủ điều kiện. Người học có thể đăng ký vào các trường đại học có đào tạo những ngành thuộc diện được hỗ trợ; sau khi trúng tuyển, học bổng được chuyển cho sinh viên thông qua cơ sở đào tạo.

Theo Bộ GD&ĐT, khoảng 22.250 sinh viên tuyển sinh năm 2025 có thể được hưởng chính sách này, với kinh phí ước khoảng 350 tỷ đồng. Từ khóa tuyển sinh năm 2026, thời gian hỗ trợ dự kiến là 10 tháng/năm, tổng kinh phí cho một khóa học khoảng 4.200 tỷ đồng.

Không sử dụng điểm IELTS quy đổi để xét học bổng

Theo Nghị định 179, người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được xét học bổng nếu có tổng điểm thi tốt nghiệp THPT của 3 môn theo quy định đạt từ 22,5/30 điểm trở lên, không tính điểm ưu tiên, điểm cộng; đồng thời thuộc nhóm 30% thí sinh có điểm cao nhất của nhóm ngành tương ứng.

Tại Ngày hội lựa chọn nguyện vọng 2026 tổ chức sáng ngày 4/7, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo cho biết việc xét học bổng chỉ căn cứ vào điểm thi tốt nghiệp THPT của 3 môn trong tổ hợp xét tuyển. Điểm quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, điểm cộng và điểm ưu tiên không được sử dụng để xét học bổng.

Do đó, thí sinh đăng ký xét tuyển bằng tổ hợp A01 nhưng sử dụng điểm IELTS quy đổi thay cho điểm thi tốt nghiệp THPT môn Tiếng Anh sẽ không đủ điều kiện xét học bổng theo quy định.

Theo ông Thảo, dữ liệu được sử dụng để xét học bổng là dữ liệu gốc từ kết quả chấm thi tốt nghiệp THPT đã được nhập lên hệ thống. Việc xác định thí sinh có đạt ngưỡng điểm và thuộc nhóm 30% có điểm cao nhất hay không sẽ do cơ quan chuyên môn thực hiện trên cơ sở dữ liệu tuyển sinh.

Điều kiện tiên quyết là thí sinh phải đạt từ 22,5 điểm trở lên. Tổ hợp dùng để xét học bổng phải gồm môn Toán và hai trong các môn Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tiếng Anh; kết quả xét chỉ căn cứ vào điểm thi tốt nghiệp THPT. 

Khơi thông năng lực khoa học tự nhiên

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Việt Nam có nguồn học sinh có năng lực về khoa học tự nhiên, đặc biệt là toán học. Vì vậy, các chính sách cần được triển khai theo hướng phát hiện, định hướng và phát huy năng lực của học sinh từ tiểu học, trung học cơ sở đến trung học phổ thông.

Việc ban hành chính sách học bổng và mở rộng các nhóm ngành đào tạo giúp học sinh có thêm cơ hội lựa chọn ngành học phù hợp với năng lực, sở thích. Với những học sinh gặp khó khăn về tài chính, học bổng có thể giúp các em trang trải học phí, sinh hoạt phí và theo đuổi chương trình học.

Bên cạnh nguồn học bổng từ ngân sách nhà nước, các trường đại học và doanh nghiệp cũng đang triển khai nhiều hình thức hỗ trợ khác. Ở trình độ thạc sĩ và tiến sĩ, người học có thể tham gia làm trợ giảng, nghiên cứu viên hoặc kỹ thuật viên phòng thí nghiệm để vừa học tập, vừa tham gia hoạt động nghiên cứu tại cơ sở đào tạo.

Ông Nguyễn Tiến Thảo cho rằng việc đào tạo nhân lực khoa học, công nghệ cần gắn với thực hành và môi trường làm việc thực tế. Doanh nghiệp có thể tham gia xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo, tiếp nhận sinh viên thực tập và đánh giá kết quả học tập, khóa luận, luận văn.

Sự phối hợp giữa trường đại học và doanh nghiệp sẽ giúp sinh viên sớm làm quen với môi trường lao động, đồng thời tạo điều kiện để các chương trình đào tạo bám sát hơn nhu cầu sử dụng nhân lực.

Cùng với chính sách dành cho người học, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đang triển khai các chương trình đầu tư phòng thí nghiệm, trang thiết bị nghiên cứu và tăng cường liên kết giữa các trường đại học trong nước, quốc tế và doanh nghiệp. Mục tiêu là hình thành các trung tâm đào tạo, nghiên cứu có khả năng thu hút học sinh giỏi và các nhà khoa học trong, ngoài nước.

Theo ông Thảo, khoa học, công nghệ và kỹ thuật then chốt sẽ là một trong những động lực phát triển kinh tế trong thời gian tới. Việc theo học các ngành này không chỉ mở ra cơ hội việc làm, phát triển năng lực cho người học mà còn góp phần bổ sung nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. 

Thu Trang