Những điều cần biết tại kỳ kiểm tra, đánh giá đầu tiên về năng lực hành nghề của bác sĩ

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Chính phủ, GS.TS Nguyễn Viết Tiến, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia (HĐYKQG) cho biết, công tác chuẩn bị cho kỳ kiểm tra đầu tiên đang được triển khai đồng bộ, với mục tiêu xây dựng một cơ chế đánh giá khách quan, công bằng và sát thực tiễn hành nghề.

Xin ông cho biết, hoạt động kiểm tra, đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với chức danh bác sĩ được triển khai từ năm 2027 đang được chuẩn bị như thế nào?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Ngay khi hoàn thiện cơ cấu tổ chức, Hội đồng Y khoa Quốc gia (HĐYKQG) đã khẩn trương triển khai các công việc chuẩn bị cho kỳ kiểm tra, đánh giá năng lực đầu tiên vào năm 2027, theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh.

Đến nay, Hội đồng đã ban hành Danh mục vấn đề chuyên môn thiết yếu, cấu trúc và ma trận đề kiểm tra đối với 4 chức danh bác sĩ: bác sĩ y khoa, bác sĩ y học cổ truyền, bác sĩ răng - hàm - mặt và bác sĩ y học dự phòng. Các tài liệu này đã được gửi tới các cơ sở đào tạo để người học chủ động chuẩn bị.

Hội đồng cũng đang xây dựng ngân hàng câu hỏi với sự tham gia của các chuyên gia từ nhiều cơ sở đào tạo trên cả nước, cùng sự tư vấn của các chuyên gia khảo thí trong và ngoài nước. Quy chế tổ chức kiểm tra, đánh giá và các quy trình liên quan đang được hoàn thiện để bảo đảm tính khách quan, tin cậy, công bằng và minh bạch.

Kỳ kiểm tra dự kiến được thực hiện trực tiếp trên máy tính theo hình thức offline, sử dụng mạng LAN nội bộ, nhằm bảo đảm ổn định và hạn chế rủi ro do kết nối internet. HĐYKQG đã khảo sát 38 cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe tại 6 vùng trên cả nước, ghi nhận khả năng huy động hơn 17.000 máy tính đạt chuẩn. Phần mềm tổ chức kiểm tra cũng đã được lựa chọn, thẩm định và đánh giá về an toàn thông tin.

Về nhân lực, các ban chuyên môn, tổ chức kiểm tra, pháp chế và Văn phòng Hội đồng đã được kiện toàn. Lực lượng phục vụ mỗi kỳ kiểm tra sẽ được huy động từ các cơ sở đào tạo và các chuyên gia theo nhu cầu thực tế.

Mục tiêu của chúng tôi là chuẩn bị một kỳ kiểm tra nghiêm túc, an toàn, khách quan và công bằng, qua đó đánh giá đúng năng lực cần thiết để người bác sĩ có thể hành nghề an toàn.

Khoảng 15.000 ứng viên đủ điều kiện tham gia kỳ kiểm tra đầu tiên năm 2027

Dự kiến, năm đầu tiên này, có khoảng bao nhiêu ứng viên tham gia kiểm tra đánh năng lực hành nghề khám, chữa bệnh, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Trên cơ sở số liệu từ các cơ sở đào tạo và số bác sĩ tốt nghiệp trung bình hằng năm, Hội đồng Y khoa Quốc gia (HĐYKQG) ước tính khoảng 14.000-15.000 ứng viên đủ điều kiện đăng ký kiểm tra trong năm 2027, thuộc 4 chức danh: bác sĩ y khoa, bác sĩ y học cổ truyền, bác sĩ răng - hàm - mặt và bác sĩ y học dự phòng.

Hội đồng đã xây dựng kế hoạch cho giai đoạn 2026-2027 và 2028-2030, bảo đảm lộ trình kiểm tra, đánh giá năng lực hành nghề được triển khai đúng quy định pháp luật.

