Ngọn hải đăng trong hợp tác giáo dục Việt Nam - Nhật Bản

Nhân chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8-11/11, TS. Nguyễn Hoàng Oanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật (ĐHQGHN) đã trao đổi với Báo Điện tử Chính phủ về những kết quả nổi bật trong hợp tác giáo dục giữa hai nước, định hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và những cơ hội phát triển từ Hiệp định liên Chính phủ về phát triển Trường Đại học Việt Nhật. 

Biểu tượng hợp tác giáo dục Việt Nam - Nhật Bản

Trường Đại học Việt Nhật được xem là một biểu tượng hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nhật Bản. Sau hơn 10 năm thành lập, đâu là những kết quả nổi bật nhất khẳng định hiệu quả của mô hình hợp tác này, thưa ông?

TS. Nguyễn Hoàng Oanh: Sau 10 năm đi vào hoạt động, Trường Đại học Việt Nhật (VJU) đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

Đến nay, quy mô đào tạo của trường đạt gần 2.500 người học, với 9 chương trình đại học, 9 chương trình thạc sĩ và 2 chương trình tiến sĩ. Năm 2025, VJU trở thành cơ sở giáo dục đại học đầu tiên của Việt Nam đạt kiểm định chất lượng quốc tế iJAS do Hiệp hội Kiểm định các trường đại học công lập Nhật Bản (JUAA) cấp. Đây là dấu mốc quan trọng, thể hiện sự ghi nhận quốc tế đối với chất lượng đào tạo và quản trị đại học của nhà trường.

Trong nghiên cứu khoa học, VJU đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu trong các lĩnh vực khoa học liên ngành, công nghệ và kỹ thuật tiên tiến, với sự đồng hành của gần 100 trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản.

Một kết quả nổi bật khác là việc phát triển các chương trình đào tạo song bằng với các trường đại học hàng đầu Nhật Bản. VJU đã hợp tác với Đại học Waseda triển khai chương trình song bằng, trong đó sinh viên học hai năm đầu tại VJU, hai năm tiếp theo tại Waseda và được nhận bằng tốt nghiệp của cả hai trường, với mức học phí bằng học phí tại Trường Đại học Việt Nhật.

Từ năm 2027, nhà trường dự kiến tiếp tục triển khai chương trình song bằng với Đại học Osaka, Đại học Quốc lập Yokohama và các trường đại học hàng đầu khác của Nhật Bản. 

Sự tham gia của các trường đại học, tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản đã mang lại những lợi ích thiết thực gì cho sinh viên trường Đại học Việt Nhật trong học tập, nghiên cứu và cơ hội nghề nghiệp?

TS. Nguyễn Hoàng Oanh: Điểm khác biệt của VJU là sự tham gia trực tiếp của các trường đại học, tổ chức và doanh nghiệp Nhật Bản vào quá trình đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển nghề nghiệp cho sinh viên.

Trong đào tạo, sinh viên có cơ hội học tập với các chuyên gia, giảng viên và đại diện doanh nghiệp Nhật Bản thông qua các học phần chuyên môn, bài giảng chuyên đề và hoạt động trao đổi. Chẳng hạn, năm 2026, Công ty CM Engineering của Nhật Bản đã phối hợp triển khai chuỗi 8 buổi học về khoa học vật liệu dành cho sinh viên chương trình Công nghệ kỹ thuật chip bán dẫn. Một số học phần thực tập có sự tham gia giảng dạy của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, JICA, JETRO và các doanh nghiệp đối tác.

Trong nghiên cứu khoa học, sự kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia Nhật Bản giúp sinh viên tiếp cận các phương pháp nghiên cứu, mạng lưới học thuật quốc tế và những hướng công nghệ mới. Thông qua sự hỗ trợ của Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), hệ thống phòng thí nghiệm tại cơ sở Hòa Lạc được đầu tư trang thiết bị hiện đại, tạo điều kiện để sinh viên thực hành, tham gia nghiên cứu và phát triển năng lực sáng tạo.

