‘Nguồn lực mềm’ cho phát triển vùng cao, biên giới

Từ chủ trương đúng đến cách làm sáng tạo, bài bản

Xã Khổng Lào được thành lập từ việc sáp nhập ba xã Khổng Lào, Bản Lang và Hoang Thèn, với diện tích trên 188 km², đường biên giới dài 2,8 km, gồm 32 bản với hơn 16.900 người thuộc 8 dân tộc. Mặc dù địa hình núi cao và giao thông khó khăn, Khổng Lào sở hữu nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa độc đáo, từ đỉnh Pờ Ma Lung cao 2.967 m – "nóc nhà" Lai Châu, đến Đồi Tình yêu, cùng di sản phi vật thể như Lễ cấp sắc của người Dao, Lễ hội Then Kin Pang và ẩm thực của người Thái. Đây là không gian văn hóa nhiều lớp lang, giàu chiều sâu lịch sử và bản sắc riêng có.

Nhận thức văn hóa là động lực phát triển, tỉnh Lai Châu đã ban hành Nghị quyết 04-NQ/TU ngày 17/2/2021 về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa gắn với du lịch, giai đoạn 2021-2025, định hướng đến 2030. Theo lãnh đạo UBND xã Khổng Lào, đây là "kim chỉ nam" để xã triển khai các kế hoạch phù hợp thực tiễn. Công tác tuyên truyền giúp người dân hiểu văn hóa không chỉ để gìn giữ mà còn có thể trở thành sinh kế. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể phát huy vai trò kết nối; người dân vừa bảo tồn, vừa tham gia và hưởng lợi từ du lịch cộng đồng.

Xã còn tập trung đào tạo nhân lực tại chỗ, cử cán bộ quản lý du lịch và tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng phục vụ khách. Tham khảo kinh nghiệm từ các mô hình tiêu biểu và tư vấn chuyên gia giúp Khổng Lào nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển du lịch cộng đồng bền vững và giàu bản sắc.

Những giá trị trong ký ức được "đánh thức"

Dấu ấn đậm nét nhất trong hành trình ấy chính là việc phục dựng, bảo tồn và nâng tầm Lễ hội Then Kin Pang của dân tộc Thái. Từ một sinh hoạt tín ngưỡng dân gian, lễ hội đã được tổ chức bài bản, thường niên và được ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Năm 2025, lễ hội được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, quy tụ hơn 300 nghệ nhân, diễn viên, thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh.

Trong không gian linh thiêng của phần lễ và không khí rộn ràng của phần hội, những điệu xòe, câu hát Then, sắc màu trang phục truyền thống, hương vị ẩm thực dân tộc hòa quyện, tạo nên trải nghiệm văn hóa sống động, chân thực và đầy cảm xúc.

Chủ tịch UBND xã Khổng Lào Đỗ Văn Quynh cho biết, xã luôn xác định, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Lễ hội Then Kin Pang (văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái trắng) được xã phục dựng và tổ chức thường niên vào tháng 3 âm lịch, trở thành điểm nhấn văn hóa du lịch tiêu biểu của địa phương.

Bên cạnh đó, nhiều phong tục, tập quán tốt đẹp khác tiếp tục được gìn giữ và phát huy, như nghi lễ người Thái trắng đi lấy nước gội đầu vào ngày cuối năm, gắn với truyền thuyết nữ tướng Nàng Han; Lễ cấp sắc của người Dao; tri thức dân gian và ẩm thực truyền thống được đưa vào phục vụ du lịch. Những giá trị tưởng chừng chỉ còn trong ký ức nay được "đánh thức", sống lại giữa đời sống đương đại.

Đến nay, 32/32 bản trong xã đều có nhà văn hóa; 41 đội văn nghệ và 4 câu lạc bộ văn hóa hoạt động thường xuyên. Trong 5 năm qua, Khổng Lào đã đón hơn 52.000 lượt du khách, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống Nhân dân.

Mở lối cho tương lai phát triển bền vững

"Cùng với việc tổ chức lễ hội, xã Khổng Lào chú trọng giữ gìn tiếng nói, chữ viết và các làn điệu dân ca, dân vũ của đồng bào dân tộc. Đặc biệt, vai trò của các nghệ nhân, người có uy tín trong cộng đồng được phát huy mạnh mẽ trong việc truyền dạy văn hóa cho thế hệ trẻ, gắn giáo dục văn hóa dân gian với hoạt động ngoại khóa trong trường học", ông Quynh chia sẻ.

Dẫu vậy, con đường phía trước vẫn còn không ít khó khăn như hạ tầng du lịch chưa đồng bộ, sản phẩm còn hạn chế, sự hòa quyện văn hóa giữa các cộng đồng sau sáp nhập cần thêm thời gian.

Nhận diện rõ những thách thức, Đảng ủy, chính quyền xã đã đề ra 5 nhóm giải pháp trọng tâm, gồm: tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền, phát huy sự phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể và vai trò chủ thể của người dân; đẩy mạnh tuyên truyền, phát huy vai trò nghệ nhân, già làng, người uy tín trong bảo tồn, truyền dạy văn hóa truyền thống; tham vấn chuyên gia, nâng cao chất lượng dịch vụ, bảo đảm an ninh, an toàn cho du khách; đầu tư hạ tầng, quy hoạch điểm du lịch; tăng cường quảng bá, gắn du lịch với sản phẩm nông nghiệp, OCOP địa phương.

Từ những nếp nhà sàn bên sườn núi đến tiếng đàn, lời Then vang vọng giữa núi rừng, Khổng Lào đang từng bước khẳng định một hướng đi phù hợp với đặc thù vùng cao, vùng biên giới. Ở đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn, mà đã thực sự trở thành động lực nội sinh, nâng đỡ đời sống hôm nay và mở lối cho tương lai phát triển bền vững.

Sơn Hào