Chúng tôi mong muốn người học và xã hội hiểu rằng đây không đơn thuần là thêm một kỳ thi. Quan trọng hơn, hoạt động này nhằm chuyển từ việc xem xét điều kiện hành nghề chủ yếu dựa trên hồ sơ sang kiểm chứng năng lực thực tế bằng một cơ chế đánh giá khách quan, thống nhất.

Mục tiêu là xác định người dự kiểm tra có đủ năng lực thiết yếu để bắt đầu hành nghề an toàn hay không. Đích đến cuối cùng là bảo đảm an toàn người bệnh, nâng cao chất lượng nhân lực y tế và chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Vì sao Hội đồng y khoa Quốc gia lựa chọn 4 chức danh: bác sĩ Y khoa, bác sĩ Y học cổ truyền, bác sĩ Răng hàm mặt và bác sĩ Y học dự phòng, tham gia hoạt động kiểm tra đánh giá lần đầu tiên này, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Đây là lộ trình đã được pháp luật quy định. Theo Luật Khám bệnh, chữa bệnh, từ ngày 1/1/2027, kiểm tra đánh giá năng lực được áp dụng đối với chức danh bác sĩ. Các chức danh khác sẽ được triển khai theo lộ trình: y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh vào năm 2028 và các chức danh kỹ thuật y học vào năm 2029.

Bác sĩ là nhóm nhân lực y tế giữ vai trò chủ chốt, trực tiếp đưa ra nhiều quyết định lâm sàng có ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng người bệnh. Bốn chức danh được lựa chọn cũng bao phủ những lĩnh vực lâm sàng và dự phòng cốt lõi.

HĐYKQG thống nhất chuẩn năng lực an toàn cho người bệnh, đồng thời tôn trọng đặc thù từng chuyên ngành. Vì vậy, các Tiểu ban chuyên môn độc lập được thành lập để xây dựng bộ công cụ đánh giá riêng cho từng chức danh.

Cách làm này nhằm bảo đảm tính công bằng, thực tiễn, hướng tới đánh giá năng lực thiết yếu trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức lý thuyết.

Hoạt động kiểm tra này sẽ được tổ chức triển khai trên cả nước như thế nào? Dự kiến có khoảng bao nhiêu địa điểm tổ chức triển khai thưa ông?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Chúng tôi đặc biệt quan tâm đến quyền lợi của người dự kiểm tra, trong đó có việc hạn chế phải di chuyển quá xa và giảm các chi phí không cần thiết.

HĐYKQG đã khảo sát 38 trường đại học khối ngành sức khỏe có hạ tầng công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu. Địa điểm kiểm tra sẽ được xác định dựa trên số lượng đăng ký thực tế và năng lực đáp ứng của từng khu vực.

Riêng đợt đầu năm 2027, để kiểm soát chặt chẽ quy trình kỹ thuật và an toàn thông tin, Hội đồng dự kiến lựa chọn, thẩm định các cơ sở đủ điều kiện tại 3 khu vực trọng điểm: miền Bắc, miền Trung và miền Nam.

Việc tận dụng hạ tầng của các trường đại học y dược lớn, với hệ thống máy tính, điện dự phòng, mạng LAN nội bộ và đội ngũ kỹ thuật chuyên nghiệp, sẽ giúp kỳ kiểm tra được tổ chức ổn định, an toàn, minh bạch và công bằng giữa các ứng viên.

Công bố đề minh họa để người học làm quen

Việc phổ biến, tuyên truyền tới người tham gia được thực hiện như thế nào? Có chương trình ôn luyện thi không, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Chúng tôi hiểu đây là vấn đề mới, khiến người học và các cơ sở đào tạo không khỏi lo lắng. Vì vậy, HĐYKQG xác định phải cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và minh bạch, để người học có đủ thời gian chuẩn bị.