Về cơ hội nghề nghiệp, sự đồng hành của các doanh nghiệp và địa phương Nhật Bản giúp sinh viên tiếp cận thị trường lao động từ sớm. Thông qua các chương trình thực tập, tham quan doanh nghiệp, sự kiện kết nối việc làm như Career Design Week, sinh viên có cơ hội tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng, văn hóa doanh nghiệp và môi trường làm việc tại Nhật Bản.

Một số chương trình còn có sự tham gia tuyển dụng trực tiếp của doanh nghiệp. Đây là điều kiện thuận lợi để sinh viên tích lũy kinh nghiệm thực tế, nâng cao năng lực chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng thích ứng với môi trường làm việc quốc tế. 

Đẩy mạnh đào tạo giáo dục, nghiên cứu trong các lĩnh vực chiến lược

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, trường Đại học Việt Nhật đang ưu tiên những lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu nào để góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao?

TS. Nguyễn Hoàng Oanh: VJU đang tập trung phát triển các lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với Việt Nam, trên cơ sở phát huy thế mạnh về khoa học, công nghệ và kinh nghiệm công nghiệp của Nhật Bản.

Trọng tâm trước hết là các công nghệ chiến lược, đặc biệt là công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điều khiển thông minh và tự động hóa. Đây là những lĩnh vực có nhu cầu lớn về nhân lực và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi số, phát triển công nghiệp công nghệ cao của Việt Nam.

Năm 2025, trường đã mở các chương trình đào tạo mới gồm Công nghệ kỹ thuật chip bán dẫn, Điều khiển thông minh và Tự động hóa, cùng chương trình thạc sĩ Khoa học và Kỹ thuật máy tính.

Riêng lĩnh vực bán dẫn, VJU đang tích cực thúc đẩy hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp Nhật Bản trong đào tạo, nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực. Tháng 9/2026, nhà trường phối hợp với Hội Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản tổ chức Hội thảo Bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản lần thứ hai, thu hút gần 600 đại biểu là các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp hai nước.

Bên cạnh đó, trường phát triển các lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ tiên tiến như vật liệu mới, công nghệ nano, cơ điện tử, robot và sản xuất thông minh. Nhà trường chú trọng đầu tư hệ thống phòng thí nghiệm, thúc đẩy hợp tác với các doanh nghiệp Nhật Bản trong nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao tri thức. Trong đó, Mitsubishi Electric đã đặt một phòng thí nghiệm với trang thiết bị của doanh nghiệp tại Trường Đại học Việt Nhật.

Một hướng phát triển quan trọng khác là khoa học liên ngành phục vụ phát triển bền vững, tập trung vào môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên, năng lượng và phát triển hạ tầng. Đây là những lĩnh vực VJU có nền tảng hợp tác lâu dài với Nhật Bản, thông qua các chương trình đào tạo có sự tham gia của Đại học Tokyo, Đại học Ritsumeikan và Đại học Ibaraki.

Nhà trường cũng phát triển các lĩnh vực khoa học xã hội, chính sách công, khu vực học và đổi mới sáng tạo, góp phần đào tạo nguồn nhân lực có tư duy liên ngành, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. 

Hiệp định liên Chính phủ mở ra cơ hội phát triển mới cho giáo dục Việt Nam - Nhật Bản

Hai Chính phủ đang thúc đẩy Hiệp định về phát triển Trường Đại học Việt Nhật. Tiến trình này hiện đến đâu và nhà trường kỳ vọng Hiệp định sẽ tạo ra những thay đổi gì trong cơ chế quản trị, nguồn lực và định hướng phát triển, thưa ông?

TS. Nguyễn Hoàng Oanh: Từ phiên đàm phán đầu tiên ngày 4/2/2026 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, hai bên đã tiến hành các vòng trao đổi kỹ thuật nhằm hoàn thiện dự thảo Hiệp định. Theo kế hoạch, Hiệp định sẽ được ký kết trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vào tháng 11 này.

