Nông nghiệp xanh, chuyển đổi số: Động lực mới cho tăng trưởng vùng biên

Ngày 24/4, tại tỉnh Lai Châu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh tổ chức Hội nghị: "Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh". Hội nghị thu hút sự tham gia của lãnh đạo các Bộ, ngành Trung ương, các nhà khoa học hàng đầu, cộng đồng doanh nghiệp và các hợp tác xã, nhằm tìm lời giải cho bài toán phát triển bền vững vùng biên.

Bước chuyển mình từ tư duy đến hành động

Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Quang Trung khẳng định, địa phương xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu theo hướng kinh tế xanh là một trong những khâu đột phá chiến lược,. Với diện tích tự nhiên rộng lớn trên 9.000 km², hơn 500.000 ha rừng và 16.000 ha mặt nước, Lai Châu sở hữu tiềm năng khổng lồ để phát triển các sản phẩm đặc hữu như chè, lúa đặc sản, thủy sản nước lạnh và dược liệu dưới tán rừng,.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh rằng, đây là thời điểm then chốt để Lai Châu thực hiện cuộc cách mạng về tư duy kinh tế. Theo Thứ trưởng, trong kỷ nguyên mới, thị trường không chỉ yêu cầu nông sản "nhiều hơn" mà phải "xanh hơn, sạch hơn và có dấu chân carbon thấp".

Ông đề nghị tỉnh xác định rõ nguyên tắc: "Không phát triển theo chiều rộng, không chạy theo số lượng, không làm dàn trải, mà phải tập trung vào những sản phẩm có lợi thế nổi trội, có thị trường và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị bền vững". Đây được coi là "đề bài" để Lai Châu thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.

Tâm điểm của Hội nghị là chiến lược định vị lại vị thế của cây sâm Lai Châu. Các nghiên cứu khoa học từ Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cho thấy, sâm Lai Châu có hàm lượng saponin toàn phần rất cao, đạt từ 17,68% đến 19,71% ở nhóm cây từ 5-7 năm tuổi, cao hơn nhiều so với các loài dược liệu cùng họ. Đặc biệt, hoạt chất Majonosid R2 (MR2) – một hoạt chất quý có tác dụng chống ung thư và giải độc gan – trong nhiều mẫu sâm Lai Châu đạt tỷ lệ ấn tượng, thậm chí có mẫu cao hơn sâm Ngọc Linh,.

Tuy nhiên, tiềm năng này vẫn chưa được khai thác tương xứng. Theo ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, diện tích trồng sâm hiện còn nhỏ lẻ, sản lượng thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu chế biến sâu. Để giải quyết vấn đề này, TS. Phạm Quang Tuyến đề xuất định hướng phát triển theo tinh thần "không bán củ, bán giá trị". Điều này có nghĩa là xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm đa dạng từ thực phẩm chức năng, mỹ phẩm đến trà sâm, kết hợp với du lịch sinh thái và trải nghiệm văn hóa bản địa của đồng bào Hà Nhì, Dao, Mông,.

Một kiến nghị quan trọng khác đến từ PGS.TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), là cần sớm xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng riêng cho sâm Lai Châu. Việc tách biệt tiêu chuẩn so với sâm Ngọc Linh không chỉ giúp kiểm soát thị trường, chống gian lận thương mại mà còn tạo hành lang pháp lý vững chắc để sâm Lai Châu vươn ra các thị trường khó tính như Hàn Quốc, Nhật Bản và châu Âu,.

Chuyển đổi số là nền tảng xuyên suốt

Để hiện thực hóa nền nông nghiệp xanh, Lai Châu xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là "chìa khóa". Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN&PTNT), nhấn mạnh việc ứng dụng IoT, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) vào quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc,.

Hiện nay, diện tích sản xuất an toàn của Lai Châu đã đạt trên 520 ha, nhưng diện tích hữu cơ mới chỉ chiếm khoảng 40 ha (dưới 10%). Con số này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nếu tỉnh quyết liệt thực hiện số hóa toàn diện hệ sinh thái nông nghiệp, từ khâu chọn giống, canh tác đến đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử và livestream bán hàng trực tiếp từ nông trại đến người tiêu dùng,.

Tại Hội nghị, UBND tỉnh Lai Châu đã hiện thực hóa cam kết bằng việc trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư cho nhiều dự án quy mô lớn như Dự án phát triển rừng gỗ lớn kết hợp cây dược liệu tại các xã biên giới huyện Mường Tè với vốn đầu tư 62 tỷ đồng; Dự án trồng rừng sản xuất quy mô trên 1.000 ha với vốn 92 tỷ đồng; Dự án phát triển rừng sản xuất diện tích 1.300 ha, vốn đầu tư 180 tỷ đồng...

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Trọng Hải khẳng định, tỉnh không chỉ hỗ trợ bằng các chính sách thuế, tín dụng theo khung của Trung ương mà còn ban hành các Nghị quyết riêng biệt (Nghị quyết 12, 13, 46) để hỗ trợ trực tiếp cho liên kết sản xuất, phát triển lâm nghiệp và chăn nuôi,. Đặc biệt, tỉnh sẽ xây dựng quy chế quản lý vùng nguyên liệu để bảo vệ quyền lợi và trách nhiệm của cả doanh nghiệp lẫn người dân, tránh tình trạng phá vỡ cam kết sau đầu tư.

Hành trình tiến tới nền nông nghiệp xanh của Lai Châu không chỉ là câu chuyện về phát triển kinh tế, mà còn là giải pháp "giữ rừng bằng kinh tế". Mỗi gốc sâm trồng xuống, mỗi cánh đồng lúa phát thải thấp được hình thành đều góp phần bảo vệ môi trường sinh thái bền vững và giữ gìn biên cương Tổ quốc.

Đỗ Hương