Hoàn thiện khung pháp lý về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan

Nghị định số 169/2026/NĐ-CP gồm 4 chương, 40 điều, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 và thay thế hoàn toàn Nghị định số 128/2020/NĐ-CP.

Khắc phục bất cập trong quá trình triển khai

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung nhiều quy định quan trọng. Trong đó, khoản 2 Điều 3 xác định rõ tang vật vi phạm hành chính là vật, tiền, hàng hóa có liên quan trực tiếp đến vi phạm hành chính; không bao gồm vật, tiền, hàng hóa đã khai hải quan theo đúng quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, đối với vi phạm quy định về khai thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu, điểm b khoản 4 Điều 10 làm rõ hành vi vi phạm do cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự chuyển đến theo quy định tại khoản 1 Điều 63 Luật Xử lý vi phạm hành chính số 15/2012/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung bởi điểm d khoản 31 Điều 1 Luật số 67/2020/QH14 và khoản 13 Điều 1 Luật số 88/2025/QH15 mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp trước thời điểm ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Về xử phạt đối với hành vi trốn thuế, khoản 5 Điều 15 Nghị định số 169/2026/NĐ-CP bổ sung quy định để xử lý đối với các trường hợp khai sai mã số hàng hóa, thuế suất, mức thuế đối với những mặt hàng đã được Bộ Tài chính, cơ quan hải quan hướng dẫn mã số hàng hóa, thuế suất, mức thuế theo quy định. Cụ thể, hành vi trên bị xử phạt trong trường hợp cá nhân, tổ chức vi phạm đã được Bộ Tài chính, cơ quan hải quan hướng dẫn về mã số, thuế suất, mức thuế bằng một trong các hình thức: Bộ Tài chính có văn bản hướng dẫn; cơ quan hải quan có thông báo kết quả phân tích, phân loại hoặc có văn bản xác định trước mã số, thuế suất, mức thuế; hoặc đã có quyết định ấn định thuế, quyết định xử phạt vi phạm hành chính trước đó.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc bổ sung quy định tại Điều 33 và khoản 7 Điều 34 về thẩm quyền xử phạt của lực lượng Công an nhân dân. Theo đó, đối với các vụ việc sau điều tra chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cơ quan công an có thể trực tiếp xử phạt vi phạm hành chính mà không cần chuyển hồ sơ sang cơ quan Hải quan như trước đây.

Đặc biệt, nhằm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP đã bổ sung quy định tại Điều 37 về xử phạt vi phạm hành chính trên môi trường điện tử. 

Bên cạnh đó, nghị định cũng bổ sung một số trường hợp không xử phạt tại khoản 2 Điều 7 và bổ sung hành vi vi phạm tại các Điều 8, 10, 12, 13, 16 tương ứng với các quy định mới tại Nghị định số 167/2025/NĐ-CP.

Loại bỏ các quy định không còn phù hợp

Nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, cơ quan soạn thảo đã thông qua việc nghiên cứu các vụ việc vướng mắc điển hình phát sinh trong thực tế để quyết liệt loại bỏ những hành vi vi phạm không còn phù hợp với quy định pháp luật hiện hành và không xảy ra trong thực tế.

Theo đó, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP chính thức bãi bỏ 3 quy định từng tồn tại ở Nghị định số 128/2020/NĐ-CP.

Thứ nhất là quy định tại điểm b khoản 1 Điều 8 về hành vi khai sai so với thực tế về lượng (tang vật có trị giá trên 10 triệu đồng), tên hàng, chủng loại, chất lượng, trị giá hải quan, xuất xứ, mã số hàng hóa nhập khẩu thuộc đối tượng chịu thuế nhưng không làm ảnh hưởng đến số thuế phải nộp.

Thứ hai là quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 9 về vi phạm quy định quản lý hàng hóa trong kho bảo thuế dẫn đến hàng hóa thực tế tồn kho thiếu so với chứng từ, sổ sách kế toán, hồ sơ hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu mà không thuộc trường hợp quy định tại điểm g khoản 1 Điều 14 Nghị định này.

Thứ ba là quy định tại khoản 8 Điều 11 về xuất nhập khẩu hàng hóa thực tế không đúng với khai hải quan về lượng, tên hàng, chủng loại mà không có chứng từ để khai bổ sung theo quy định của pháp luật hải quan về khai bổ sung, trừ trường hợp vi phạm quy định tại các Điều 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22 Nghị định này.

Đảm bảo xử phạt nghiêm minh, khuyến khích người khai hải quan tự giác chấp hành

Cục Hải quan cho biết, Nghị định số 169/2026/NĐ-CP được ban hành nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị.

Việc sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 128/2020/NĐ-CP và Nghị định số 102/2021/NĐ-CP, bảo đảm đồng bộ và kịp thời; đồng thời rà soát, điều chỉnh các quy định chi tiết và biện pháp thi hành để bảo đảm tính thống nhất với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, đồng thời phù hợp với thực tiễn triển khai.

Mục tiêu cốt lõi của nghị định là bảo đảm việc xử phạt nghiêm minh nhưng có tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với thực tế; góp phần bảo đảm, duy trì trật tự quản lý nhà nước về hải quan, đồng thời tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu; khuyến khích người khai hải quan, người nộp thuế chủ động tự giác chấp hành pháp luật hải quan và pháp luật có liên quan.