Thúc đẩy, chấn hưng văn hóa để tạo động lực phát triển bền vững

Thưa đồng chí, Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời có ý nghĩa như thế nào đối với sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam hiện nay hiện nay?

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận: Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 được Bộ Chính trị ban hành trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến đổi sâu sắc, đặt ra những yêu cầu mới, cấp thiết đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam. Trên bình diện quốc tế, nhiều quốc gia đã xác định văn hóa là sức mạnh mềm, là yếu tố then chốt tạo nên năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia trong thời đại toàn cầu hóa.

Ở trong nước, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế – xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân không ngừng được nâng cao. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy phát triển văn hóa chưa tương xứng với phát triển kinh tế; công nghiệp văn hóa phát triển còn chậm; hệ thống thiết chế văn hóa ở nhiều nơi còn thiếu và chưa đồng bộ; một bộ phận xã hội xuất hiện những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống, chủ nghĩa thực dụng, thiếu lý tưởng sống. Những vấn đề đó đòi hỏi phải có một chiến lược phát triển văn hóa mới, toàn diện và mang tính đột phá.

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu đến năm 2045 trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao. Để hiện thực hóa khát vọng đó, không thể chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế thuần túy, mà phải khơi dậy mạnh mẽ nguồn lực con người và sức mạnh văn hóa dân tộc. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn ấy, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW nhằm tạo chuyển biến căn bản trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị và toàn xã hội đối với sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết 80 đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng về văn hóa, bổ sung và hoàn thiện cơ sở lý luận, chính trị và pháp lý cho phát triển văn hóa trong thời kỳ mới. Lần đầu tiên, văn hóa được xác định một cách toàn diện là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết cho phát triển bền vững, được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển quốc gia. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy coi văn hóa là lĩnh vực hỗ trợ sang coi văn hóa là trụ cột của phát triển.

Nghị quyết có ý nghĩa định hướng sâu sắc đối với nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới, phát triển con người toàn diện về nhân cách, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và trách nhiệm xã hội; đưa giáo dục văn hóa, đạo đức, lối sống thấm sâu vào gia đình, nhà trường và xã hội, góp phần hình thành thế hệ công dân có bản lĩnh, sáng tạo, giàu lòng yêu nước và khát vọng cống hiến.

Điểm đột phá quan trọng của Nghị quyết là mở ra hướng phát triển mạnh mẽ cho công nghiệp văn hóa, xác định văn hóa không chỉ mang giá trị tinh thần mà còn là ngành kinh tế quan trọng, tạo ra sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao, góp phần nâng cao sức mạnh mềm và vị thế quốc gia. Đây là sự chuyển biến căn bản từ tư duy "bao cấp cho văn hóa" sang tư duy "đầu tư cho văn hóa để tạo ra của cải và sức mạnh quốc gia".

Nghị quyết cũng khẳng định rõ nhiệm vụ bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình hội nhập quốc tế; bảo vệ và lan tỏa các giá trị truyền thống tốt đẹp, di sản văn hóa, tiếng Việt, phong tục tập quán, đồng thời chủ động tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu bản sắc dân tộc, nâng cao sức mạnh mềm và hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế. Bên cạnh đó, văn hóa được xác định là "hệ miễn dịch" của xã hội, góp phần phòng ngừa các biểu hiện lệch chuẩn; củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và bồi đắp niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và chế độ.

Có thể khẳng định, Nghị quyết số 80 ra đời là tất yếu khách quan của tiến trình phát triển đất nước trong thời đại mới. Đây là văn kiện mang tầm vóc chiến lược và giá trị lịch sử sâu sắc, thể hiện khát vọng chấn hưng văn hóa, xây dựng con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, qua đó biến văn hóa thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

Nghị quyết 80-NQ/TW kế thừa và phát triển Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 và các nghị quyết, hội nghị văn hóa trước đây như thế nào thưa đồng chí?