Hội đồng đã và đang công bố trên Cổng thông tin điện tử các tài liệu định hướng, gồm Danh mục vấn đề chuyên môn thiết yếu, ma trận, cấu trúc đề kiểm tra (Test Blueprint) và bản đặc tả chi tiết chuẩn đầu ra.

Đồng thời, Hội đồng sẽ công bố đề minh họa, giúp ứng viên làm quen với dạng câu hỏi, giao diện, cách tương tác và quy trình làm bài trên máy tính.

Một điểm cần lưu ý là HĐYKQG không tổ chức và không ủy quyền cho bất kỳ tổ chức, cá nhân nào tổ chức các khóa ôn luyện. Chúng tôi mong muốn người dự kiểm tra tập trung xây dựng nền tảng kiến thức, kỹ năng và năng lực thực hành vững vàng, thay vì học các "mẹo" để vượt qua bài kiểm tra.

Các cơ sở đào tạo có thể căn cứ chuẩn năng lực nghề nghiệp do Bộ Y tế ban hành và các tài liệu, định hướng chuyên môn của Hội đồng để hỗ trợ sinh viên, cựu sinh viên ôn tập, củng cố năng lực.

Nếu quá trình đào tạo và thực hành đã giúp người học hình thành đầy đủ năng lực cần thiết để hành nghề an toàn, đó chính là sự chuẩn bị tốt nhất cho kỳ kiểm tra.

Thưa ông, kỳ kiểm tra này có các tiêu chí đối với các bác sĩ đủ điều kiện đăng ký tham gia hoạt động đánh giá này không? Nếu có thì đó là những tiêu chí gì?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Điều kiện đăng ký được thực hiện theo quy định của pháp luật và hướng dẫn của HĐYKQG. Về cơ bản, ứng viên phải đáp ứng yêu cầu về văn bằng đào tạo và thời gian thực hành tương ứng với từng chức danh.

Thứ nhất, ứng viên phải tốt nghiệp chương trình đào tạo bác sĩ y khoa, răng - hàm - mặt, y học cổ truyền hoặc y học dự phòng tại cơ sở đào tạo hợp pháp.

Thứ hai, phải hoàn thành 12 tháng thực hành hành nghề lâm sàng tại bệnh viện, cơ sở y tế đủ điều kiện theo quy định. Đối với bác sĩ nội trú, phải hoàn thành chương trình đào tạo nội trú theo quy định.

Những yêu cầu này cho thấy kiểm tra đánh giá không thay thế đào tạo của nhà trường hay quá trình thực hành thực tế, mà là bước kiểm chứng cuối trước khi người hành nghề bước vào hoạt động độc lập.

12 tháng thực hành là giai đoạn quan trọng để người học chuyển kiến thức thành kỹ năng lâm sàng, rèn luyện giao tiếp với người bệnh và đồng nghiệp. Kỳ kiểm tra sẽ kiểm chứng liệu ứng viên đã tích lũy đủ năng lực an toàn tối thiểu để hành nghề hay chưa.

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm việc cấp giấy phép hành nghề có giá trị thực chất, đồng thời góp phần bảo vệ an toàn người bệnh.

Không giới hạn số lần đăng ký kiểm tra, đánh giá

Các bác sĩ kiểm tra lần đầu nếu không đạt kết quả thì có được đăng ký tham gia lại ở các đợt tiếp sau không, thưa ông?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Tôi xin khẳng định, nếu chưa đạt ở lần kiểm tra đầu tiên, ứng viên hoàn toàn được đăng ký lại ở các đợt tiếp theo và không bị giới hạn số lần.

Người học không nên xem việc chưa đạt là “dấu chấm hết”. Ngược lại, kết quả kiểm tra giúp mỗi người nhận diện những lỗ hổng kiến thức, kỹ năng và năng lực lâm sàng cần tiếp tục củng cố.