Chúng tôi kỳ vọng Hiệp định sẽ tạo ra những chuyển biến căn bản trên ba phương diện.

Trước hết, về cơ chế quản trị và nguồn lực, Hiệp định được kỳ vọng sẽ thiết lập mô hình quản trị đại học đặc thù, phản ánh tính chất hợp tác liên Chính phủ giữa Việt Nam và Nhật Bản. Trong đó có cơ chế đồng Hiệu trưởng, gồm một Hiệu trưởng người Việt Nam và một Hiệu trưởng người Nhật Bản, cùng với việc phát huy vai trò của Hội đồng Trường có sự tham gia bình đẳng của đại diện hai phía.

Cơ chế mới cũng được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi hơn để VJU huy động nguồn lực, thu hút giảng viên, nhà khoa học và chuyên gia quốc tế, đặc biệt từ Nhật Bản.

Về cơ sở vật chất, Hiệp định cùng với dự án đầu tư xây dựng cơ sở mới tại Hòa Lạc bằng nguồn vốn ODA Nhật Bản, dự kiến khởi công đầu năm 2027, sẽ tạo nền tảng để VJU phát triển một không gian đại học hiện đại, đồng bộ, với hệ thống giảng đường, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và các công trình phục vụ sinh viên.

Đây là điều kiện quan trọng để nhà trường từng bước mở rộng quy mô đào tạo, hướng tới khoảng 6.000 người học vào năm 2030.

Về đào tạo và nghiên cứu khoa học, Hiệp định được kỳ vọng tạo điều kiện để VJU mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu Nhật Bản trong xây dựng chương trình song bằng, trao đổi giảng viên, sinh viên, đồng hướng dẫn nghiên cứu và hình thành các nhóm nghiên cứu chung.

Trong đó, VJU Consortium, Liên minh các đối tác Nhật Bản hỗ trợ phát triển Trường Đại học Việt Nhật, sẽ phát huy vai trò kết nối, điều phối và huy động nguồn lực học thuật, mở rộng sự tham gia của các trường đối tác vào hoạt động giảng dạy, nghiên cứu, chia sẻ chuyên gia và cơ sở vật chất.

Thông qua đó, chúng tôi mong muốn từng bước hình thành một hệ sinh thái hợp tác học thuật Việt Nam - Nhật Bản có tính liên kết sâu rộng, bền vững, thúc đẩy nghiên cứu chung và chuyển giao công nghệ.

Nhân chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngoài Hiệp định liên Chính phủ, nhà trường kỳ vọng những cơ hội hợp tác mới nào sẽ được mở ra và đâu là mục tiêu phát triển dài hạn của trường Đại học Việt Nhật?

TS. Nguyễn Hoàng Oanh: Chúng tôi kỳ vọng chuyến thăm sẽ tạo thêm động lực và khuôn khổ hợp tác mới trong lĩnh vực giáo dục đại học, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và Nhật Bản, trong đó VJU tiếp tục được định vị là một dự án hợp tác tiêu biểu giữa hai nước.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, bên cạnh Hiệp định liên Chính phủ về phát triển Trường Đại học Việt Nhật, hai bên dự kiến ký kết Công hàm trao đổi cho dự án xây dựng cơ sở mới của trường tại Hòa Lạc. Nhà trường cũng dự kiến ký thỏa thuận hợp tác với Đại học Tsukuba, một trong những trường đại học nghiên cứu của Nhật Bản.

Những hoạt động này được kỳ vọng sẽ mở ra các cơ hội hợp tác mới trong đào tạo và nghiên cứu, đặc biệt ở những lĩnh vực công nghệ chiến lược mà Việt Nam đang ưu tiên phát triển.

Về dài hạn, chúng tôi mong muốn VJU không chỉ là cầu nối hợp tác giáo dục giữa Việt Nam và Nhật Bản mà còn trở thành một trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo có uy tín trong khu vực, đóng góp thiết thực vào sự phát triển của hai quốc gia.

Xin trân trọng cảm ơn ông! 

Thu Trang (thực hiện)