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận: Ngay từ khi mới thành lập và trong suốt quá trình vận động cách mạng, Đảng ta đặc biệt coi trọng văn hóa. Việc ra đời bản Đề cương văn hóa Việt Nam năm 1943 đánh dấu mốc đặc biệt quan trọng về sự lãnh đạo của Đảng trên mặt trận văn hóa. Lần đầu tiên, Đảng ta đưa ra một Cương lĩnh văn hóa, mà ở đó nội dung, tính chất, tổ chức, định hướng phát triển của cách mạng văn hóa chỉ có thể gắn với cách mạng giải phóng dân tộc và tương lai của nền văn hóa ấy sau khi cách mạng thành công.

Giữa lúc cách mạng còn muôn vàn khó khăn "ngàn cân treo sợi tóc", ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương họp Hội nghị văn hóa toàn quốc lần thứ nhất tại Hà Nội. Người chỉ ra vai trò đặc biệt của văn hóa: "Văn hóa có liên lạc với chính trị rất mật thiết. Phải làm thế nào cho văn hóa vào sâu trong tâm lý của quốc dân". Người muốn đưa ánh sáng văn hóa vào chính trị, kinh tế, xã hội và mọi hoạt động khác, biến nó thành hạt nhân tích cực, là động lực cho sự nghiệp cách mạng nước nhà.

Trong mỗi giai đoạn, mỗi thời kỳ Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn mong muốn nền văn hóa mới của nước nhà sẽ lấy hạnh phúc của đồng bào, của dân tộc làm cơ sở. Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam (05/9/1960), Đảng chủ trương tiến hành cuộc cải tạo sâu rộng trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội và toàn bộ hoạt động văn hóa nhằm vào mục tiêu xây dựng con người mới - con người xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đảng ta luôn coi trọng xây dựng nền văn hoá Việt Nam vừa mang tính dân tộc, vừa hiện đại, mang tính chất xã hội chủ nghĩa. Tháng 7/1998, lần đầu tiên Đảng dành một kỳ hội nghị để bàn về vấn đề xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam. Từ đó, Nghị quyết Trung ương năm khóa VIII ra đời với mục tiêu: "Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc".

Nếu như, Đề cương về văn hóa Việt Nam được xem là Cương lĩnh xây dựng văn hóa thời kỳ giải phóng dân tộc, thì Nghị quyết Trung ương năm, khóa VIII được bổ sung, hoàn thiện bởi Nghị quyết số 33-NQ/TW là cương lĩnh xây dựng văn hóa trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Theo đó, "văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực của sự phát triển bền vững đất nước". Mối quan hệ giữa văn hóa – con người, văn hóa – chính trị, văn hóa – đối ngoại... ngày càng được làm rõ.

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: "Khẩn trương triển khai phát triển có trọng tâm, trọng điểm ngành công nghiệp văn hóa và dịch vụ văn hóa trên cơ sở xác định và phát huy sức mạnh mềm của văn hóa Việt Nam, vận dụng có hiệu quả các giá trị, tinh hoa và thành tựu mới của văn hóa, khoa học, kỹ thuật, công nghệ của thế giới".

Trong thời kỳ đổi mới đất nước, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hoá tiếp tục có những bước phát triển mới. Ngày 07/01/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Nghị quyết ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào đất nước bước vào "Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Đây là văn kiện có tầm vóc chiến lược, vừa kế thừa những giá trị cốt lõi của các văn kiện lịch sử, vừa có những bước phát triển đột phá để phù hợp với thời đại mới.

Nghị quyết khẳng định quan điểm xuyên suốt: Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống thực đến không gian số.