HĐYKQG dự kiến tổ chức ít nhất 2 đợt kiểm tra mỗi năm, cách nhau tối thiểu 6 tháng. Vì vậy, ứng viên có thời gian thực hành thêm, bổ sung kiến thức và có thể đăng ký ở đợt gần nhất.

Chúng tôi muốn tạo điều kiện để người học y có cơ hội tiếp tục hoàn thiện, được cống hiến và hành nghề hợp pháp. Điều quan trọng nhất là đến khi được cấp phép, họ phải chứng minh đủ năng lực an toàn tối thiểu để bảo vệ sức khỏe, tính mạng người bệnh.

Thưa ông, quy trình chấm điểm, đánh giá được chuẩn bị như thế nào? Sau khi hoàn thành kiểm tra, khoảng bao lâu sẽ công bố kết quả?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Quy trình chấm điểm được xây dựng theo nguyên tắc khách quan, chính xác, minh bạch, ứng dụng công nghệ thông tin để hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan.

Toàn bộ bài kiểm tra trắc nghiệm được thực hiện trên máy tính qua mạng LAN nội bộ. Phần mềm chuyên dụng sẽ tự động ghi nhận và chấm bài ngay khi ứng viên nộp bài hoặc hết thời gian, theo quy trình khép kín đã được thiết lập.

Hệ thống có thể cho kết quả sơ bộ ngay sau khi hoàn thành bài kiểm tra. Tuy nhiên, trước khi công bố chính thức, HĐYKQG vẫn tiến hành rà soát dữ liệu, đối chiếu kỹ thuật và hậu kiểm bảo mật để bảo đảm kết quả chính xác, an toàn.

Quy định về phúc khảo và thời gian trả kết quả sẽ được công khai trước kỳ kiểm tra. Sau khi phê duyệt kết quả cuối cùng, HĐYKQG sẽ cấp giấy chứng nhận kết quả kiểm tra, đánh giá năng lực cho các ứng viên đạt yêu cầu theo quy định.

Hoạt động kiểm tra, đánh giá này có ý nghĩa như thế nào ở nước ta và ông kỳ vọng như thế nào vào lộ trình triển khai này?

GS.TS Nguyễn Viết Tiến: Tôi cho rằng đây là một bước chuyển quan trọng trong quản lý chất lượng người hành nghề y tại Việt Nam. Việc đánh giá năng lực trước khi cấp giấy phép hành nghề góp phần bổ sung một cơ chế kiểm chứng khách quan về năng lực cần thiết của người hành nghề, với mục tiêu cao nhất là bảo đảm an toàn cho người bệnh.

Về quản lý nhà nước, việc áp dụng một chuẩn đánh giá thống nhất trên phạm vi toàn quốc sẽ góp phần thúc đẩy chuẩn hóa năng lực người hành nghề và tạo thêm cơ sở để nâng cao chất lượng nhân lực y tế.

Cá nhân tôi đặt kỳ vọng rất lớn nhưng cũng nhìn nhận lộ trình này một cách điềm đạm và thực tế, chuẩn bị kỹ lưỡng và không tô hồng thực trạng. Chúng tôi không kỳ vọng hoạt động kiểm tra đánh giá này có thể giải quyết ngay lập tức mọi vấn đề của ngành y tế, nhưng nó chắc chắn sẽ là lực đẩy mạnh mẽ buộc các cơ sở đào tạo phải tự đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy lâm sàng thực chất.

Ý nghĩa xã hội cao cả nhất và cũng là cái đích cuối cùng mà Hội đồng Y khoa Quốc gia hướng tới, là góp phần xây dựng một đội ngũ thầy thuốc vững vàng chuyên môn, giảm thiểu tối đa các sự cố y khoa đáng tiếc, mang lại sự an tâm, an toàn tuyệt đối cho người dân Việt Nam khi gửi gắm sức khỏe và sinh mạng của mình cho y tế nước nhà.

Xin cảm ơn ông!

Hiền Minh (thực hiện)