Rà soát phương án đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt, tránh trùng lặp
(Chinhphu.vn) - Chiều 16/11, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, phát triển công nghiệp đường sắt phải hướng tới từng bước tự chủ quốc gia, bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh trùng lặp, lãng phí nguồn lực và đáp ứng nhu cầu phát triển hệ thống đường sắt Việt Nam.

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp về Tổ hợp công nghiệp đường sắt - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Dự cuộc họp có Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng; lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, UBND thành phố Hà Nội, Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam và Tập đoàn Vingroup.
Phát biểu khai mạc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh, phát triển công nghiệp đường sắt trong nước là điều kiện quan trọng để hiện đại hóa hệ thống đường sắt Việt Nam. Kết luận số 49-KL/TW ngày 28/2/2023 của Bộ Chính trị đã xác định yêu cầu ưu tiên phát triển công nghiệp đường sắt đồng bộ với các ngành công nghiệp khác, từng bước tự chủ trong bảo trì, sản xuất phương tiện, vật tư, trang thiết bị đường sắt. Luật Đường sắt năm 2025 cũng đặt ra yêu cầu gắn các dự án đường sắt với chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và nâng cao năng lực trong nước.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu khai mạc cuộc họp - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Xây dựng nghiên cứu triển khai Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Trong khi đó, Hà Nội có đề xuất đầu tư khu công nghiệp đường sắt tại vị trí gần khu vực đang được Bộ Xây dựng nghiên cứu, với chức năng, nhiệm vụ tương tự.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực, nhu cầu phát triển công nghiệp đường sắt phải được tính toán phù hợp với quy mô mạng lưới đường sắt Việt Nam. Việc hình thành nhiều khu công nghiệp riêng biệt phục vụ từng loại hình đường sắt, nếu thiếu phối hợp chặt chẽ, có thể dẫn đến đầu tư trùng lặp, dư thừa công suất và lãng phí nguồn lực.
Trong điều kiện ngân sách nhà nước còn hạn chế, cần khuyến khích doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia những lĩnh vực có khả năng thực hiện, để ngân sách nhà nước tập trung cho các nhiệm vụ cần thiết khác.
Phát triển công nghiệp đường sắt đồng bộ, hiệu quả
Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, theo Quyết định số 2404/QĐ-TTg ngày 29/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ, Tổ hợp công nghiệp đường sắt quy mô khoảng 250 ha đã được xác định tại khu vực xã Chuyên Mỹ và xã Ứng Hòa, thành phố Hà Nội.
Bộ Xây dựng đang tổ chức lập quy hoạch chi tiết, làm cơ sở chuẩn bị đầu tư theo quy định pháp luật. Tổ hợp được định hướng thực hiện các chức năng nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm, sản xuất, lắp ráp, bảo trì và cung cấp sản phẩm công nghiệp phục vụ đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng báo cáo tại cuộc họp - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Bộ Xây dựng thống nhất với định hướng chỉ hình thành một tổ hợp công nghiệp đường sắt tại khu vực này, tránh xây dựng hai cơ sở có chức năng tương tự nằm gần nhau. Tuy nhiên, đề xuất của doanh nghiệp được nghiên cứu theo pháp luật về đầu tư, trong khi Bộ Xây dựng đang triển khai nhiệm vụ theo trình tự đầu tư công. Vì vậy, cần làm rõ hình thức đầu tư, khả năng kết hợp các nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện để đẩy nhanh tiến độ.
Các ý kiến tại cuộc họp cũng cho rằng việc phát triển Tổ hợp công nghiệp đường sắt cần huy động nguồn lực của cả Nhà nước và doanh nghiệp, trong đó đầu tư công tập trung vào hạ tầng, khuyến khích doanh nghiệp tham gia các hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp. Việc lựa chọn hình thức đầu tư cần làm rõ phạm vi, trách nhiệm của từng bên, bảo đảm hiệu quả tổng thể, tránh chồng chéo và phân tán nguồn lực.
Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết, Thành phố chủ động báo cáo Trung ương để tìm phương án thống nhất giữa các đề xuất, tránh lãng phí nguồn lực quốc gia, bao gồm nguồn lực đầu tư công, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Các ý kiến thảo luận lưu ý, quy mô đầu tư tổ hợp phải căn cứ vào nhu cầu thị trường, khả năng khai thác lâu dài, tránh phát triển năng lực sản xuất vượt quá nhu cầu thực tế. Bên cạnh hoạt động sản xuất, lắp ráp phương tiện trong giai đoạn đầu, cần tính đến nhu cầu bảo trì, bảo dưỡng, sửa chữa, thử nghiệm và kiểm định trong quá trình khai thác; đồng thời bảo đảm kết nối tổ hợp với mạng lưới đường sắt.
Về công nghệ, các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu xây dựng tiềm lực công nghiệp và phát triển chuỗi cung ứng trong nước, xác định rõ những năng lực công nghệ cần tự chủ. Việc lựa chọn, chuyển giao công nghệ phải gắn với quy mô thị trường, khả năng tiếp nhận, làm chủ, duy trì và nâng cấp công nghệ sau chuyển giao, bảo đảm hiệu quả đầu tư lâu dài.
Các cơ quan cũng đề nghị rà soát sự phù hợp của địa điểm dự kiến xây dựng tổ hợp với các quy hoạch liên quan; nghiên cứu phương án tích hợp, bảo đảm hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường, đồng thời đáp ứng yêu cầu tiến độ triển khai.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Nguyễn Danh Huy phát biểu - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Tự chủ công nghiệp đường sắt phải là tự chủ của quốc gia
Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá cao tinh thần phối hợp, thống nhất của các bộ, ngành, Thành phố Hà Nội và doanh nghiệp trong việc tìm phương án triển khai nhanh, hiệu quả.
Phó Thủ tướng Thường trực ghi nhận sự thống nhất cao tại cuộc họp về yêu cầu tránh hình thành nhiều tổ hợp công nghiệp đường sắt có chức năng tương tự, gây đầu tư trùng lặp, phân tán nguồn lực. Với quy mô mạng lưới đường sắt và năng lực công nghiệp hiện nay của Việt Nam, việc đầu tư tổ hợp cần được tính toán phù hợp với nhu cầu sản xuất, lắp ráp, bảo dưỡng, sửa chữa và kiểm định phương tiện, bảo đảm hiệu quả khai thác lâu dài.
Đặc biệt, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, mục tiêu phát triển công nghiệp đường sắt là từng bước xây dựng năng lực tự chủ của quốc gia, không phải tự chủ của riêng một doanh nghiệp. Dù được đầu tư bằng nguồn lực của doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước hay các thành phần kinh tế khác, việc phát triển tổ hợp phải hướng tới nâng cao năng lực công nghiệp đường sắt của Việt Nam.

Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh, mục tiêu phát triển công nghiệp đường sắt là từng bước xây dựng năng lực tự chủ của quốc gia, không phải tự chủ của riêng một doanh nghiệp - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng, việc các doanh nghiệp hợp tác, khai thác chung năng lực sản xuất, bảo trì, sửa chữa của tổ hợp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư của cả quốc gia và doanh nghiệp.
Trên cơ sở đề xuất của Hà Nội, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh yêu cầu triển khai nhanh để đáp ứng tiến độ phát triển đường sắt đô thị. Những nội dung thuộc thẩm quyền của Thành phố theo Luật Thủ đô và các quy định pháp luật liên quan thì Hà Nội có thể xem xét, thực hiện theo thẩm quyền.
Việc xem xét phương án đầu tư phải bảo đảm các yêu cầu của Luật Đường sắt, định hướng phát triển đường sắt Việt Nam và các tiêu chuẩn liên quan. Tổ hợp phải có khả năng phục vụ cả đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia hiện hữu và đường sắt tốc độ cao, không chỉ đáp ứng nhu cầu riêng của đường sắt đô thị Hà Nội.
Đối với nhiệm vụ nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Bộ Xây dựng rà soát, có quan điểm chính thức và báo cáo Thủ tướng Chính phủ, cấp có thẩm quyền về nội dung này./.
Nguyễn Hoàng