Nghị quyết 80 tiếp tục khẳng định và phát huy những nguyên tắc mang tính "kim chỉ nam" từ Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943: Ba nguyên tắc vận động đó là tiếp tục kiên trì tinh thần Dân tộc hóa, Khoa học hóa, Đại chúng hóa của Đề cương 1943, nhưng được diễn đạt hiện đại hơn là xây dựng nền văn hóa "tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng". Kế thừa tư tưởng "Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi" và "Văn hóa là nền tảng tinh thần" (Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII), Nghị quyết 80 tiếp tục đặt văn hóa ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội. Về chủ thể văn hóa, Nghị quyết khẳng định Nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ là lực lượng nòng cốt – điểm này đã được xác lập từ những ngày đầu cách mạng.

So với các văn kiện và Hội nghị văn hóa trước đó (như Hội nghị Văn hóa toàn quốc 2021), Nghị quyết 80 có những điểm mới mang tính hành động và thực tiễn cao. Nếu trước đây văn hóa thường được coi là "mục tiêu, động lực" (mang tính định hướng), thì Nghị quyết 80 xác định văn hóa là "hệ điều tiết" cho sự phát triển nhanh và bền vững. Văn hóa phải hiện diện trong mọi lĩnh vực, từ hoạch định chính sách đến thực thi, từ đời sống thực đến môi trường số.

Một đột phá nữa là về thể chế và nguồn lực tài chính. Đây là điểm phát triển rõ rệt nhất so với các Hội nghị trước cam kết ngân sách: Nhà nước cam kết bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hằng năm cho văn hóa. Lần đầu tiên chính thức hóa các mô hình như "lãnh đạo công - quản trị tư" hoặc "đầu tư công - quản lý tư" để khơi thông nguồn lực từ xã hội và doanh nghiệp. Chuyển đổi từ "Quản lý" sang "Kiến tạo": Thay vì chỉ cấp phép và kiểm tra, Nhà nước chuyển sang vai trò kiến tạo môi trường, hỗ trợ phát triển.

Nghị quyết đặt mục tiêu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% GDP vào năm 2045. Nghị quyết nhấn mạnh việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian số – một địa hạt mà các văn kiện trước đây chưa đề cập sâu sắc do hạn chế về công nghệ.

Đáng chú ý, Nghị quyết 80 thống nhất chọn Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) làm ngày nghỉ lễ quốc gia, người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương. Đây là một bước đi đột phá để toàn dân thực sự có thời gian thụ hưởng và tôn vinh văn hóa.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 80 không chỉ là sự tiếp nối lý luận của Đảng về văn hóa mà còn là một "bản thiết kế thi công" cụ thể với các con số, cơ chế tài chính và luật định rõ ràng nhằm đưa văn hóa thực sự trở thành sức mạnh của quốc gia.

Xin đồng chí chia sẻ những đột phá trọng tâm mà TPHCM sẽ tập trung trong thời gian tới để phát triển công nghiệp văn hóa và thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 80-NQ/TW?

Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM Trần Thế Thuận: TPHCM là trung tâm kinh tế, văn hóa lớn của cả nước, đồng thời là đô thị sáng tạo, hội tụ đông đảo nguồn nhân lực trẻ, năng động và cộng đồng sáng tạo phong phú. Triển khai Nghị quyết 80, Thành phố đứng trước thời cơ lớn và yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Có thể thấy, TPHCM đã chủ động sớm trong việc chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển văn hóa, coi văn hóa không chỉ là lĩnh vực sự nghiệp mà là nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng của đô thị đặc biệt.

Những năm qua, Thành phố tập trung tháo gỡ các "điểm nghẽn", từng bước đầu tư xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa – thể thao hiện đại, tạo nền tảng hạ tầng cho sáng tạo và thụ hưởng văn hóa của người dân.

Song song với đó, Thành phố chú trọng kiến tạo các sự kiện mang thương hiệu quốc tế như Liên hoan Phim Quốc tế TPHCM, Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Hò Zô, Liên hoan Võ thuật quốc tế TPHCM… Qua đó từng bước hình thành thị trường công nghiệp văn hóa, thu hút nghệ sĩ, nhà sản xuất, doanh nghiệp sáng tạo trong và ngoài nước, đưa văn hóa trở thành một ngành kinh tế thực thụ, chứ không chỉ dừng lại ở các hoạt động phong trào.

Nguồn lực ngân sách dành cho văn hóa hằng năm được duy trì ở mức 2-3% tổng chi ngân sách Thành phố. Những nỗ lực đó đã góp phần đưa TPHCM trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO.

Có thể khẳng định, TPHCM đã và đang hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80 bằng một chiến lược tổng thể: Biến văn hóa thành sức mạnh mềm của đô thị sáng tạo, trung tâm giao lưu văn hóa của khu vực Đông Nam Á, góp phần định hình bản sắc và vị thế mới của Thành phố trong kỷ nguyên phát triển bền vững.

Trên cơ sở quan điểm và mục tiêu chiến lược của Nghị quyết 80, TPHCM xác định rõ trách nhiệm chủ động triển khai các nhóm nhiệm vụ và đột phá trọng tâm sau:

Đột phá về thể chế và tư duy phát triển. Văn hóa được xác định là một trụ cột trong quy hoạch phát triển Thành phố đến năm 2030, tầm nhìn 2050; chuyển mạnh từ cách tiếp cận "quản lý hoạt động văn hóa" sang "kiến tạo thị trường văn hóa". Các thiết chế văn hóa – thể thao được định hướng vận hành theo mô hình tự chủ, đặt hàng và hợp tác công – tư, trở thành trung tâm sản xuất nội dung, ươm tạo tài năng và điểm đến du lịch văn hóa.

Hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa mang bản sắc đặc trưng của Thành phố. Thành phố tập trung kết nối các lĩnh vực có lợi thế như điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, truyền thông số, game, thời trang, ẩm thực với du lịch và kinh tế đêm. Các sự kiện văn hóa mang thương hiệu quốc tế như Liên hoan Phim Quốc tế TPHCM, Lễ hội Âm nhạc Quốc tế Hò Zô, Đường sách Nguyễn Văn Bình, Lễ hội Áo dài… được tổ chức theo chuỗi giá trị, vừa quảng bá hình ảnh, vừa tạo doanh thu và việc làm, đóng góp ngày càng rõ nét vào GRDP của Thành phố.

Đẩy mạnh khoa học – công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, gắn với xây dựng đô thị thông minh. Thành phố từng bước xây dựng bản đồ văn hóa số, tích hợp dữ liệu di sản, bảo tàng, thư viện, sân khấu; phát triển các nền tảng bán vé, phát hành, bản quyền trực tuyến; ứng dụng công nghệ mới trong trưng bày bảo tàng và nghệ thuật biểu diễn số, kết nối với du lịch thông minh.

Đột phá về nguồn nhân lực và cơ chế tài chính cho sáng tạo. Thành phố chú trọng đào tạo đội ngũ quản trị văn hóa, nhà sản xuất, chuyên gia tổ chức sự kiện chuyên nghiệp, đủ năng lực vận hành các công trình và chương trình đạt chuẩn quốc tế. Đồng thời đổi mới cơ chế đặt hàng nghệ thuật, huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội hóa để phát triển công nghiệp văn hóa, điện ảnh; hỗ trợ, bồi dưỡng nghệ sĩ trẻ; mở rộng các chương trình học bổng quốc tế về sản xuất phim, âm nhạc, thiết kế.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản gắn với sinh kế cộng đồng để di sản thực sự "sống" trong đời sống đương đại. Thành phố coi trọng ngoại giao văn hóa, mở rộng hợp tác quốc tế, từng bước định vị TPHCM là trung tâm sáng tạo và sự kiện văn hóa của khu vực Đông Nam Á.

Với những đột phá đó, TPHCM hướng tới mục tiêu đưa văn hóa trở thành động lực phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới./.

Minh Thi (thực hiện)